Yoga Vasistha · Verses 6.86-2

ṣaḍaśītitamaḥ sargaḥ

cūḍālovāca / /
ātmasvabhāvavaśato jātaṃ jagadidaṃ mahat /
sthitiṃ vāsanayābhyetya dharmādharmavaśe sthitam

vāsanāhrāsamānīya dharmādharmairna gṛhyate /
tato na jāyate janturiti no darśanaṃ mune

śikhidhvaja uvāca /
atyudāraṃ mahārthaṃ ca vakṣi tvaṃ vadatāṃ vara /
anubhūtimupārūḍhaṃ gūḍhaṃ ca paramārthavat

tvadvākyavibhavenādya śrutenānena sundara /
pītenevāmṛtenāhamantaryāto'smi śītatām

tatsamāsena tāṃ tāvadātmotpattiṃ vadāśu me /
tataḥ śroṣyāmi yatnena jñānagarbhāṃ giraṃ tava

tena padmajaputreṇa muninā nāradena tat /
kva kṛtaṃ vīryamāryeṇa kathayādya yathāsthitam

cūḍālovāca /
tato nibadhnatā tena manomattamataṅgajam /
vivekavipulālāne śuddhayā dhīvaratrayā

tadvīryaṃ kalpakālāgnigalitendudravopamam /
rasānāṃ pāradādīnāṃ divyānāmanurañjanam

muninā pārśvage kumbhe sphāṭike vilasadrucau /
adbhute vidrutākāraṃ candre candra ivārpitam

tatra śaile bṛhatkānte sthūlaḥ pārśveṣu cābhitaḥ /
gambhīrakukṣiḥ sudṛḍhaścopalāhananakṣamaḥ

saṃkalpitena kṣīreṇa sa kumbhastena pūritaḥ /
amṛtāpūrabhinnena vidhinevāmṛtārṇavaḥ

tatra māsādgato vṛddhiṃ munimandāhutikramaḥ /
amṛtābdhau śubho garbha indorindurivānujaḥ

induṃ māsa ivāpūrṇaṃ kālena suṣuve ghaṭaḥ /
garbhaṃ kamalapatrākṣaṃ prasūnamiva mādhavaḥ

paripūrṇasamastāṅgaḥ kumbhādgarbho viniryayau /
induḥ sūkṣmādivāmbhodheraparaḥ kṣayavarjitaḥ

dinaiḥ katipayaireva vṛddhimabhyājagāma saḥ /
aprameyāṅgasaundaryaḥ śuklapakṣe śaśī yathā

sarvasaṃskārasaṃpanne sa tasminnārado muniḥ /
bhāṇḍādbhāṇḍa ivāśeṣaṃ vidyādhanamayo'jayat

dinaiḥ katipayaireva vijñātāśeṣavāṅmayam /
cakārainaṃ munivaraḥ pratibimbamivātmanaḥ

tenārājata putreṇa muninā munināyakaḥ /
ratnādrau pratibimbena saṃdhyodita ivoḍurāṭ

athainaṃ putramādāya brahmalokaṃ sa nāradaḥ /
jagāmātha svapitaraṃ brahmāṇaṃ cābhyavādayat

kṛtābhivandanaṃ brahmā pautramādāya taṃ tadā /
abhivāditavedādiṃ svayamaṅke nyaveśayat

athāśīrvādamātreṇa sarvajñaṃ jñānapāragam /
pautraṃ taṃ kumbhanāmānaṃ cakāra kamalodbhavaḥ

sādho so'hamayaṃ kumbhaḥ pautro'haṃ padmajanmanaḥ /
putro'haṃ nāradamuneḥ kumbhanāmāsmi kumbhajaḥ

nivasāmyabjajapure pitrā saha yathāsukham /
catvāraḥ suhṛdo vedā mama līlāvilāsinaḥ

mātṛṣvasā me gāyatrī mama mātā sarasvatī /
brahmaloke mama gṛhaṃ pautrastatrāsmi susthitaḥ

yathākāmamaśeṣeṇa jaganti viharāmyaham /
līlayā paripūrṇatvānna tu kāryeṇa kenacit

dharāṃ patati me pādau patato na mahītale /
rajaḥ spṛśanti nāṅgāni glāniṃ nāyāti me vapuḥ

adyākāśapathā gacchandṛṣṭavāṃstvāmahaṃ puraḥ /
iha tenāgato'smyaṅga sarvaṃ kathitavāniti

eṣo'hamityakhilameva yathānubhūtaṃ
te varṇitaṃ nanu mayā vanavāsatajjña /
santo hi saṃkathanamāryajanottameṣu
nirmāntyalaṃ subhagasaṃvyavahāradakṣāḥ

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktavatyatha munau divaso jagāma
sāyaṃtanāya vidhaye'stamino jagāma /
snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma
śyāmākṣaye ravikaraiśca sahājagāma

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmā० vā० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० cūḍālopākhyāne kumbhajananakathanaṃ nāma ṣaḍaśītitamaḥ sargaḥ // ८६ ///
// aṣṭādaśo divasaḥ //