Yoga Vasistha · Verses 6.82-2
dvyaśītitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
aṇutāṃ sthūlatāṃ vāpi yathā gacchati yoginām /
deho nāma tathā samyagvakṣyamāṇamidaṃ śrṛṇu
hṛdyabjacakrakośordhvaṃ prasphuratyānalaḥ kaṇaḥ /
hemabhramaravatsāṃdhyavidyullava ivāmbude
sa pravardhanasaṃvittyā vātyayevāśu vardhate /
saṃvidrūpatayā nūnamarkavadyāti codayam
saṃdhyābhraprathamārkābho vṛddhimabhyāgataḥ kṣaṇāt /
gālayatyakhilaṃ sāṅgaṃ dehaṃ hema yathānalaḥ
jalasparśāsaho yuktyā galayetprapadādapi /
bāhya evānalaḥ sparśātsvānte vastuviśeṣataḥ
sa śarīradvayaṃ paścādvidhūya kvāpi līyate /
vikṣobhitena prāṇena nīhāro vātyayā yathā
ādhāranāḍīnirhīnā vyomasthaivāvaśiṣyate /
śaktiḥ kuṇḍalinī vahnerdhūmalekheva nirgatā
kroḍīkṛtamanobuddhimayajīvādyahaṃkṛtiḥ /
antaḥsphuraccamatkārā dhūmalekheva nāgarī
vise śaile tṛṇe bhittāvupale divi bhūtale /
sā yathā yojyate yatra tena niryātyalaṃ tathā
saṃvittiḥ saiva yātyaṅga rasādyantaṃ yathākramam /
rasenāpūrṇatāmeti tantrībhāra ivāmbunā
rasāpūrṇā yamākāraṃ bhāvayatyāśu tattathā /
dhatte citrakṛto buddhau rekhā rāma yathā kṛtim
dṛḍhabhāvavaśādantarasthīnyāpnoti sā tataḥ /
mātṛgarbhaniṣaṇṇeṣu susūkṣmevāṅkurasthitiḥ
yathābhimatamākāraṃ pramāṇaṃ vetti rāghava /
jīvaśaktiravāpnoti sumervādi tṛṇādi ca
śrutaṃ tvayā yogasādhyamaṇimādyarthasādhanam /
jñānasādhyamidānīṃ tvaṃ śrṛṇu śravaṇabhūṣaṇam
ekaṃ cinmātramastīha śuddhaṃ saumyamalakṣitam /
sūkṣmātsūkṣmataraṃ śāntaṃ na jaganna jagatkriyā
taccinotyātmanātmānaṃ saṃkalponmukhatāṃ gatam /
yadā tadā jīva iti proktamāvilatāṃ gatam
asatyameva saṃkalpabhrameṇedaṃ śarīrakam /
jīvaḥ paśyati mūḍhātmā bālo yakṣamivoddhatam
yadā tu jñānadīpena samyagāloka āgataḥ /
saṃkalpamoho jīvasya kṣīyate śaradabhravat
śāntimāyāti deho'yaṃ sarvasaṃkalpasaṃkṣayāt /
tadā rāghava niḥśeṣaṃ dīpastailakṣaye yathā
nidrāvyapagame janturyathā svapnaṃ na paśyati /
jīvo hi bhāvite satye tathā dehaṃ na paśyati
atattve tattvabhāvena jīvo dehāvṛtaḥ sthitaḥ /
nirdeho bhavati śrīmān sukhī tattvaikabhāvanāt
anātmani śarīrādāvātmabhāvanamaṅga yat /
sūryādyālokadurbhedaṃ hārdaṃ taddāruṇaṃ tamaḥ
ātmanyevātmabhāvena sarvavyāpi nirañjanam /
cinmātramamalo'smīti jñānādityena naśyati
anye ca viditātmāno bhāvayanti yathaiva yat /
tattathaivāśu paśyanti dṛḍhabhāvanayā tayā
dṛḍhabhāvānusaṃdhānādvimūḍhā api rāghava /
viṣaṃ nayantyamṛtatāmamṛtaṃ viṣatāmapi
evaṃ yathā yadeveha bhāvyate dṛḍhabhāvanāt /
bhūyate hi tadevāśu tadityālokitaṃ muhuḥ
satyabhāvanadṛṣṭo'yaṃ deho deho bhavatyalam /
dṛṣṭastvasatyabhāvena vyomatāṃ yāti dehakaḥ
aṇimādipadaprāptau jñānayuktiriti śrutā /
bhavatā sādhunā rāma yuktimanyāmimāṃ śrṛṇu
recakābhyāsayogena jīvaḥ kuṇḍalinīgṛhāt /
uddhṛtya yojyate yāvadāmodaḥ pavanādiva
tyajyate virataspando deho'yaṃ kāṣṭhaloṣṭavat /
dehe'pi jīve'pi matāvāsecaka ivādaraḥ
sthāvare jaṃgame vāpi yathābhimatayecchayā /
bhoktuṃ tatsaṃpadaṃ samyagjīvo'ntarviniveśyate
iti siddhiśriyaṃ bhuktvā sthitaṃ cettadvapuḥ punaḥ /
praviśyate svamanyadvā yadyattāta virocate
dehādayastathā bimbānvyāptavatyākhilānatha /
saṃvidā jagadāpūrya saṃpūrṇa sthīyate'thavā
jñātvā sadābhyuditamujjhitadoṣamīśo
yadyadyathā samabhivāñchati citprakāśaḥ /
prāpnoti tattadacireṇa tathaiva rāma
samyakpadaṃ viduranāvaraṇatvameva
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० aṇimādilābhayogopadeśo nāma dvyaśītitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0