Yoga Vasistha · Chapter 6.59
śrīrāma uvāca /
anantaraṃ nabhaḥkośakuṃṭīkoṭarato mune /
tava dhyānātprabuddhasya vṛttaṃ varṣaśatena kim
śrīvasiṣṭha uvāca /
tato dhyānātprabuddho'haṃ śrutavāṃstatra niḥsvanam /
mṛdu vyaktapadaṃ hṛdyaṃ na ca vācyanugo yataḥ
strīsvabhāvādiva mṛdu madhuraṃ vā ninādi vā /
svalpāṅgatvādanirhrādi mayā tadvākyamūhitam
indindirarutākāraṃ tantrīraṇitarañjanam /
na rodanaṃ ca paṭhanaṃ bisakośasamasvanam
tadākarṇyāśu tatredamahaṃ cintitavānatha /
śābdikānvīkṣaṇātpaśyandiśo daśa savismayaḥ
vyomno'yaṃ siddhasaṃcāramārgaśūnyānyanantaram /
bhāgo yojanalakṣāṇi samatikramya saṃsthitaḥ
tadihedṛgvidhasya syātkutaḥ śabdasya saṃbhavaḥ /
śābdikaṃ na ca paśyāmi yatnenāpi vilokayan
anantamidamāśūnyaṃ puro me nirmalaṃ nabhaḥ /
iha bhūtaṃ prayatnena prekṣyamāṇaṃ na dṛśyate
yadeti cintayitvāhaṃ bhūyobhūyo vilokayan /
śabdeśvaraṃ na paśyāmi tadā cintitavānidam
ākāśa eva bhūtvāhamākāśenaikatāṃ gataḥ /
ākāśaguṇaśabdārthānkaromyākāśakośake
dehākāśamiha sthāpya dhyāneneha yathāsthitam /
cidākāśavapurvyomnā yāmyaikyaṃ vārivāmbunā
cintayitvetyahaṃ tyaktuṃ dehaṃ padmāsanasthitaḥ /
āsaṃ samādhimādhātuṃ punarāmīlitekṣaṇaḥ
tyaktvā bāhyārthasaṃsparśānaindriyānāntarānapi /
cittākāśo'hamabhavaṃ saṃvitspandamayātmakaḥ
kramāttadapi saṃtyajya buddhitattvapadaṃ gataḥ /
saṃpanno'haṃ cidākāśe jagajjālaikadarpaṇaḥ
tatastena svabhāvena bhūtavyomaikatāmaham /
saṃprayāto'mbunaivāmbu saurabhaṃ saurabheṇa vā o
saṃpanno'tha mahākāśaṃ vyāpyānanto'tha sarvagaḥ /
anākāro'pyanādhāraḥ sarvārthādhāratāṃ gataḥ
ahaṃ trailokyavṛndāni saṃsārāṇāṃ śatāni ca /
tatra brahmāṇḍalakṣāṇi paśyāmyagaṇitānyapi
parasparamadṛṣṭāni mithaḥ khānyamalāni ca /
nānācāravicārāṇi śūnyānyeva parasparam
svapnarūpāṇi suptānāṃ tulyakālaṃ nṛṇāmiva /
mahārambhānumṛṣṭāni śūnyāni ca parasparam
jāyamānāni naśyanti vardhamānāni bhūriśaḥ /
vartamānānyatītāni bhaviṣyanti ca sarvaśaḥ
anekacitrajālāni mahābhittīni khāni ca /
manasevograrājyāni kṛtāni vividhairjanaiḥ
nirāvaraṇarūpāṇi tathaikāvaraṇāni ca /
pañcāvaraṇayuktāni ṣaḍekāvaraṇāni ca
daśāvaraṇacitrāṇi ṣoḍaśāvaraṇāni ca /
caturviśatyāvṛtīni ṣaṭtriṃśatkhāvṛtāni ca
śūnyāni bhūtapūrṇāni pañcabhūtamayānyapi /
ekapṛthvyādibhūtāni catuḥpṛthvyādikāni ca
triḥpṛthvyādīni cānyāni dviḥpṛthvyādīnyathāpi ca /
tathā saptamahābhūtānyekajātimayāni ca
tvādṛśānubhavābhogaviruddhātidaśāni tu /
tathā nityāndhakārāṇi sūryādirahitāni ca 1
tathā mīlitasargāṇi ekanāthāvṛtāni ca /
vilakṣaṇaprajeśāṃśavicitrācāravanti ca
tathā nirvedaśāstrāṇi niḥśāstrāṇi tathaiva ca /
kṛmikramasamārambhadevādiprāṇimanti ca
jātyā tu pāramparyeṇa saṃketācāravanti ca /
tathā nityaprakāśāni jvalitāgnimayāni ca
tathā jalaikapūrṇāni pavanaikamayāni ca /
stabdhāni paramākāśe vahanti ca tathāniśam
jāyamānāni puṣyanti paripuṣṭāni cābhitaḥ /
tiryaggacchanti cānyāni pūrṇasarvamayānyapi
devamātraikasargāṇi naramātramayāni ca /
daityavṛndamayānyeva kṛminirvivarāṇi ca
antarantastadantaśca svakośe'pyaṇukaṃ prati /
jātāni jāyamānāni kadalīdalapīṭhavat
parasparamadṛṣṭāni nānubhūtāni vai mithaḥ /
sainikasvapnajālāni jātānīva mahāntyapi
vividhānyapyanantāni svacchākāśātmakānyalam /
anyonyamanyavṛttīni na mitho'nyasthitīni ca
mithaścānyānyaśāstrāṇi mitho'nantāni yāni ca /
anyonyasanniveśāni mitho'nyonyāni yāni ca
anyonyaṃ paralokāni mithaḥ siddhapurāṇi ca /
anyādṛśamahābhūtānyanyādṛgdiggirīṇi ca
tvādṛśānubhavehānāmagamyābhyāgatāni ca /
asamañjasarūpāṇi kathyamānāni mādṛśaiḥ o
aṇuvatseṣyamāṇāni cidādityāṃśumaṇḍale /
paramārthaśriyo vyomni raśmijālāni kuṇḍale
kānicittāni tānyeva bhūtvā bhūtvā bhavatyalam /
kānicittādṛśānyeva jātāni vanaparṇavat
anyonyatvācca sadṛśānyanyāni sadṛśānyapi /
kaṃcitkālaṃ susadṛśānyanyānyeva ca kānicit
phalāni tānyanantāni paramārthamahātaroḥ /
ananyānyeva cānyāni tanmayānyeva vai tataḥ
kānicitsvalpakalpāni dīrghakalpāni kānicit /
anyānyaniyataṃ bhūri niyataṃ bhūri kānicit
anyānyajñātakālāni yadṛcchāvaśataḥ svayam /
jāyamānāni puṣṭāni susthirāṇi sthitāni ca
tāni śūnyatvajālāni paramākāśakośake /
aparijñātakālāni rūḍhānyajñātadoṣake
abdhyarkākāśamervādi śatairāvalitānyalam /
ciccamatkārakhe svapnajālānyābhānti cāvilam
anubhūterbhramātmatvātkāraṇānāmabhāvataḥ /
pṛthvyādīnāmahetūnāmatyantaṃ santyasanti ca
mṛgatṛṣṇāmbubharavaddvicandravyomavarṇavat /
saṃpannāni na satyāni satyānyapyanubhūtitaḥ
citsaṃkalpanabhasyeva bhāsamānāni bhūriśaḥ /
vāsanāvātanunnāni viluṭhantyātmaceṣṭitaiḥ
surāsurādimaśakā bahuśodumbaradrume /
phalāni rasapūrṇāni ghūrṇamānāni mārutaiḥ
abhijātasvabhāvasya sargārambhakarasya ca /
śuddhacittattvabālasya saṃkalpanagarāṇi khe
tvamahaṃ sa idaṃ ceti dhiyā baladṛḍhānyalam /
saṃpannānyarkadīptyeva paṅkakrīḍanakāni ca
vṛttāni rasaśālinyā niyatyā nityatṛptayā /
vanānyugraphalānīva vasantarasaleravayā
mahākartṛṇyakartṝṇi na kṛtānyeva khāni vā /
svayaṃ saṃpannarūpāṇi cidvyonyeva kṛtāni vā
paramārthamayānyeva tadanyadvoditānyapi /
alabdhānyeva labdhāni sadā'santyeva santi ca
caturdaśadaśaikādividhabhūtagaṇāni ca /
punastānyeva tānyantaranyānyanyānyatho bahiḥ ०
narakasvargapātālabandhumitramayānyapi /
mahārambhamayānyeva śūnyāni paramārthataḥ
kṣīrāmbudherjalānīva snehasārāṇi sarvataḥ /
taraṅgabhaṅgurāṇyantarbahiścāvṛttimanti ca
ābhāsamātrarūpāṇi tejasyātmavivasvataḥ /
jātānīva svatastāni spandanāni nabhasvataḥ
vṛkṣarūpāṇi patrāṇāṃ buddhyahaṃkāracetasām /
asatāmapyasantyeva svapne nyastanṛṇāmiva
purāṇavedasiddhāntakalpanātalpapāliṣu /
ghananidrāṇi suptāni bibhranti śavatāmiva
paramārthamahāraṇye cidgandharvakṛtāni vai /
sūryadīpakadīptāni gṛhāṇi gahanātmani
prajāyamānāni nabhasyanante
viśīryamāṇāni ca nirnimittam /
tadā tvahaṃ vai timirākṣadṛṣṭa-
keśoṇḍrakānīva jagantyapaśyam
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmoyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe pā० jagarjjālavarṇanaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0