Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.53-2

6.53-2.53

tripañcāśaḥ sargaḥ

6.53-2.1

śrībhagavānuvāca /
arjuna tvaṃ na hantā tvamabhimānamalaṃ tyaja /
jarāmaraṇanirmuktaḥ svayamātmāsi śāśvataḥ

6.53-2.2

yasya nāhaṃkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate /
hatvāpi sa imām̐llokānna hanti na nibadhyate

6.53-2.3

yaiva saṃjāyate saṃvidantaḥ sevānubhūyate /
ayaṃ so'hamidaṃ tanma ityantaḥ saṃvidaṃ tyaja

6.53-2.4

anayaiva ca yukto'smi naṣṭo'smīti ca bhārata /
abhitaḥ sukhaduḥkhābhyāmavaśaḥ paritapyase

6.53-2.5

svātmāṃśaiḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi bhāgaśaḥ /
ahaṃkāravimūḍhātmā kartāhamiti manyate

6.53-2.6

cakṣuḥ paśyatu karṇaśca śrṛṇotu tvakspṛśatvidam /
rasanā ca rasaṃ yātu kātra ko'hamiti sthitiḥ

6.53-2.7

kalanākarmaṇi rate manasyapi mahātmanaḥ /
na kaścidatrāhamiti kleśabhāge ka eva te

6.53-2.8

bahubhiḥ samavāyena yatkṛtaṃ tatra bhārata /
eko'bhimānaduḥkhena hāsyāyaiva hṛiṃ gṛhyate

6.53-2.9

kāyena manasā buddhyā kevalairindriyairapi /
yoginaḥ karma kurvanti saṅgaṃ tyaktvātmaśuddhaye

6.53-2.10

ahantvaviṣacūrṇena yeṣāṃ kāyo na māritaḥ /
kurvanto'pi haranto'pi na ca te nirviṣūcikāḥ

6.53-2.11

na kvacidrājate kāyo mamatāmedhyadūṣitaḥ /
prājño'pyatibahujño'pi duḥśīla iva mānavaḥ

6.53-2.12

nirmamo nirahaṃkāraḥ samaduḥkhasukhaḥ kṣamī /
yaḥ sa kāryamakāryaṃ vā kurvannapi na lipyate

6.53-2.13

idaṃ ca te pāṇḍusuta svakarma kṣātramuttamam /
api krūramatiśreyaḥ sukhāyaivodayāya ca

6.53-2.14

api kutsitamapyanyadapyadharmamayakramam /
śreṣṭhaṃ te svaṃ yathā karma tathehāmṛtavānbhava

6.53-2.15

mūrkhasyāpi svakarmaiva śreyase kimu sanmateḥ /
matirgaladahaṃkārā patitāpi na lipyate

6.53-2.16

yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanaṃjaya /
niḥsaṅgastvaṃ yathāprāptakarmavānna nibadhyase

6.53-2.17

śāntabrahmavapurbhūtvā karma brahmamayaṃ kuru /
brahmārpaṇasamācāro brahmaiva bhavasi kṣaṇāt

6.53-2.18

īśvarārpitasarvārtha īśvarātmā nirāmayaḥ /
īśvaraḥ sarvabhūtātmā bhava bhūṣitabhūtalaḥ

6.53-2.19

saṃnyastasarvasaṃkalpaḥ samaḥ śāntamanā muniḥ /
saṃnyāsayogayuktātmā kurvanmuktamatirbhava

6.53-2.20

arjuna uvāca /
saṅgatyāgasya bhagavaṃstathā brahmārpaṇasya ca /
īśvarārpaṇarūpasya saṃnyāsasya ca sarvaśaḥ

6.53-2.21

tathā jñānasya yogasya vibhāgaḥ kīdṛśaḥ prabho /
krameṇa kathayaitanme mahāmohanivṛttaye

6.53-2.22

śrībhagavānuvāca /
sarvasaṃkalpasaṃśāntau praśāntaghanavāsanam /
na kiṃcidbhāvanākāraṃ yattadbrahma paraṃ viduḥ

6.53-2.23

tadudyogaṃ vidurjñānaṃ yogaṃ ca kṛtabuddhayaḥ /
brahma sarvaṃ jagadahaṃ ceti brahmārpaṇaṃ viduḥ

6.53-2.24

antaḥśūnyaṃ bahiḥśūnyaṃ pāṣāṇahṛdayopamam /
śāntamākāśakośācchaṃ na dṛśyaṃ na dṛśaḥ param

6.53-2.25

tata īṣadyadutthānamīṣadanyatayoditam /
sa jagatpratibhāso'yamākāśamiva śūnyatā

6.53-2.26

bhāvo'hamiti ko'pyeṣa pratyekamuditaściteḥ /
koṭikoṭyaṃśakalitaḥ ka ivainaṃ prati grahaḥ

6.53-2.27

apṛthagbhūta evaiṣa pṛthagbhūta iva sthitaḥ /
pṛthaktvaṃ hi na paryanto nāhamityavagacchati

6.53-2.28

yathehāhaṃ tathehāsti ghaṭādīhāpi markaṭaḥ /
svamīhaivaṃ tathāmbhodhiḥ kimahaṃtāṃ prati grahaḥ

6.53-2.29

vikalpabhede sphurite saṃvitsāramayātmani /
vaicitryeṇa vicitrepi kimekatve'pi no grahaḥ

6.53-2.30

iti jñātavibhāgasya buddhau tasya parikṣayaḥ /
karmaṇāṃ yaḥ phalatyāgastaṃ saṃnyāsaṃ vidurbudhāḥ

6.53-2.31

tyāgaḥ saṃkalpajālānāmasaṃsaṅgaḥ sa kathyate /
samastakalanājālasyeśvaratvaikabhāvanā

6.53-2.32

galitadvaitanirbhāsametadeveśvarārpaṇam /
abodhavaśato bhedo nāmnaivaiṣāṃ cidātmani

6.53-2.33

bodhātmā kila śabdārtho jagadekaṃ na saṃśayaḥ /
ahamāśā jagadahaṃ svamahaṃ karma cāpyaham

6.53-2.34

kālo'hamahamadvaitaṃ dvaitaṃ cāhamahaṃ jagat /
manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru /
māmevaiṣyasi yuktvaivamātmānaṃ matparāyaṇaḥ

6.53-2.35

arjuna uvāca /
dve rūpe tava deveśa paraṃ cāparameva ca /
kīdṛśaṃ tatkadā rūpaṃ tiṣṭhāmyāśritya siddhaye

6.53-2.36

śrībhagavānuvāca /
sāmānyaṃ paramaṃ caiva dve rūpe viddhi me'nagha /
pāṇyādiyuktaṃ sāmānyaṃ śaṅkhacakragadādharam

6.53-2.37

paraṃ rūpamanādyantaṃ yanmamaikamanāmayam /
brahmātmaparamātmādiśabdenaitadudīryate

6.53-2.38

yāvadapratibuddhastvamanātmajñatayā sthitaḥ /
tāvaccaturbhujākāradevapūjāparo bhava

6.53-2.39

tatkramātsaṃprabuddhastvaṃ tato jñāsyasi tatparam /
mama rūpamanādyantaṃ yena bhūyo na jāyate

6.53-2.40

yadi vā vedyavijñāto bhāvastadarimardana /
tanmamātmānamātmānamātmanaścāśu saṃśraya

6.53-2.41

idaṃ cāhamidaṃ cāhamiti yatpravadāmyaham /
tadetadātmatattvaṃ tu tubhyaṃ hyupadiśāmyaham

6.53-2.42

manye sādhuvibuddhosi pade viśrāntavānasi /
saṃkalpairavamukto'si satyaikātmamayo bhava

6.53-2.43

sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani /
paśya tvaṃ yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ

6.53-2.44

sarvabhūtasthamātmānaṃ bhajatyekatvamātmanaḥ /
sarvathā vartamāno'pi na sa bhūyo'bhijāyate

6.53-2.4

ekatvaṃ sarvaśabdārtha ekaśabdārtha ātmanaḥ /
ātmāpi ca na sannāsadgato yasyāśu tasya tat

6.53-2.46

trailokyacetasāmantarāloko yaḥ prakāśakaḥ /
anubhūtimupārūḍhaḥ so'hamātmeti niścayaḥ

6.53-2.47

trailokyapayasāmantaryo rasānubhavaḥ sthitaḥ /
gavyānāmabdhijānāṃ ca so'yamātmeti bhārata

6.53-2.48

antaḥ sarvaśarīrāṇāṃ yaḥ sūkṣmonubhavaḥ sthitaḥ /
mukto'nubhavanīyena so'yamātmāsti sarvagaḥ

6.53-2.49

samagrapayasāmantaryathā ghṛtamiva sthitam /
tathā sarvapadārthānāṃ dehānāṃ saṃsthitaḥ paraḥ

6.53-2.50

sarvāmbhonidhiratnānāṃ sabāhyābhyantare yathā /
tejastathāsmi dehānāmasaṃsthita iva sthitaḥ

6.53-2.51

yathā kumbhasahasrāṇāṃ sabāhyābhyantare nabhaḥ /
jagattrayaśarīrāṇāṃ tathātmāhamavasthitaḥ

6.53-2.52

muktāphalaśataughānāṃ tantuḥ protavapuryathā /
tathāyaṃ dehalakṣāṇāṃ sthita ātmāstyalakṣitaḥ

6.53-2.53

brahmādau tṛṇaparyante padārthanikurambake /
sattāsāmānyametadyattamātmānamajaṃ viduḥ

6.53-2.54

tadīṣatsphuritākāraṃ brahma brahmaiva tiṣṭhati /
ahantādi jagattādi krameṇa bhramakāriṇā

6.53-2.55

ātmaivedaṃ jagadrūpaṃ hanyate hanti vātra kim /
śubhāśubhairjagadduḥkhaiḥ kimasyārjuna lipyate

6.53-2.56

pratibimbeṣvivādarśasamaṃ sākṣivadāsthitam /
naśyatsu na vinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati

6.53-2.57

idaṃ cāhamidaṃ neti itīdaṃ kathyate mayā /
evamātmāsmi sarvātmā māmevaṃ viddhi pāṇḍava

6.53-2.58

imāḥ sarvāḥ pravartante sargapralayavikriyāḥ /
ātmanyahaṃtācittasthāḥ payaḥspandā ivāmbudhau

6.53-2.59

yathopalatvaṃ śailānāṃ dārutvaṃ ca mahīruhām /
taraṅgāṇāṃ jalatvaṃ ca padārthānāṃ tathātmatā

6.53-2.60

sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani /
yaḥ paśyati tathātmānamakartāraṃ sa paśyati

6.53-2.61

nānākāravikāreṣu taraṅgeṣu yathā payaḥ /
kaṭakādiṣu vā hema bhūteṣvātmā tathā'rjuna

6.53-2.62

nānātaraṅgavṛndāni yathā lolāni vāriṇi /
kaṭakādīni vā hemni bhūtānyevaṃ parātmani

6.53-2.63

padārthajātaṃ bhūtāni bṛhadbrahma ca bhārata /
ekamevākhilaṃ viddhi pṛthaktvaṃ na manāgapi

6.53-2.64

kiṃ tadbhāvavikārāṇāṃ gamyamasti jagattraye /
kva te vāpi jagatkiṃ vā kiṃ mudhā parimuhyasi

6.53-2.65

iti śrutvā'bhayaṃ tvantarbhāvayitvā suniścitam /
jīvanmuktāścarantīha santaḥ samarasāśayāḥ

6.53-2.66

nirmānamohā jitasaṅgadoṣā
adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ /
dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasajñai-
rgacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat

6.53-2.53

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० arjunopākhyāne arjunopadeśo nāma tripañcāśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc