Yoga Vasistha · Chapter 6.155
pañcapañcāśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ
agniruvāca /
ityākarṇyātha sa vyādhastadā tasminvanāntare /
āsīccitrakṛtākāra iva vismayamantharaḥ
na viśaśrāma ceto'sya svābhyāsena vinā pade /
āsīdudbhrānta iva sa prohyamāna ivārṇave
ārūḍha iva vā cakre cakreṇa tapasā hṛtaḥ /
nakreṇeva samākrāntaḥ parākramavivarjitaḥ
kimetatsyādutānyatsyānnirvāṇamiti saṃśayāt /
nādhyagacchadasau śāntiṃ mūrkho yauvanavāniva
avidyākṛtamevedaṃ dṛśyamityeva cintayan /
avidyā jagadityeṣā nāyāti nipuṇaṃ hṛdi
kiyadantamidaṃ dṛśyaṃ syātpaśyāmyetadāditaḥ /
dūratordhvapramāṇena tapolabdhaśarīrakaḥ
bhāvābhāvātmano nityamasyānte sthīyate sukham /
tasmādākāśamapyasti yatra no tatra yāmyaham
iti nirṇīya hṛdaye mūrkha eva babhūva saḥ /
gataṃ tādṛśamapyuktaṃ vinābhyāsena bhasmani
tatastataḥ prabhṛtyeva tenaiva munibhiḥ saha /
lubdhakatvaṃ parityajya tapaścaritumudyataḥ
tasmiñjagati tairbhāvaistaiḥ samaṃ nivasansadā /
bahūnyabdasahasrāṇi cakāra sumahattapaḥ
tapaḥ kurvankadācitsa punaḥ papraccha taṃ munim /
kadā syādātmaviśrāntirmametyāha munistataḥ
muniruvāca /
jñānaṃ tadupadiṣṭaṃ te jīrṇadārvalpakāgnivat /
saṃsthitaṃ hṛdaye kiṃtu dāhyamākramya nocitam
nābhyāsena vinā jñāne śive viśrāntavānasi /
abhyāsena tu kālena bhṛśaṃ viśrāntimeṣyasi
bhaviṣyadidamātmīyamathākarṇaya nirṇayam /
mama varṇayataḥ karṇabhūṣaṇaṃ bhūtalādbhutam
saṃstutānavabuddhātmā jñānasāratayānayā /
dolāyamānasaṃvittvaṃ na mūrkho na ca paṇḍitaḥ
avidyārūpamābhogi kiṃpramāṇamidaṃ jagat /
syādityātmavikalpena tapastvaṃ kartumudyataḥ
itthaṃ tapastvayā ghoraṃ kāryaṃ yugaśataṃ pṛthu /
parameṣṭhī tatastuṣṭastvāmupaiṣyati sāmaraḥ
mārgayiṣyasi tasya tvaṃ varadasya varaṃ vara /
idamuddāmadaurātmyānnijaṃ saṃdehasaṃśayam
devāyaṃ dṛśyarūpe'smindṛṣṭe'vidyābhrame sati /
kvacidādarśavannāsti pratibimbamalojjhitaḥ
cidvyomadarpaṇasyāsya paramāṇvākṛterapi /
antasthasyaiva vā yatra tatredaṃ pratibimbati
tasmātkiyadanantaṃ syādidaṃ dṛśyamanarthakṛt /
tasya pāre kiyadvā syādākāśaṃ dṛśyameva tat
evamarthamahaṃ jñātumimaṃ saṃprārthaye varam /
śrṛṇu deveśvarāvighnaṃ tathaivāśu prayaccha me
iyaṃ svacchandamṛtyurme nīrogā'stu tanuściram /
gāruḍena ca vegena saṃyutā vyomagāminī
pratināḍīkameṣā tu vṛddhiṃ gacchatu yojanam /
krameṇa jagato bāhye bhavatvākāśarūpiṇī
sākāśasyāsya dṛśyasya labheya parameśvara /
antamitthamanantasya paramo'stviti me varaḥ
iti sādho tvayā prokte devadevo varaṃ prabhuḥ /
evamastu tavetyuktvā yāsyatyantardhimīśvaraḥ
gate tasminmahādeve devaiḥ saha divaspatau /
tapasā te kṛśo dehaścandrakāntirbhaviṣyati
māmāpṛcchannamaskṛtya tasminneva kṣaṇe tataḥ /
plutimeṣyati sa vyomni cittasthārthadidṛkṣayā
dvitīya iva śītāṃśurdvitīya iva bhāskaraḥ /
dvitīya iva vaurvāgniścandrārkaspardhayotthitaḥ
tato garuḍavegena dṛśyasya nabhasastathā /
antaṃ prāptuṃ vahanvegājjagataḥ saritāmiva
jagatonte tato'jasraṃ tato vardhiṣyate vapuḥ /
kalpāntamattārṇavavanniṣpārāmbarapūraṇam
drakṣyasyatha mahāvyonni vardhamāno bṛhadvapuḥ /
sargānnirargalādhāranirantagaganakramāt
paramārthamahākāśaśūnyatāvātacakrakān /
svabhāvadravatoddeśāccidarṇavataraṅgakān
saṃviddhane yathā svapne purādyā bhānti khātmakāḥ /
tathā tadā tavaiṣyanti sargavargā nirargalāḥ
visphuranti mahāvyomni parṇaughāḥ kṣubhitānilaiḥ /
tathā sargānanantāṃstvaṃ drakṣyasyakṣīṇaniścayaḥ
sabhāsatyekṣaṇarucāṃ yathā jālaṃ sadapyasat /
jagadātma tathākāśasaṃvidāṃ khe sadapyasat
sarvorvījanadṛṣṭānāṃ lagnānāmindumaṇḍale /
yādṛgjālaṃ jagattādṛksthite'nanyatvamātmanaḥ
punaḥ sargaḥ punarvyoma punaḥ sargaḥ punarnabhaḥ /
ityevaṃ paśyataste'tra dīrghakālaḥ prayāsyati
atha dīrgheṇa kālena prasphuransargaparṇake /
udvegameṣyasi vyomni mahāmahimani svayam
udvegameṣyasi tatastapaso'nubhavatphalam /
nirdekṣyasi tadā dehamanantāmbarapūrakam
kimidaṃ kuśarīraṃ me bhārabhūtamiva sthitam /
mervādibhūbhṛtāṃ lakṣamapi yasmiṃstṛṇāyate
deho mamāpramāṇo'yaṃ vyāptaṃ vyoma mayākhilam /
pūrayāmi khamadyāpi bhāvi naivopagamyate
avidyā bata ghoreyamanantā ca pramīyate /
mīyate na ca kenāpi brahmajñānaṃ samaṃ vinā
tamimaṃ saṃtyajāmyeva dehamāvivṛtāntaram /
nānena kiṃcidāpnomi sādhusacchāstrasaṃgamam
anantāpāraparyantaṃ nirālambāmbarāspadam /
kiṃ nāmedaṃ śarīraṃ me suduṣprāpārthasaṃgamam
iti saṃcintya taṃ dehaṃ dhāraṇāṃ prāṇarecanīm /
kṛtvā tyakṣyasi saṃbhuktātphalācchuṣkaṃ yathā khagaḥ
kṛtvā dehaparityāgaṃ jīvaḥ prāṇasamanvitaḥ /
vyomni sthāsyati te tasminvātātsūkṣmo'pi vātavat /
chinnapakṣo mahāmeruriva dehaḥ patiṣyati /
tatra bhūlokaśailādi sarvaṃ cūrṇīkariṣyati
śuṣkā bhagavatī dehaṃ tattadā bhakṣayiṣyati /
samātṛmaṇḍalā tena nirdoṣā bhūrbhaviṣyati
ityātmodantamakhilaṃ śrutavānasi suvrata /
tapastālīvane kṛtvā yathecchasi tathā kuru
vyādha uvāca /
aho nu bhagavanduḥkhaṃ paribhoktavyamakṣayam /
mayā vyarthamanarthāya yadarthena durarthitam
vidyate kiṃ vibho kācidyuktiḥ saiṣā sthitirvara /
anyathā bhavitavyo'rtho yadi nāsti taducyatām
muniruvāca /
avaśyaṃbhavitavyo'rtho na kadācana kenacit /
vidhātumanyathā śakyastanna kṣarati yatnataḥ
vāmāvāmaśiraḥpādaviparyayavidhau yathā /
puṃso na vidyate śaktistathā bhāvyanyathāsthitau
jyotiḥśāstrārthavijñānairiha bhāvyarthavedanam /
bhavatyanyadapūrvaṃ tu na kiṃcana kadācana
jayanti karmāṇi hi vedanāni
yaiḥ prākṛtairadyatanānyupetya /
śarīradāhairapi nirvikārasaṃvinnayairbrahmatayaiva suptam
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahā० vā० de० mo० ni० u० a० vi० śa० bhāvisaṃpattivarṇanaṃ nāma pañcapañcāśadadhikaśatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0