Yoga Vasistha · Chapter 6.60

ṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
tato'hamabhito bhrāntastādṛśaṃ pravicārayan /
bahukālamasaṃruddhasaṃvidākāśatāṃ gataḥ

śabdaṃ paścāttamaśrauṣamahaṃ vīṇāsvanopamam /
kramātsphuṭapadaṃ jātaṃ tata āryātvamāgatam

śabdadeśapatadvṛṣṭirdṛṣṭavānvanitāmaham /
pārśve kanakaniṣpandaprabhayā bhāsitāmbarām

ālolamālyavasanāmalakākulalocanām /
loladdhammillavalanāmanyāṃ śriyamivāgatām

kāntakāñcanagaurāṅgīṃ mārgasthanavayauvanām /
vanadevīmivāmodisarvāvayavasundarīm

sā pūrṇacandravadanā puṣpaprakarahāsinī /
yauvanoddāmavadanā pakṣmalakṣaṇaśālinī

ākāśakośasadanā śaśāṅkakarasundarī /
muktākalāparacanā kāntā madanusāriṇī

svareṇa madhureṇaivamāryāmāryavilāsinī /
papāṭhākaṭhinaṃ vāmā matpārśve mṛduhāsinī //
asaducitariktacetana-
saṃsṛtisariti pramuhyamānānām /
avalambanataṭaviṭapina-
mabhinaumi bhavantameva mune

ityākarṇyāhamālokya tāṃ cāruvadanasvanām /
lalaneyaṃ kimanayetyanādṛtyaiva tāṃ gataḥ

tato jagadvṛndamayīṃ māyāṃ saṃprekṣya vismitaḥ /
anādṛtyaiva tāṃ vyomni vihartumahamudyataḥ /०

tatastāṃ tatkṛtāṃ cintāmalamutsṛjya khe sthitām /
jaganmāyāṃ kalayituṃ vyomātmāhaṃ pravṛttavān

yāvattāni tathogrāṇi jaganti sakalāni kham /
śūnyameva yathā svapne saṃkalpe kathane tathā

na paśyanti na śṛṇvanti kadācitkānicitkvacit /
tāni kalpamahākalpamahājanmaikatānyatha

pramattapuṣkarāvartānunmattotpātamārutān /
sphuṭitādrīndṛḍhākāraghaṭitabrahmamaṇḍapān 1

jvalatkalpāgnivisphoṭacaṭadaiḍaviḍāspadān /
pratapaddvādaśākārakandumārtaṇḍamaṇḍalān

luṭhatsurapuravrātavitatākrandaghargharān /
raṇasarvādrikaṭakaśreṇīnigiraṇodbhaṭān

kalpāgnijvalanollāsapaṭhatpaṭapaṭāravān /
ātmabhraṃśabṛhatkṣobhakṣubdhāmbaramahārṇavān /1

devāsuranarāgāraghargharākrandakarkaśān /
saptārṇavamahāpūrapūritārkendumaṇḍalān

na vicetanti kalpāntānsarvāṇyevaparasparam /
ekamandirasaṃsuptāḥ svapne raṇarayāniva

tatra rudrasahasrāṇi brahmakoṭiśatāni ca /
dṛṣṭāni viṣṇulakṣāṇi kalpavṛndānyalaṃ mayā

tatra kvacidanāditye nirahorātrabhūtale /
ākalpayugavarṣānte jagatyūhaiḥ kṣayodayaḥ

citi sarvaṃ citaḥ sarvaṃ citsarvaṃ sarvataśca cit /
citsatsarvātmiketyetaddṛṣṭaṃ tatra mayākhilam

tvaṃ kiṃciditi cedvakṣi tatra kiṃ cidivāṅga cit /
sā hi śūnyatamā vyomno na ca nāma na kiṃcana

tadākāśamidaṃ bhāti jagadityabhiśabditam /
tenaiva śabdanabhasā sarve hi paramaṃ nabhaḥ

dṛśyadṛṣṭiriyaṃ bhrāntirākāśatarumañjarī /
cidvyomāṅga kameveti tatrāhamanubhūtavān

buddhyākāśaikarūpeṇa vyāpinā bodharūpiṇā /
tatrānantena saṃkalpamanubhūtamidaṃ mayā

brahmavyoma jagajjālaṃ brahmavyoma diśo daśa /
brahmavyoma kalākāladeśadravyakriyādikam

tatrāhamiva saṃsāraśate bhāte munīśvarāḥ /
dṛṣṭā vasiṣṭhanāmāno brahmaputrāḥ saduttamāḥ

brahmandvāsaptatistretāḥ sarvā eva sarāghavāḥ /
tatra dṛṣṭaṃ kṛtaśataṃ dvāparāṇāṃ śataṃ tathā

bhedodayena vai dṛṣṭāstāstāḥ sargadaśāstathā /
bodhena cettadatyacchamekaṃ brahma nabhastatam

nedaṃ brahmaṇi nāmāsti jagadbrahmaṇyatha tvidam /
brahmaivājamanādyantaṃ tatsarvaṃ tatpadādikam

