Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.59

6.59.1

śrīrāma uvāca /
anantaraṃ nabhaḥkośakuṃṭīkoṭarato mune /
tava dhyānātprabuddhasya vṛttaṃ varṣaśatena kim

6.59.2

śrīvasiṣṭha uvāca /
tato dhyānātprabuddho'haṃ śrutavāṃstatra niḥsvanam /
mṛdu vyaktapadaṃ hṛdyaṃ na ca vācyanugo yataḥ

6.59.3

strīsvabhāvādiva mṛdu madhuraṃ vā ninādi vā /
svalpāṅgatvādanirhrādi mayā tadvākyamūhitam

6.59.4

indindirarutākāraṃ tantrīraṇitarañjanam /
na rodanaṃ ca paṭhanaṃ bisakośasamasvanam

6.59.5

tadākarṇyāśu tatredamahaṃ cintitavānatha /
śābdikānvīkṣaṇātpaśyandiśo daśa savismayaḥ

6.59.6

vyomno'yaṃ siddhasaṃcāramārgaśūnyānyanantaram /
bhāgo yojanalakṣāṇi samatikramya saṃsthitaḥ

6.59.7

tadihedṛgvidhasya syātkutaḥ śabdasya saṃbhavaḥ /
śābdikaṃ na ca paśyāmi yatnenāpi vilokayan

6.59.8

anantamidamāśūnyaṃ puro me nirmalaṃ nabhaḥ /
iha bhūtaṃ prayatnena prekṣyamāṇaṃ na dṛśyate

6.59.9

yadeti cintayitvāhaṃ bhūyobhūyo vilokayan /
śabdeśvaraṃ na paśyāmi tadā cintitavānidam

6.59.6.2.59.10

ākāśa eva bhūtvāhamākāśenaikatāṃ gataḥ /
ākāśaguṇaśabdārthānkaromyākāśakośake

6.59.11

dehākāśamiha sthāpya dhyāneneha yathāsthitam /
cidākāśavapurvyomnā yāmyaikyaṃ vārivāmbunā

6.59.12

cintayitvetyahaṃ tyaktuṃ dehaṃ padmāsanasthitaḥ /
āsaṃ samādhimādhātuṃ punarāmīlitekṣaṇaḥ

6.59.13

tyaktvā bāhyārthasaṃsparśānaindriyānāntarānapi /
cittākāśo'hamabhavaṃ saṃvitspandamayātmakaḥ

6.59.14

kramāttadapi saṃtyajya buddhitattvapadaṃ gataḥ /
saṃpanno'haṃ cidākāśe jagajjālaikadarpaṇaḥ

6.59.15

tatastena svabhāvena bhūtavyomaikatāmaham /
saṃprayāto'mbunaivāmbu saurabhaṃ saurabheṇa vā o

6.59.16

saṃpanno'tha mahākāśaṃ vyāpyānanto'tha sarvagaḥ /
anākāro'pyanādhāraḥ sarvārthādhāratāṃ gataḥ

6.59.17

ahaṃ trailokyavṛndāni saṃsārāṇāṃ śatāni ca /
tatra brahmāṇḍalakṣāṇi paśyāmyagaṇitānyapi

6.59.18

parasparamadṛṣṭāni mithaḥ khānyamalāni ca /
nānācāravicārāṇi śūnyānyeva parasparam

6.59.19

svapnarūpāṇi suptānāṃ tulyakālaṃ nṛṇāmiva /
mahārambhānumṛṣṭāni śūnyāni ca parasparam

6.59.6.2.59.20

jāyamānāni naśyanti vardhamānāni bhūriśaḥ /
vartamānānyatītāni bhaviṣyanti ca sarvaśaḥ

6.59.21

anekacitrajālāni mahābhittīni khāni ca /
manasevograrājyāni kṛtāni vividhairjanaiḥ

6.59.22

nirāvaraṇarūpāṇi tathaikāvaraṇāni ca /
pañcāvaraṇayuktāni ṣaḍekāvaraṇāni ca

6.59.23

daśāvaraṇacitrāṇi ṣoḍaśāvaraṇāni ca /
caturviśatyāvṛtīni ṣaṭtriṃśatkhāvṛtāni ca

6.59.24

śūnyāni bhūtapūrṇāni pañcabhūtamayānyapi /
ekapṛthvyādibhūtāni catuḥpṛthvyādikāni ca

6.59.25

triḥpṛthvyādīni cānyāni dviḥpṛthvyādīnyathāpi ca /
tathā saptamahābhūtānyekajātimayāni ca

6.59.26

tvādṛśānubhavābhogaviruddhātidaśāni tu /
tathā nityāndhakārāṇi sūryādirahitāni ca 1

6.59.27

tathā mīlitasargāṇi ekanāthāvṛtāni ca /
vilakṣaṇaprajeśāṃśavicitrācāravanti ca

6.59.28

tathā nirvedaśāstrāṇi niḥśāstrāṇi tathaiva ca /
kṛmikramasamārambhadevādiprāṇimanti ca

6.59.29

jātyā tu pāramparyeṇa saṃketācāravanti ca /
tathā nityaprakāśāni jvalitāgnimayāni ca

6.59.6.2.59.30

tathā jalaikapūrṇāni pavanaikamayāni ca /
stabdhāni paramākāśe vahanti ca tathāniśam

6.59.31

jāyamānāni puṣyanti paripuṣṭāni cābhitaḥ /
tiryaggacchanti cānyāni pūrṇasarvamayānyapi

6.59.32

devamātraikasargāṇi naramātramayāni ca /
daityavṛndamayānyeva kṛminirvivarāṇi ca

6.59.33

antarantastadantaśca svakośe'pyaṇukaṃ prati /
jātāni jāyamānāni kadalīdalapīṭhavat

6.59.34

parasparamadṛṣṭāni nānubhūtāni vai mithaḥ /
sainikasvapnajālāni jātānīva mahāntyapi

6.59.35

vividhānyapyanantāni svacchākāśātmakānyalam /
anyonyamanyavṛttīni na mitho'nyasthitīni ca

6.59.36

mithaścānyānyaśāstrāṇi mitho'nantāni yāni ca /
anyonyasanniveśāni mitho'nyonyāni yāni ca

6.59.37

anyonyaṃ paralokāni mithaḥ siddhapurāṇi ca /
anyādṛśamahābhūtānyanyādṛgdiggirīṇi ca

6.59.38

tvādṛśānubhavehānāmagamyābhyāgatāni ca /
asamañjasarūpāṇi kathyamānāni mādṛśaiḥ o

6.59.39

aṇuvatseṣyamāṇāni cidādityāṃśumaṇḍale /
paramārthaśriyo vyomni raśmijālāni kuṇḍale

6.59.6.2.59.40

kānicittāni tānyeva bhūtvā bhūtvā bhavatyalam /
kānicittādṛśānyeva jātāni vanaparṇavat

6.59.41

anyonyatvācca sadṛśānyanyāni sadṛśānyapi /
kaṃcitkālaṃ susadṛśānyanyānyeva ca kānicit

6.59.42

phalāni tānyanantāni paramārthamahātaroḥ /
ananyānyeva cānyāni tanmayānyeva vai tataḥ

6.59.43

kānicitsvalpakalpāni dīrghakalpāni kānicit /
anyānyaniyataṃ bhūri niyataṃ bhūri kānicit

6.59.44

anyānyajñātakālāni yadṛcchāvaśataḥ svayam /
jāyamānāni puṣṭāni susthirāṇi sthitāni ca

6.59.45

tāni śūnyatvajālāni paramākāśakośake /
aparijñātakālāni rūḍhānyajñātadoṣake

6.59.46

abdhyarkākāśamervādi śatairāvalitānyalam /
ciccamatkārakhe svapnajālānyābhānti cāvilam

6.59.47

anubhūterbhramātmatvātkāraṇānāmabhāvataḥ /
pṛthvyādīnāmahetūnāmatyantaṃ santyasanti ca

6.59.48

mṛgatṛṣṇāmbubharavaddvicandravyomavarṇavat /
saṃpannāni na satyāni satyānyapyanubhūtitaḥ

6.59.49

citsaṃkalpanabhasyeva bhāsamānāni bhūriśaḥ /
vāsanāvātanunnāni viluṭhantyātmaceṣṭitaiḥ

6.59.6.2.59.50

surāsurādimaśakā bahuśodumbaradrume /
phalāni rasapūrṇāni ghūrṇamānāni mārutaiḥ

6.59.51

abhijātasvabhāvasya sargārambhakarasya ca /
śuddhacittattvabālasya saṃkalpanagarāṇi khe

6.59.52

tvamahaṃ sa idaṃ ceti dhiyā baladṛḍhānyalam /
saṃpannānyarkadīptyeva paṅkakrīḍanakāni ca

6.59.53

vṛttāni rasaśālinyā niyatyā nityatṛptayā /
vanānyugraphalānīva vasantarasaleravayā

6.59.54

mahākartṛṇyakartṝṇi na kṛtānyeva khāni vā /
svayaṃ saṃpannarūpāṇi cidvyonyeva kṛtāni vā

6.59.55

paramārthamayānyeva tadanyadvoditānyapi /
alabdhānyeva labdhāni sadā'santyeva santi ca

6.59.56

caturdaśadaśaikādividhabhūtagaṇāni ca /
punastānyeva tānyantaranyānyanyānyatho bahiḥ ०

6.59.57

narakasvargapātālabandhumitramayānyapi /
mahārambhamayānyeva śūnyāni paramārthataḥ

6.59.58

kṣīrāmbudherjalānīva snehasārāṇi sarvataḥ /
taraṅgabhaṅgurāṇyantarbahiścāvṛttimanti ca

6.59.59

ābhāsamātrarūpāṇi tejasyātmavivasvataḥ /
jātānīva svatastāni spandanāni nabhasvataḥ

6.59.6.2.59.60

vṛkṣarūpāṇi patrāṇāṃ buddhyahaṃkāracetasām /
asatāmapyasantyeva svapne nyastanṛṇāmiva

6.59.61

purāṇavedasiddhāntakalpanātalpapāliṣu /
ghananidrāṇi suptāni bibhranti śavatāmiva

6.59.62

paramārthamahāraṇye cidgandharvakṛtāni vai /
sūryadīpakadīptāni gṛhāṇi gahanātmani

6.59.63

prajāyamānāni nabhasyanante
viśīryamāṇāni ca nirnimittam /
tadā tvahaṃ vai timirākṣadṛṣṭa-
keśoṇḍrakānīva jagantyapaśyam

6.59.59

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmoyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe pā० jagarjjālavarṇanaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc