Yoga Vasistha · Chapter 6.86
ṣaḍaśītitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
śrṛṇu rāma kathaṃ tatra mahākāśe tathā sthitaḥ /
dehe bhrāntiṃ tu tāṃ tyaktvā sa rudro'pyupaśāmyati
sa rudrastau jagatkhaṇḍau tadā citra ivārpitāḥ /
nispandā eva tatrāsanprekṣamāṇe sthite mayi
tato muhūrtamātreṇa sa rudrastau nabhontare /
khaṇḍau vilokayāmāsa dṛśārkeṇeva rodasī
tato nimeṣamātreṇa ghoṇāśvāsena khaṇḍakau /
tau samānīya cikṣepa pātālāntarivānane
atiṣṭhadeka evāsāvekaṃ khe khamivākhile /
bhuktabrahmāṇḍakhaṇḍogramaṇḍamaṇḍakamaṇḍalaḥ
tato muhūrtamātreṇa laghuḥ so'bhramivābhavat /
tato'bhavadyaṣṭisamastataḥ prādeśamātrakaḥ
tataḥ kācakaṇākāro mayā dṛṣṭaḥ sa tādṛśaḥ /
tataḥ so'ṇūbhavandṛṣṭo mayā svāddivyadṛṣṭinā
paramāṇuratho bhūtvā tatastvantarddhimāyayau /
ityasau śamamāyātaḥ śaradambudakhaṇḍavat
tādṛśo'pi mahārambhaḥ puraḥ paśyata eva me /
iti sāvaraṇe tena te brahmāṇḍakavāṭake
vinigīrṇe kṣudhārtena hariṇeneva parṇake /
athābhūnnirmalaṃ vyoma śāntaṃ brahmaiva kevalam
anādimadhyaparyantaṃ saṃvidākāśamātrakam /
ityahaṃ dṛṣṭavāṃstatra kalpāntamuruvibhramam
darpaṇapratibimbābhaṃ śilāśakalakoṭare /
atha tāmaṅganāṃ smṛtvā tāṃ śilāṃ tacca vibhramam
rājadvāragato grāmya ivāhaṃ vismayaṃ gataḥ /
tāmālokitavānbhūyaḥ kalūdhautaśilāmaham
yāvatsarvatra santyatra sargāḥ kālyā ivāṅgake /
buddhinetreṇa dṛśyante divyākṣṇā vā na te yathā
sarvatra sarvadā sarvaṃ yadastyeva tadā tathā /
dūravatprekṣyate māṃsadṛśā yadyeva sā śilā
dṛśyate tacchilaivaikā na tu sargādi kiṃcana /
sāvasthitā śilaivaikarūpā niviḍamaṇḍalā
kaladhautamayī sphārā saṃdhyājaladasundarī /
tato'haṃ vismayāviṣṭaḥ pravicāritavānpunaḥ
śilāyāmaparaṃ bhāgaṃ tathaiva parayā dṛśā /
yāvattamapi paśyāmi jagadārambhamantharam
tathaiva suṣirākāra iva nānārthasundaram /
punaranyaṃ tathaivāhaṃ pradeśaṃ paridṛṣṭavān
sargasaṃrambhavalitaṃ yāvattamapi tādṛśam /
yaṃ yaṃ pradeśaṃ paśyāmi śilāyāstatra tatra vai
jagatpaśyāmi vimalamādarśa iva bimbitam /
mayātikautukenātha sarvāstasya gireḥ śilāḥ
anviṣṭā bhūtibhāgāśca tṛṇagulmādayastathā /
yāvatsarvatra tattādṛgjagadasti yathāsthitam
buddhyaiva dṛśyate nākṣṇā parayā vividhākṛti /
kvacitprathamasargātma jāyamānaprajāpati
kalpyamānarkṣacandrārkadinarātryṛtuvatsaram /
kvacitkvacinmahīpīṭhasaṃpannajanamaṇḍalam
kvacitkiṃcidakhātogracatuḥsāgarakhātakam /
kacitkiṃcidasaṃjātasurasaṃjātadānavam
kvacitkiṃcitkṛtayugācārasajjanabhūtakam /
kvacitkiṃcitkaliyugācāradurjanabhūtakam
kvacitkiṃcitpuravyūhadaityasaṃgaradustaram
kvacitkiṃcinmahāśailajālanirvivarāvani /
kvacitkiṃcidasaṃpannasargamekāmbujodbhavam
kvacitkiṃcijjarāmṛtyūnmuktabhūtalamānavam /
kvacitkiṃcidasaṃjātacandraśūnyaśiraḥśivam
anirmathitadugdhābdhimṛtyumatsurapūritam /
asaṃjātāmṛtāśvebhavaidyagokamalāviṣam
śukrāmaramahāvidyānāśanotkasuravrajam /
kvacitkiṃcicca garbhāṅgakartanotkasureśvaram