pāṣāṇamaunapratimaṃ nakiṃcidabhiśabditam /
yattatkiṃciditi dyotarūpaṃ brahma jagatsmṛtam

vibhātyacetyaṃ cidvyomni svasattaiva jagattayā /
nirākāre nirākārā svapnānubhavasaṃnibhā

ananyamātmano brahma sarvaṃ bhāmātrarūpakam /
prakāśanamivālokaḥ karoti na karoti ca

teṣu nāmānubhūyante jagallakṣeṣu tatra vai /
uṣṇāni candrabimbāni sūryāḥ śītalamūrtayaḥ

prajāstamasi paśyanti paśyantyeva na tejasi /
ulūkasya samācārāstasyaiva sadṛśasvarāḥ

itaḥ śubhena naśyanti yānti pāpaistathā divam /
viṣāśanena jīvanti mriyante'mṛtabhojanaiḥ

yadyathā budhyate bodhe yathodetyathavā svataḥ /
tathāśu sphuṭatāmeti sadvāsadvā tadeva tat

viṭapākāramūlaughadarśanādvajraśobhibhiḥ /
ghūrṇate patrapuṣpābhaiḥ pādapairvyomni kānanam

sikatāḥ pīḍitāḥ satyaḥ sravanti snehajaṃ rasam /
śilāphalakakebhyaśca jāyante kamalānyalam /०

dāruṇyaśmani bhittau ca cañcalāḥ śālabhañjikāḥ /
devāṅganābhiḥ sahitaṃ gāyanti kathayanti ca

meghānparidadhatyuccairbhūtānyuccaiḥ paṭāniva /
prativarṣaṃ vijātīyānyutpadyante phalānyage

saṃniveśairna niyatairaṅgānāṃ vividhāṅgakaiḥ /
śirobhiḥ sarvabhūtāni parikrāmanti bhūmigaiḥ

śāstravedavihīnāni nirdharmāṇyeva kānicit /
yatkiṃcanaikakārīṇi tiryagvanti jagantyadhaḥ ०

kāmasaṃvittihīnāni niḥstrījātāni kānicit /
bhūtaiḥ saṃśuṣkahṛdayairvyāptānyaśmamayairiva

pavanāśanabhūtāni samaratnāśmakāni ca /
ajātārthānyalubdhāni nigarvāṇīva kāni ca

kvacitpratyekamātmānaṃ paśyatyāpnoti netarat /
bahubhūtakamapyasti jagadityekabhūtakam

nakhakeśādike yadvattadvadanyatra saṃsthitaḥ /
ātmavatsarvabhūtānāmekībhūtātmabhāvanā

anantāpāraparyanta śūnyameva bahu kvacit /
yatnataḥ saṃvidāpnoti tasyānte na jagatpunaḥ

atyantābuddhabuddhāni mokṣaśabdārthadṛṣṭiṣu /
dāruyantramayāśeṣabhūtaughānīva kānicit

ṛkṣacakravihīnāni niṣkālakalanāni ca /
mūkasaṃketasārāṇi bhūtajālāni kānicit ]

kānicidvarjitānyeva netraśabdārthasaṃvidā /
vyarthadīptātmatejāṃsi bhūtānītyekacintayā

prāṇasaṃvidvihīnāni vyarthāmodāni kānicit /
mūkāni śabdavaiyarthyācchrutihīnāni kānicit

vākyasaṃvidvihīnatvānmūkānyanyāni kānicit /
sparśasaṃvidvihīnatvādaśmāṅgānīva kānicit

saṃvinmātramayānyeva dṛṣṭānyapi ca kānicit /
vyavahārīṇyapyagrāhyāṇyeva nityaṃ piśācavat ०

bhūmayānyekaniṣṭhāni niṣpiṇḍānyeva kānicit /
kānicidvāripūrṇāni vahnipūrṇāni kānicit

kānicidvātapūrṇāni sarvākārāṇi kānicit /
jaganti vyomarūpāṇi vata tatra kacanti khe

dharāpīṭhaikapūrṇeṣu tiṣṭhantyanyeṣu dehinaḥ /
bhekā iva śilākośe kīṭā iva dharodare

jalaikaparipūrṇeṣu tiṣṭhantyurvīvanādriṣu /
bhramantyanyeṣu bhūtāni nityamevogramīnavat

anyeṣvagnyekapūrṇeṣu jalādirahitānyapi /
bhūtānyagnimayānyeva sphurantyalamalātavat

anyeṣvanilapūrṇeṣu bhūtānyastetarāṇyapi /
vātamātramayāṅgāni sphurantyarjunavātavat

anyeṣu vyomamātrātmadeheṣu vyomarūpiṇaḥ /
prāṇinaḥ santi sargeṣu darśanavyavahāriṇaḥ

pātālapātiṣu tathāmbaramutpatatsu
tiṣṭhatsu vibhramapadeṣvatha diṅmukheṣu /
nānājagatsu kimivāsti mayā na dṛṣṭaṃ
yannāma cijjaladhicañcalabudbudeṣu /

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe pāṣā० jagajjālavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭitamaḥ sargaḥ