Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.83-2

6.83-2.83

tryaśītitamaḥ sargaḥ

6.83-2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
aṇimādiguṇaiśvaryayuktā sā nṛpabhāminī /
evaṃ babhūva cūḍālā ghanābhyāsavatī satī

6.83-2.2

jagāmākāśamārgeṇa viveśāmbudhikoṭaram /
cacāra vasudhāpīṭhaṃ gaṅgevāmalaśītalā

6.83-2.3

kṣaṇamapyagatā bharturvakṣasaścetasastathā /
sarveṣūvāsa rājyeṣu lakṣmīriva jagatsu ca

6.83-2.4

ākāśagāminī śyāmā vidyutprārambhabhūṣaṇā /
babhrāma meghamāleva girimālā mahītale

6.83-2.5

kāṣṭhaṃ tṛṇopalaṃ bhūtaṃ khaṃ vātamanalaṃ jalam /
nirvighnamaviśatsarvaṃ tanturmuktāphalaṃ yathā

6.83-2.6

merorupari śrṛṅgāṇi lokapālapurāṇi ca /
digvyomodararandhrāṇi vijahāra yathāsukham

6.83-2.7

tiryagbhūtapiśācādyaiḥ sahanāgāmarāsuraiḥ /
vidyādharāpsaraḥsiddhairvyavahāraṃ cakāra sā

6.83-2.8

yatnena taṃ ca bhartāramātmajñānāmṛtaṃ prati /
bahuśo bodhayāmāsa cūḍālā na viveda saḥ

6.83-2.9

kalāvidagdhā mugdhā ca bāleyaṃ gṛhiṇī mama /
ityevaṃ kevalaṃ rājā sa cūḍālāṃ viveda tām

6.83-2.10

etāvatāpi kālena tāmevaṃguṇaśālinīm /
bālo vidyāmiva nṛpaścūḍālāṃ na viveda saḥ

6.83-2.11

sāpyalabdhātmaviśrāntestāṃ siddhiśriyamātmanaḥ /
darśayāmāsa no rājñaḥ śūdrasyeva makhakriyām

6.83-2.12

śrīrāma uvāca /
mahatyāḥ siddhayoginyāstasyā api śikhidhvajaḥ /
yatnena prāpa no bodhaṃ budhyate'nyaḥ kathaṃ prabho

6.83-2.13

śrīvasiṣṭha uvāca /
upadeśakramo rāma vyavasthāmātrapālanam /
jñaptestu kāraṇaṃ śuddhā śiṣyaprajñaiva rāghava

6.83-2.14

na śrutena na puṇyena jñāyate jñeyamātmanaḥ /
jānātyātmānamātmaiva sarpaḥ sarpapadāni va

6.83-2.15

śrīrāma uvāca /
evaṃsthite vātha mune kathametajjagatsthitau /
kramo gurūpadeśākhyaḥ svātmajñānasya kāraṇam

6.83-2.16

śrīvasiṣṭha uvāca /
atyantakṛpaṇaḥ kaścitkirāṭo dhanadhānyavān /
asti vindhyāṭavīkakṣe kuṭumbī brāhmaṇo yathā

6.83-2.17

tasyaikadā nipatitā gacchato vindhyajaṅgale /
ekā varāṭikā rāma tṛṇajālakasaṃvṛte

6.83-2.18

kārpaṇyātsa prayatnena sarvaṃ tṛṇatuṣādikam /
kapardakārthamabhito dudhāva divasatrayam

6.83-2.19

kapardakāḥ syurbhavatā catvāro'ṣṭau ca kālataḥ /
tataḥ śataṃ sahasraṃ ca sahasre ceti cetasā

6.83-2.20

kalayañjaṅgale dīno rātriṃdivamatandritaḥ /
janahāsasahasrāṇi bubudhe na paraṃ tu saḥ

6.83-2.21

tato dinatrayasyānte tena tasmācca jaṅgalāt /
pūrṇendubimbapratimo labdhaścintāmaṇirmahān

6.83-2.22

taṃ prāpya tuṣṭahṛdayaḥ samāgamya gṛhaṃ sukham /
prāptākhilajagadbhūtiḥ śāntasarvatayā sthitaḥ

6.83-2.23

evaṃ yathā kirāṭena kapardānveṣaṇena tat /
ratnaṃ labdhaṃ jaganmūlyamahorātramakhedinā

6.83-2.24

tathā śrutopadeśena svātmajñānamavāpyate /
anyadanviṣyate cānyallabhyate hi gurukramāt

6.83-2.25

brahma sarvendriyātītaṃ śrutādīndriyasaṃvidaḥ /
tenopadeśādanagha nātmatattvamavāpyate

6.83-2.26

gurūpadeśaṃ ca vinā nātmatattvāgamo bhavet /
kena cintāmaṇirlabdhaḥ kapardānveṣaṇaṃ vinā

6.83-2.27

tattvasyāsya mahārthasya gurūpakathanaṃ gatam /
akāraṇaṃ kāraṇatāṃ maṇeriva kapardakaḥ

6.83-2.28

paśya rāghava māyeyaṃ mohinī mahatāmapi /
anyadanviṣyate yatnādanyadāsādyate phalam

6.83-2.29

anyatkaroti puruṣaḥ phalamanyadeva
prāpnoti yatrtriṣu jagatsvavalokyate ca /
tasmādanantarabhavasya jagadbhramasya
śreyo'tivāhanamasaṅgamanicchayaiva

6.83-2.83

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० kirāṭopākhyānaṃ nāma tryaśītitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0