Yoga Vasistha · Verses 6.59-2
ekonaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya rāghavā'ghavināśinīm /
tiṣṭha niḥsaṅgasaṃnyāsabrahmārpaṇamayātmakaḥ
yasminsarvaṃ yataḥ sarvaṃ yaḥ sarvaṃ sarvataśca yaḥ /
yaśca sarvamayo nityamātmānaṃ viddhi taṃ param
dūrasthamapyadūrasthaṃ sarvagaṃ tatsthameva ca /
tatsthaḥ sattāmavāpnoṣi tadevāsyastasaṃśayaḥ
yatsaṃvedyavinirmuktaṃ saṃvedanamanirmitam /
cetyamuktaṃ cidābhāsaṃ tadviddhi paramaṃ padam
sā parā paramā kāṣṭhā sā dṛśāṃ dṛganuttamā /
sā mahimnāṃ ca mahimā gurūṇāṃ sā tathā guruḥ
sa ātmā tacca vijñānaṃ sa śūnyaṃ brahma tatparam /
tacchreyaḥ sa śivaḥ śāntaḥ sā vidyā sā parā sthitiḥ
yo'yamantaściterātmā sarvānubhavarūpakaḥ /
yatra svadante sarvāṇi svātmadravyāṇi sattayā
sa jagattilatailātmā sa jagadgṛhadīpakaḥ /
sa jagatpādaparasaḥ sa jagatpaśupālakaḥ
sa tanturbhūtamuktānāṃ pariprotahṛdambaraḥ /
sa bhūtamaricaughānāṃ paramā tīkṣṇatā tathā
sa padārthe padārthatvaṃ sa tattvaṃ yadanuttamam /
sa sato vastunaḥ sattvamasattvaṃ vā sataḥ svataḥ
yaḥ svavittivicitreṇa svayamātmaiva labhyate /
sarva eva jagadbhāvā avicāreṇa cāravaḥ
avidyamānāḥ sadbhāvā vicāraviśarāravaḥ /
ahamādau jagajjāle mithyābhramabharātmani
ko nu bhūtvā'nubadhnāmi vṛttiṃ kathamavāpa dhīḥ /
ādyamadhyāntamānāni saṃkalpakalanānyaham
brahmākāśamanādyantaṃ keveyattā mamātmanaḥ /
iti niścayavānantaḥ samyagvyavahṛtirbahiḥ
udayāstamayonmuktasthitirantaḥ sa sarvadā /
nāstameti na codeti manaḥ samasamasthitam
yasya khasyeva śūnyatvaṃ sa mahātmeha tadvapuḥ /
bhāvādvaitapadārūḍhaḥ suṣuptaparayā dhiyā
vyavahāryapi saṃkṣobhaṃ naityādarśanaro yathā /
ādarśapuruṣasyeva vyavahāravato'pi ca
na yasya hṛdayollekho manāgapi sa muktibhāk /
avibhāgamivādarśe cinmaṇau pratibimbati
citeḥ paramanairmalyādvyavahāro yathā gataḥ /
ciccamatkṛtireveyaṃ jagadityavabhāsate
nehāstyaikyaṃ na ca dvitvaṃ mamādeśo'pi tanmayaḥ /
vācyavācakaśiṣyehāguruvākyaiścamatkṛtaiḥ
ātmanātmani śāntaiva ciccamatkurute citi /
citpraspando hi saṃsārastadaspandaḥ paraṃ padam
citspandaśamaneneyaṃ pariśāmyati saṃsṛtiḥ /
mahācitte nate'rthau'śabhāvā yo bhāvanākṣayaḥ
asannapi svabhāvaṃ tatsaṃvitspanda udāhṛtam /
śūnyatvamajaḍaṃ yattatparamāhuścitervapuḥ
tattvena bhāvanāyattā saṃsṛtiḥ sānubhūyate /
abhāvanāmātralayātsā ca niḥsārarūpiṇī
kevalaṃ kevalībhāvāttadrūpā saiva śiṣyate /
citspandameva saṃsāracakrapravahaṇaṃ viduḥ
mātṛmānaprameyādi kaṭakādīva hemani /
pṛthagasti na ca spandaściteryā saṃsṛtirbhavet
cittameva citispandastadabodho hi saṃsṛtiḥ /
abodhamātre citspandaḥ kaṭakatvamivotthitam
bodhamātravilīne'smiñchuddhā cidrāma śiṣyate /
svabhāvabodhamātreṇa kṣīyate bhogavāsanā
bhogābhāvanameveha paramaṃ jñatvalakṣaṇam /
ito nābhimatāḥ sarve jñasya bhogāḥ svabhāvataḥ
bhavanti ko'titṛpto hi durannaṃ kila vāñchati /
etadeva paraṃ viddhi jñatvasyāparalakṣaṇam
svabhāvenaiva bhogānāṃ yatkilānabhivāñchanam /
cittatspandaiva sarvātmarūpiṇyastīti niścayaḥ
yo'ntaḥ prarūḍhaḥ svabhyāso jñatvaśabdena sa smṛtaḥ /
yo na bhuṅkte bhujyamānānapi bhogānsa buddhimān /
lokānurodhasiddhyarthaṃ sa hanti laguḍairnabhaḥ
vinā kṛtrimayā buddhyā na siddhiravagamyate
kvacidātmāvaloke ca svāṅgāvadalanairapi /
ciccetyaṃ cetyakoṭisthā tāvatpaśyati vibhramam
idaṃ yāvadabodhātmā spandate spandarūpiṇī /
samyagbodhodayontaḥ syātspandāspandadaśākramaḥ
kvāpi yāti ca saṃśāntadīpavatsābhidhānakaḥ /
citaḥ praśāntarūpāyā dīpikāyāḥ svabhāvataḥ
spandāspandamayī neha kathaivāsti manāgapi /
yadaspandasya maruto na sannāsanna madhyagam
rūpaṃ tadevāsaṃvittispandāyāḥ praśamaṃ citeḥ /
abhinnaḥ syāccitaḥ spandaḥ śuddhacitsphārarūpadhṛk
na bandhāya na mokṣāya sthita ātmani kevalam /
ciccennirarthasaṃvittinirvāṇe na ca vindate
tadbandhamokṣapakṣādernāmāpīha na vidyate /
mokṣo'stvityeva bodho'ntaḥ pūrṇatā kṣayakāraṇam
samāstvityapi bandhaste śreyo'saṃvedanaṃ param /
yadanābhāsamajaḍaṃ tadviddhi paramaṃ padam
citaḥ svarūpaṃ saṃsthānamacetyonmukhatātmakam /
yaḥ saṃkalpanaśabdārtharūpaḥ spando mahācitaḥ .
bandhamokṣādikārho'sau prekṣyamāṇaḥ praṇaśyati /
prekṣaṇādeva saṃśānte tvahaṃbhāve nirāspade
na vidmaḥ kena kiṃ kasya badhyate vātha mucyate /
saṃkalpa eva racite budhaścedavibhāgavān
tadasaṃkalpamaspandaṃ sarvaṃ jātamavāritam /
spande spandamaye vāte tanmayatvātsadā citā
saṃkṣīṇe na ca saṃsāro nispande ciddhane sthite /
citteja eva citspanda iti buddhe nirantaram
vyatiriktaścitaḥ spando na kiṃcidavaśiṣyate /
asmindṛśyamaye dīrghasvapne svapnāntaraṃ vrajan /
na jño mohamupādatte sarvagatvātsvasaṃvidaḥ
yatrodeti prasabhamaniśaṃ sargasaṃvittisattā
yasminnete sakalakalanākārapaṅkā galanti /
udyantyete svadanasubhagaṃ yatra sarvopalambhā
dhyānenaiva tamavagamaya pratyagātmānamantaḥ
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० pratyagātmāvabodho nāmaikonaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0