Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.59-2

6.59-2.59

ekonaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

6.59-2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya rāghavā'ghavināśinīm /
tiṣṭha niḥsaṅgasaṃnyāsabrahmārpaṇamayātmakaḥ

6.59-2.2

yasminsarvaṃ yataḥ sarvaṃ yaḥ sarvaṃ sarvataśca yaḥ /
yaśca sarvamayo nityamātmānaṃ viddhi taṃ param

6.59-2.3

dūrasthamapyadūrasthaṃ sarvagaṃ tatsthameva ca /
tatsthaḥ sattāmavāpnoṣi tadevāsyastasaṃśayaḥ

6.59-2.4

yatsaṃvedyavinirmuktaṃ saṃvedanamanirmitam /
cetyamuktaṃ cidābhāsaṃ tadviddhi paramaṃ padam

6.59-2.5

sā parā paramā kāṣṭhā sā dṛśāṃ dṛganuttamā /
sā mahimnāṃ ca mahimā gurūṇāṃ sā tathā guruḥ

6.59-2.6

sa ātmā tacca vijñānaṃ sa śūnyaṃ brahma tatparam /
tacchreyaḥ sa śivaḥ śāntaḥ sā vidyā sā parā sthitiḥ

6.59-2.7

yo'yamantaściterātmā sarvānubhavarūpakaḥ /
yatra svadante sarvāṇi svātmadravyāṇi sattayā

6.59-2.8

sa jagattilatailātmā sa jagadgṛhadīpakaḥ /
sa jagatpādaparasaḥ sa jagatpaśupālakaḥ

6.59-2.9

sa tanturbhūtamuktānāṃ pariprotahṛdambaraḥ /
sa bhūtamaricaughānāṃ paramā tīkṣṇatā tathā

6.59-2.10

sa padārthe padārthatvaṃ sa tattvaṃ yadanuttamam /
sa sato vastunaḥ sattvamasattvaṃ vā sataḥ svataḥ

6.59-2.11

yaḥ svavittivicitreṇa svayamātmaiva labhyate /
sarva eva jagadbhāvā avicāreṇa cāravaḥ

6.59-2.12

avidyamānāḥ sadbhāvā vicāraviśarāravaḥ /
ahamādau jagajjāle mithyābhramabharātmani

6.59-2.13

ko nu bhūtvā'nubadhnāmi vṛttiṃ kathamavāpa dhīḥ /
ādyamadhyāntamānāni saṃkalpakalanānyaham

6.59-2.14

brahmākāśamanādyantaṃ keveyattā mamātmanaḥ /
iti niścayavānantaḥ samyagvyavahṛtirbahiḥ

6.59-2.15

udayāstamayonmuktasthitirantaḥ sa sarvadā /
nāstameti na codeti manaḥ samasamasthitam

6.59-2.16

yasya khasyeva śūnyatvaṃ sa mahātmeha tadvapuḥ /
bhāvādvaitapadārūḍhaḥ suṣuptaparayā dhiyā

6.59-2.17

vyavahāryapi saṃkṣobhaṃ naityādarśanaro yathā /
ādarśapuruṣasyeva vyavahāravato'pi ca

6.59-2.18

na yasya hṛdayollekho manāgapi sa muktibhāk /
avibhāgamivādarśe cinmaṇau pratibimbati

6.59-2.19

citeḥ paramanairmalyādvyavahāro yathā gataḥ /
ciccamatkṛtireveyaṃ jagadityavabhāsate

6.59-2.20

nehāstyaikyaṃ na ca dvitvaṃ mamādeśo'pi tanmayaḥ /
vācyavācakaśiṣyehāguruvākyaiścamatkṛtaiḥ

6.59-2.21

ātmanātmani śāntaiva ciccamatkurute citi /
citpraspando hi saṃsārastadaspandaḥ paraṃ padam

6.59-2.22

citspandaśamaneneyaṃ pariśāmyati saṃsṛtiḥ /
mahācitte nate'rthau'śabhāvā yo bhāvanākṣayaḥ

6.59-2.23

asannapi svabhāvaṃ tatsaṃvitspanda udāhṛtam /
śūnyatvamajaḍaṃ yattatparamāhuścitervapuḥ

6.59-2.24

tattvena bhāvanāyattā saṃsṛtiḥ sānubhūyate /
abhāvanāmātralayātsā ca niḥsārarūpiṇī

