Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.155

6.155.155

pañcapañcāśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ

6.155.1

agniruvāca /
ityākarṇyātha sa vyādhastadā tasminvanāntare /
āsīccitrakṛtākāra iva vismayamantharaḥ

6.155.2

na viśaśrāma ceto'sya svābhyāsena vinā pade /
āsīdudbhrānta iva sa prohyamāna ivārṇave

6.155.3

ārūḍha iva vā cakre cakreṇa tapasā hṛtaḥ /
nakreṇeva samākrāntaḥ parākramavivarjitaḥ

6.155.4

kimetatsyādutānyatsyānnirvāṇamiti saṃśayāt /
nādhyagacchadasau śāntiṃ mūrkho yauvanavāniva

6.155.5

avidyākṛtamevedaṃ dṛśyamityeva cintayan /
avidyā jagadityeṣā nāyāti nipuṇaṃ hṛdi

6.155.6

kiyadantamidaṃ dṛśyaṃ syātpaśyāmyetadāditaḥ /
dūratordhvapramāṇena tapolabdhaśarīrakaḥ

6.155.7

bhāvābhāvātmano nityamasyānte sthīyate sukham /
tasmādākāśamapyasti yatra no tatra yāmyaham

6.155.8

iti nirṇīya hṛdaye mūrkha eva babhūva saḥ /
gataṃ tādṛśamapyuktaṃ vinābhyāsena bhasmani

6.155.9

tatastataḥ prabhṛtyeva tenaiva munibhiḥ saha /
lubdhakatvaṃ parityajya tapaścaritumudyataḥ

6.155.10

tasmiñjagati tairbhāvaistaiḥ samaṃ nivasansadā /
bahūnyabdasahasrāṇi cakāra sumahattapaḥ

6.155.11

tapaḥ kurvankadācitsa punaḥ papraccha taṃ munim /
kadā syādātmaviśrāntirmametyāha munistataḥ

6.155.12

muniruvāca /
jñānaṃ tadupadiṣṭaṃ te jīrṇadārvalpakāgnivat /
saṃsthitaṃ hṛdaye kiṃtu dāhyamākramya nocitam

6.155.13

nābhyāsena vinā jñāne śive viśrāntavānasi /
abhyāsena tu kālena bhṛśaṃ viśrāntimeṣyasi

6.155.14

bhaviṣyadidamātmīyamathākarṇaya nirṇayam /
mama varṇayataḥ karṇabhūṣaṇaṃ bhūtalādbhutam

6.155.15

saṃstutānavabuddhātmā jñānasāratayānayā /
dolāyamānasaṃvittvaṃ na mūrkho na ca paṇḍitaḥ

6.155.16

avidyārūpamābhogi kiṃpramāṇamidaṃ jagat /
syādityātmavikalpena tapastvaṃ kartumudyataḥ

6.155.17

itthaṃ tapastvayā ghoraṃ kāryaṃ yugaśataṃ pṛthu /
parameṣṭhī tatastuṣṭastvāmupaiṣyati sāmaraḥ

6.155.18

mārgayiṣyasi tasya tvaṃ varadasya varaṃ vara /
idamuddāmadaurātmyānnijaṃ saṃdehasaṃśayam

6.155.19

devāyaṃ dṛśyarūpe'smindṛṣṭe'vidyābhrame sati /
kvacidādarśavannāsti pratibimbamalojjhitaḥ

6.155.20

cidvyomadarpaṇasyāsya paramāṇvākṛterapi /
antasthasyaiva vā yatra tatredaṃ pratibimbati

6.155.21

tasmātkiyadanantaṃ syādidaṃ dṛśyamanarthakṛt /
tasya pāre kiyadvā syādākāśaṃ dṛśyameva tat

6.155.22

evamarthamahaṃ jñātumimaṃ saṃprārthaye varam /
śrṛṇu deveśvarāvighnaṃ tathaivāśu prayaccha me

6.155.23

iyaṃ svacchandamṛtyurme nīrogā'stu tanuściram /
gāruḍena ca vegena saṃyutā vyomagāminī

6.155.24

pratināḍīkameṣā tu vṛddhiṃ gacchatu yojanam /
krameṇa jagato bāhye bhavatvākāśarūpiṇī

6.155.25

sākāśasyāsya dṛśyasya labheya parameśvara /
antamitthamanantasya paramo'stviti me varaḥ

6.155.26

iti sādho tvayā prokte devadevo varaṃ prabhuḥ /
evamastu tavetyuktvā yāsyatyantardhimīśvaraḥ

6.155.27

gate tasminmahādeve devaiḥ saha divaspatau /
tapasā te kṛśo dehaścandrakāntirbhaviṣyati

6.155.28

māmāpṛcchannamaskṛtya tasminneva kṣaṇe tataḥ /
plutimeṣyati sa vyomni cittasthārthadidṛkṣayā

6.155.29

dvitīya iva śītāṃśurdvitīya iva bhāskaraḥ /
dvitīya iva vaurvāgniścandrārkaspardhayotthitaḥ

6.155.30

tato garuḍavegena dṛśyasya nabhasastathā /
antaṃ prāptuṃ vahanvegājjagataḥ saritāmiva

6.155.31

jagatonte tato'jasraṃ tato vardhiṣyate vapuḥ /
kalpāntamattārṇavavanniṣpārāmbarapūraṇam

6.155.32

drakṣyasyatha mahāvyonni vardhamāno bṛhadvapuḥ /
sargānnirargalādhāranirantagaganakramāt

6.155.33

paramārthamahākāśaśūnyatāvātacakrakān /
svabhāvadravatoddeśāccidarṇavataraṅgakān

6.155.34

saṃviddhane yathā svapne purādyā bhānti khātmakāḥ /
tathā tadā tavaiṣyanti sargavargā nirargalāḥ

6.155.35

visphuranti mahāvyomni parṇaughāḥ kṣubhitānilaiḥ /
tathā sargānanantāṃstvaṃ drakṣyasyakṣīṇaniścayaḥ

6.155.36

sabhāsatyekṣaṇarucāṃ yathā jālaṃ sadapyasat /
jagadātma tathākāśasaṃvidāṃ khe sadapyasat

6.155.37

sarvorvījanadṛṣṭānāṃ lagnānāmindumaṇḍale /
yādṛgjālaṃ jagattādṛksthite'nanyatvamātmanaḥ

6.155.38

punaḥ sargaḥ punarvyoma punaḥ sargaḥ punarnabhaḥ /
ityevaṃ paśyataste'tra dīrghakālaḥ prayāsyati

6.155.39

atha dīrgheṇa kālena prasphuransargaparṇake /
udvegameṣyasi vyomni mahāmahimani svayam

6.155.40

udvegameṣyasi tatastapaso'nubhavatphalam /
nirdekṣyasi tadā dehamanantāmbarapūrakam

6.155.41

kimidaṃ kuśarīraṃ me bhārabhūtamiva sthitam /
mervādibhūbhṛtāṃ lakṣamapi yasmiṃstṛṇāyate

6.155.42

deho mamāpramāṇo'yaṃ vyāptaṃ vyoma mayākhilam /
pūrayāmi khamadyāpi bhāvi naivopagamyate

6.155.43

avidyā bata ghoreyamanantā ca pramīyate /
mīyate na ca kenāpi brahmajñānaṃ samaṃ vinā

6.155.44

tamimaṃ saṃtyajāmyeva dehamāvivṛtāntaram /
nānena kiṃcidāpnomi sādhusacchāstrasaṃgamam

6.155.45

anantāpāraparyantaṃ nirālambāmbarāspadam /
kiṃ nāmedaṃ śarīraṃ me suduṣprāpārthasaṃgamam

6.155.46

iti saṃcintya taṃ dehaṃ dhāraṇāṃ prāṇarecanīm /
kṛtvā tyakṣyasi saṃbhuktātphalācchuṣkaṃ yathā khagaḥ

6.155.48

kṛtvā dehaparityāgaṃ jīvaḥ prāṇasamanvitaḥ /
vyomni sthāsyati te tasminvātātsūkṣmo'pi vātavat /
chinnapakṣo mahāmeruriva dehaḥ patiṣyati /
tatra bhūlokaśailādi sarvaṃ cūrṇīkariṣyati

6.155.49

śuṣkā bhagavatī dehaṃ tattadā bhakṣayiṣyati /
samātṛmaṇḍalā tena nirdoṣā bhūrbhaviṣyati

6.155.50

ityātmodantamakhilaṃ śrutavānasi suvrata /
tapastālīvane kṛtvā yathecchasi tathā kuru

6.155.51

vyādha uvāca /
aho nu bhagavanduḥkhaṃ paribhoktavyamakṣayam /
mayā vyarthamanarthāya yadarthena durarthitam

6.155.52

vidyate kiṃ vibho kācidyuktiḥ saiṣā sthitirvara /
anyathā bhavitavyo'rtho yadi nāsti taducyatām

6.155.53

muniruvāca /
avaśyaṃbhavitavyo'rtho na kadācana kenacit /
vidhātumanyathā śakyastanna kṣarati yatnataḥ

6.155.54

vāmāvāmaśiraḥpādaviparyayavidhau yathā /
puṃso na vidyate śaktistathā bhāvyanyathāsthitau

6.155.55

jyotiḥśāstrārthavijñānairiha bhāvyarthavedanam /
bhavatyanyadapūrvaṃ tu na kiṃcana kadācana

6.155.56

jayanti karmāṇi hi vedanāni
yaiḥ prākṛtairadyatanānyupetya /
śarīradāhairapi nirvikārasaṃvinnayairbrahmatayaiva suptam

6.155.155

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahā० vā० de० mo० ni० u० a० vi० śa० bhāvisaṃpattivarṇanaṃ nāma pañcapañcāśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc