Yoga Vasistha · Chapter 6.54
catuḥpañcāśaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
jagannāma nabhaḥ svacchaṃ sadbrahma nabhasi sthitam /
nabho nabhasi bhātīdaṃ jagacchabdārtha ityajam //
tvamahaṃ jagadityādi śabdārtho brahma brahmaṇi /
śāntaṃ samasamābhāsaṃ sthitamasthitameva sat
samudragirimeghorvīvisphoṭamayamapyajam /
kāṣṭhamaunavadevedaṃ jagadbrahmāvatiṣṭhate
draṣṭā draṣṭaiva dṛśyasya svabhāvātsvātmani sthitaḥ /
kartā kartaiva kartavyābhāvataḥ kāraṇādṛte
na jñatvaṃ na ca kartṛtvaṃ na jaḍatvaṃ na bhoktṛtā /
na śūnyatā na cārthatvamiha nāpi nabhorthatā
śilājaṭharavatsatyaṃ ghanamekamajaṃ tatam /
sarvaṃ śāntamanādyantameka vidhiniṣedhayoḥ
maraṇaṃ jīvitaṃ satyamasatyaṃ ca śubhāśubham /
sarvamekamajaṃ vyoma vīcijālajalaṃ yathā
vibhāga eva dṛśyatvaṃ draṣṭratvaṃ caiva gacchati /
etacca kalpanaṃ svapnapurādiṣvanubhūyate
evamacchaṃ parākāśe svapnapattanavajjagat /
bhāti prathamamevedaṃ brahmaivetthamataḥ sthitam
tadidaṃ tādṛśaṃ viddhi sarvam sarvātmakaṃ ca yat /
deśāddeśāntaraprāptau vido madhyamanaṅkitam
cidvyomnaḥ śāntaśāntasya madhyame caivamāsthitam /
jagattathaiva salilamevormyāditayā yathā
yadudetyuditaṃ yacca yacca nodeti noditam /
deśāddeśāntaraprāptau vido madhyānna bheditam
ataḥ kilāsya sargasya kāraṇaṃ śaśaśṛṅgavat /
prayatnenāpi cānviṣṭaṃ na kiṃcidupalabhyate
yadakāraṇakaṃ bhāti tadabhātaṃ bhramātmakam /
bhramasyāsatyarūpasya satyatā kathamucyate
kāraṇena vinā kāryaṃ kila kiṃ nāma vidyate /
yadaputrasya satputradarśanaṃ sa bhramo na sat
yastvakāraṇako bhāti sa svabhāvo vijṛmbhate /
sarvarūpeṇa saṃkalpagandharvanagarādivat
deśāddeśāntaraprāptau kṣaṇānmadhyaṃ vido vapuḥ /
svarūpamajahattveva rājate'rthavivartavat
bodha eva kacatyartharūpeṇa sa ca svādaṇuḥ /
dṛṣṭānto'trānubhūto'ntaḥ svapnasaṃkalpaparvataḥ
śrīrāma uvāca /
vidyate vaṭabījāntaryathā bhāvimahādrumaḥ /
paramāṇau tathā sargo brahmankasmānna vidyate
śrīvasiṣṭha uvāca /
yatrāsti bījaṃ tatra syācchākhā vitatarūpiṇī /
janyate kāraṇaiḥ sā ca vitatā sahakāribhiḥ
samastabhūtapralaye bījamākāri kiṃ bhavet /
sahakāryatha kiṃ tasya jāyate yadvaśājjagat
yattu brahma paraṃ śāntaṃ kā tatrākārakalpanā /
paramāṇutvayogo'pi nātra kevātra bījatā
kāraṇasyeti bījasya satyāsatyaikakāriṇaḥ /
asaṃbhavājjagatsattā kathaṃ kena kutaḥ kva kā
jagadāste parasyāṇorantarityapi nocitam /
sārṣape kaṇake merurāsta ityajñakalpanā
sati bīje pravartante kāryakāraṇadṛṣṭayaḥ /
nirākārasya kiṃ bījaṃ kva janyajanakakramaḥ
ato yatparamaṃ tattvaṃ tadevedaṃ jagatsthitam /
neha prathayate kiṃcinna ca kiṃcidvinaśyati
cidākāśaścidākāśe hṛdi cittvājjagadbhamam /
aśuddhavadivāśuddhe śuddhaṃ śuddhe prapaśyati
svamevābhāsate tasya rūpaṃ spanda ivānile /
sargaśabdārthakalanā neha kāścana santi naḥ
yathā śūnyatvamākāśe dravatvaṃ ca yathā jale /
anyatātmamayī śuddhā sargateya tathātmani
bhārūpamidamāśāntaṃ jagadbrahmaiva nastatam /
anādinidhanaṃ satyaṃ nodeti na ca śāmyati
deśāddeśāntaraprāptau kṣaṇānmadhye vido vapuḥ /
yattajjagaditīvedaṃ vyomātmani vyavasthitam
yathā spando'nile toye dravatvaṃ vyomni śūnyatā /
tathā jagadidaṃ bhātamananyāśleṣamātmani
saṃvinnabho nanu jagannabha ityanarka-
mātmanyavasthitamanastamayodayaṃ kva /
tattvaṅgabhūtamakhilaṃ tadananyadeva
dṛśyaṃ nirastakalano'mbaramātramāsva
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe advaitaikyapratipādanaṃ nāma catuḥpañcāśaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0