6.59-2.25

kevalaṃ kevalībhāvāttadrūpā saiva śiṣyate /
citspandameva saṃsāracakrapravahaṇaṃ viduḥ

6.59-2.26

mātṛmānaprameyādi kaṭakādīva hemani /
pṛthagasti na ca spandaściteryā saṃsṛtirbhavet

6.59-2.27

cittameva citispandastadabodho hi saṃsṛtiḥ /
abodhamātre citspandaḥ kaṭakatvamivotthitam

6.59-2.28

bodhamātravilīne'smiñchuddhā cidrāma śiṣyate /
svabhāvabodhamātreṇa kṣīyate bhogavāsanā

6.59-2.29

bhogābhāvanameveha paramaṃ jñatvalakṣaṇam /
ito nābhimatāḥ sarve jñasya bhogāḥ svabhāvataḥ

6.59-2.30

bhavanti ko'titṛpto hi durannaṃ kila vāñchati /
etadeva paraṃ viddhi jñatvasyāparalakṣaṇam

6.59-2.31

svabhāvenaiva bhogānāṃ yatkilānabhivāñchanam /
cittatspandaiva sarvātmarūpiṇyastīti niścayaḥ

6.59-2.32

yo'ntaḥ prarūḍhaḥ svabhyāso jñatvaśabdena sa smṛtaḥ /
yo na bhuṅkte bhujyamānānapi bhogānsa buddhimān /
lokānurodhasiddhyarthaṃ sa hanti laguḍairnabhaḥ

6.59-2.33

vinā kṛtrimayā buddhyā na siddhiravagamyate

6.59-2.34

kvacidātmāvaloke ca svāṅgāvadalanairapi /
ciccetyaṃ cetyakoṭisthā tāvatpaśyati vibhramam

6.59-2.35

idaṃ yāvadabodhātmā spandate spandarūpiṇī /
samyagbodhodayontaḥ syātspandāspandadaśākramaḥ

6.59-2.36

kvāpi yāti ca saṃśāntadīpavatsābhidhānakaḥ /
citaḥ praśāntarūpāyā dīpikāyāḥ svabhāvataḥ

6.59-2.37

spandāspandamayī neha kathaivāsti manāgapi /
yadaspandasya maruto na sannāsanna madhyagam

6.59-2.38

rūpaṃ tadevāsaṃvittispandāyāḥ praśamaṃ citeḥ /
abhinnaḥ syāccitaḥ spandaḥ śuddhacitsphārarūpadhṛk

6.59-2.39

na bandhāya na mokṣāya sthita ātmani kevalam /
ciccennirarthasaṃvittinirvāṇe na ca vindate

6.59-2.40

tadbandhamokṣapakṣādernāmāpīha na vidyate /
mokṣo'stvityeva bodho'ntaḥ pūrṇatā kṣayakāraṇam

6.59-2.41

samāstvityapi bandhaste śreyo'saṃvedanaṃ param /
yadanābhāsamajaḍaṃ tadviddhi paramaṃ padam

6.59-2.42

citaḥ svarūpaṃ saṃsthānamacetyonmukhatātmakam /
yaḥ saṃkalpanaśabdārtharūpaḥ spando mahācitaḥ .

6.59-2.43

bandhamokṣādikārho'sau prekṣyamāṇaḥ praṇaśyati /
prekṣaṇādeva saṃśānte tvahaṃbhāve nirāspade

6.59-2.44

na vidmaḥ kena kiṃ kasya badhyate vātha mucyate /
saṃkalpa eva racite budhaścedavibhāgavān

6.59-2.45

tadasaṃkalpamaspandaṃ sarvaṃ jātamavāritam /
spande spandamaye vāte tanmayatvātsadā citā

6.59-2.46

saṃkṣīṇe na ca saṃsāro nispande ciddhane sthite /
citteja eva citspanda iti buddhe nirantaram

6.59-2.47

vyatiriktaścitaḥ spando na kiṃcidavaśiṣyate /
asmindṛśyamaye dīrghasvapne svapnāntaraṃ vrajan /
na jño mohamupādatte sarvagatvātsvasaṃvidaḥ

6.59-2.48

yatrodeti prasabhamaniśaṃ sargasaṃvittisattā
yasminnete sakalakalanākārapaṅkā galanti /
udyantyete svadanasubhagaṃ yatra sarvopalambhā
dhyānenaiva tamavagamaya pratyagātmānamantaḥ

6.59-2.59

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० pratyagātmāvabodho nāmaikonaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc