Yoga Vasistha · Chapter 6.53

tripañcāśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
yathā cetye cetanatā yathā kāle ca kālatā /
yathā ca vyomatā vyomni yathā ca jaḍatā jaḍe

yathā vāyau ca vāyutvamabhūtādāvabhūtatā /
yathā spandātmani spando yathā mūrte ca mūrtatā

yathā bhinne ca bhinnatvaṃ yathā'nante hyanantatā /
yathā dṛśye ca dṛśyatvaṃ yathā sargeṣu sargatā

etatkrameṇa he brahman vada me vadatāṃ vara /
āditaḥ pratipādyaiva bodhyante hyalpabodhinaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
tadanantaṃ mahākāśaṃ mahācidghanamucyate /
avedyacidrūpamayaṃ śāntamekaṃ samasthiti

brahmaviṣṇvīśvarādyante mahāpralayanāmani /
śabdārthe rūḍhimāpanne yacchuddhamavaśiṣyate

sargasya kāraṇaṃ tatra na kiṃcidupapadyate /
malamākārabījādi māyāmohabhramādikam

kevalaṃ śāntamatyacchamādyantaparivarjitam /
tadvidyate yatra kila khamapi sthūlamaśmavat

na ca nāstīti tadvaktuṃ yujyate cidvapuryadā /
na caivāstīti tadvaktuṃ yuktaṃ śāntamalaṃ tadā

nimeṣe yojanaśate prāptāyāmātmasaṃvidi /
madhye tasyāstu yadrūpaṃ rūpaṃ tasya padasya tat

sabāhyābhyantare śānte vāsanāviṣayabhrame /
sarvacintāvihīnasya prabuddhasyārdharātrataḥ

śāntaṃ niḥsukhaduḥkhasya puruṣasyaiva tiṣṭhataḥ /
yadaspandi manorūpaṃ rūpaṃ tasya padasya tat

tṛṇagulmāṅkurādīnāṃ sattāsāmānyamātatam /
yadudbhavodbhavaṃ rūpaṃ rūpaṃ tasya padasya tat

tasminpade jagadrūpaṃ yadidaṃ dṛśyate sphuṭam /
sakāraṇamivākārakarālamiva bhedavat

tatsarvaṃ kāraṇābhāvānna jātaṃ na ca vidyate /
nākārayuktaṃ na jaganna ca dvaitaikyasaṃyutam

yadakāraṇakaṃ tasya sattā nehopapadyate /
svayaṃ nityānubhūte'rthe ko'trāpahnavaśaktimān

na ca śūnyamanādyantaṃ jagataḥ kāraṇaṃ bhavet /
brahmāmūrtaṃ samūrtasya dṛśyasyābrahmarūpiṇaḥ

tasmāttatra jagadrūpaṃ yadā bhātaṃ tadeva tat /
svayameva tadā bhāti cidākāśamiti sthitam

jagaccidbrahmabhāvācca tathā bhāvo bhramādiva /
sarvamekamajaṃ śāntamadvaitaikyamanāmayam

pūrṇātpūrṇaṃ visarati pūrṇe pūrṇaṃ virājate /
pūrṇamevoditaṃ pūrṇe pūrṇameva vyavasthitam

śāntaṃ samaṃ samudayāstamayairvihīna-
mākāramuktamajamambaramacchamekam /
sarvaṃ sadā sadasadekatayoditātma
nirvāṇamādyamidamuttamabodharūpam

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu ni० uttarārdhe nirvāṇavarṇanaṃ nāma tripañcāśaḥ sargaḥ