Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.83

6.83.83

tryaśītitamaḥ sargaḥ

6.83.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
cinmātraparamākāśa eṣa yaḥ kathito mayā /
eṣo'sau śiva ityuktastadā rudraḥ pranṛtyati

6.83.2

yāsau tasyākṛtirnāsāvākṛtiḥ kṛtināṃ vara /
taccinmātraghanaṃ vyoma tathā kacati tādṛśam

6.83.3

mayā dṛṣṭā tadākāśameva śāntaṃ tadākṛtiḥ /
mayeva tatparijñātaṃ nānyaḥ paśyati tattathā

6.83.4

yathā nāma sa kalpāntaḥ sa rudraḥ sā ca bhairavī /
māyāmātraṃ tathā sarvaṃ parijñātamalaṃ mayā

6.83.5

cidvyomaiva paraṃ śūnyaṃ saṃniveśena tena tat /
tathā saṃlakṣyate nāma bhairavākāratāṃ gatam

6.83.6

vācyavācakasaṃbandhaṃ vinā bodho na jāyate /
yasmāttasmāttvayi mayā dṛṣṭameva pravarṇitam

6.83.7

yadeva vācyupārūḍhametadrāma sadaiva te /
rūḍhādhibhautikadṛśaḥ kṣaṇānmāyātmatāṃ gatam

6.83.8

na bhairavī sā naivāsau bhairavo naiva saṃkṣayaḥ /
samastameva tadbhrāntimātraṃ cidvyoma bhāsate

6.83.9

svapnanirmāṇapuravatsaṃkalparaṇavegavat /
kathārthasārtharasavanmanorājyavilāsavat

6.83.10

yathā svapnapuraṃ svacche vyomni mauktikadhīryathā /
yathākeśoṇḍrakaṃ vyomni tathā'cidbhāti ciddhane

6.83.11

cinmātrākāśamevācchaṃ kacati svātmanātmani /
tathā nāma yadābhāti tadātmaivaṃ jagattayā

6.83.12

yathā cidvyomni kacati sva evātmā tathā paṭe /
tathā kacati tattatra kalpāntānalanartane

6.83.13

śivayorevamākāro nirākāro'ṅga varṇitaḥ /
adhunā śrṛṇu te vakṣye nṛtyasyānṛttatāsthitim

6.83.14

cetanaṃ cetanādhātoḥ kiṃcitsaṃspadanaṃ vinā /
kvacitsthātuṃ na śaknoti vastvavastutayā yathā

6.83.15

svabhāvāccetanaṃ tasmādrudratvena tathā sthitam /
hemeva rūpakatvena saṃniveśavilāsinā

6.83.16

yannāma cetanaṃ yatra tadavaśyaṃ svabhāvataḥ /
spandadharmi bhavatyeva vastutā hi svabhāvajā

6.83.17

yaḥ spandaściddhanasyāsya śivasyāsya sa eva naḥ /
svavāsanāveśavaśānnṛtyameva virājate

6.83.18

ataḥ sa kalpāntaśivo rudro raudrākṛtirdrutam /
yannṛtyati hi tadviddhi ciddhanaspandanaṃ nijam

6.83.19

śrīrāma uvāca /
prāmāṇikadṛśā dṛśyamidaṃ nāstyeva vastutaḥ /
yadevāstīva tatsarvaṃ kalpānte pravinaśyati

6.83.20

tatkalpāntamahāśūnye etasminparamāmbare /
kathaṃ cinnāma vā'cetyaṃ cetā cetati ciddhanaḥ

6.83.21

śrīvasiṣṭha uvāca /
etadeva tadāpyaṅga dvaitaikyāmbhodhiśāntaye /
yadi cinmātranabhasaścetyamasti na kiṃcana

6.83.22

na kiṃciccetati tataḥ kvacitkiṃcitkadācana /
sarvaṃ śāntaṃ dṛṣanmaunaṃ vijñānaghanamambaram

6.83.23

yaccedaṃ cetyate nāma tatsvabhāvo'sya valgati /
citsvabhāvasya śāntasya svasattāyāmavasthiteḥ

6.83.24

yathā svapne cidevāntaḥ purapattanavadbhavet /
purādi na tu tatkiṃcidvijñānākāśameva tat

6.83.25

ātmanātmani cicchūnyaṃ jñātvā ca jñeyamapyalam /
tathā ca sargādārabhya vetti svaṃ kacanaṃ ca tat

6.83.26

svayamantaḥ kacantī citsvabhāvākāśakoṭare /
kṣaṇakalpajagadbhrāntiṃ dhatte kalpanayā svayā

6.83.27

svayamantaḥ kacatkāntiścidākāśaḥ svabhāvakhe /
ayaṃ sohamayaṃ ca tvaṃ karotītyādikalpanam

6.83.28

tasmānna dvaitamastīha na caikyaṃ na ca śūnyatā /
na cetanācetanaṃ vai maunameva na tacca vā

6.83.29

na cetati kvacitkiṃcitkaściccetyātmabhāvataḥ /
tena cetāpi nāstīva maunamevāvaśiṣyate

6.83.30

nirvikalpasamādhirhi siddhāntaḥ sarvavāḍmaye /
tacca jīvadṛṣanmaunaṃ tūṣṇīmevāta āsyatām

6.83.31

kurvannijaṃ prakṛtameva yathāpravāha-
mācārajālamacalaḥ paramārthamaunāt /
nirmānamohamadabhedamanaṅgajīva-
mākāśakośaviśadāśayaśāntamāsva

6.83.83

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣo० nirvāṇapraka० uttarārdhe pāṣā० viśvarūpadarśanaṃ nāma tryaśītitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0