aparimlānadharmatvātsvaprakāśākhilavrajam /
kvacitkiṃcicca pūrvānyasaṃniveśakramasthiti
apūrvavedaśāstrārthasamācāravicāraṇam /
kvacitkiṃcinna kalpāntasaṃkṣobhamiva saṃsthitam
kvacitkiṃcicca daityaughaviluṇṭhitasurālayam /
kvacitkiṃcitsurodyānagāyadgandharvakinnaram // ३४,
kvacitkiṃcitsamārabdhagīrvāṇāsurasauhṛdam /
bhūtabhavyabhaviṣyatsthajagadāḍambaraṃ mayā
tadānubhūtaṃ vapuṣi mahāviśvagaṇātmani /
ekatra kalpavikṣubdhapuṣkarāvartamantharam
ekatra saumyasakalabhūtasaṃtatisaṃsthitam /
ekatra samanukṣubdhasurāsuranareśvaram
ekatrāsaṃbhavadbhānunityābhinnatamoghanam /
ekatrāsaṃbhavaddhvānta kāntaṃ jvālodaropamam
ekatra nalinīnālanilīnamadhukaiṭabham /
ekatra padmamañjūṣāsuptabālanavābjajam
ekatraikārṇavodagravṛkṣaviśrāntamādhavam /
ekatra kalparajanīniḥśūnyatimirākulam
śilājaṭharanispandaṃ vyomaiva vitatākṛti /
suṣuptajaṭharākāramaprajñātamalakṣaṇam
apratarkyamavijñeyaṃ suṣuptamiva sarvataḥ /
ekatra pakṣavikṣubdhaśailakākākulāmbaram
ekatra vajraniṣpeṣadravadbhūdharabhāsuram /
ekatrodvṛttamattābdhihriyamāṇadharācalam
ekatra puravṛtrāndhavalisaṃgarasaṃkulam /
ekatra mattapātālagajakampivasundharam
ekatra śeṣaśirasaḥ kalpāntaluṭhitāvani /
kvacidalpena rāmeṇa hatarāvaṇarākṣasam
rakṣasā rāvaṇenaiva kvacidvihatarāghavam /
bhūsthapādena devādriśirasthaśirasā param
paśyāmyambaramākrāntaṃ kvacidvai kālaneminā /
kvaciccāpasurairnityaṃ dānavaireva pālitam
kvacicca bhraṣṭadanujairamaraireva pālitam /
jiṣṇuyuktena guptena viṣṇupāṇḍavakauravaiḥ
kvacidbhāratayuddhena nihatākṣauhiṇīgaṇam /
śrīrāma uvāca /
kimahaṃ bhagavanpūrvamabhavaṃ kathayeti me
abhavaṃ cedanenaiva saṃniveśena tatkatham /
śrīvasiṣṭha uvāca /
sarva eva vivartante rāma bhāvāḥ punaḥpunaḥ
pūryamāṇā yathā māṣāḥ krameṇānyena tena vā /
sarvakramasamāḥ kecittayaivānyena vā mithaḥ
sphurantyarthasamā bhāvāḥ kecidabdhitaraṅgavat /
punastvaṃ punarevāhaṃ punaḥ punarime janāḥ
na kadācana naivānye saṃbhavantyakhilaṃ pare /
ta evānye'thavāmbhodhau taraṅgā iva nirṇayaḥ
yadvanna jāyate tadvadbhūtānāṃ bhramatāṃ bhavet /
āyānti yāntyanantāni bhūtānīha bhavadbhramaiḥ
tānyevānyāni cānyāni samāni viṣamāṇi ca /
āvṛttimanti tānyeva tathaivānyāni cābhitaḥ
viddhi sīkarajālāni bhūtāni jagadambudheḥ /
vittabandhuvayaḥkarmavidyāvijñānaceṣṭitaiḥ
taireva kecijjāyante bhūyobhūyaḥ śarīriṇaḥ /
ardhaistaiḥ sadṛśāḥ kecitkecitpādena taiḥ samāḥ
tajjīvāstairvisadṛśā bhavantyanyaśarīriṇaḥ /
sarvairebhiḥ samāḥ kecitkālenaiva vilakṣaṇāḥ /
kālena sadṛśāḥ kecidanena ca vilakṣaṇāḥ
kālenākulaceṣṭayānya iva te gacchantyadhordhvaṃ puna-
dehālekhanakheditānyagaṇitānyanyāni cānyānyalam
bhūtāmbūni vahanti saṃsṛtimaye tānyambudhau cañcale
cakrāvṛttimayāni saṃkalayituṃ śaknoti kastānyalam
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇa० u० pāṣā० jagadanyāyatvavarṇanaṃ nāma ṣaḍaśītitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0