Yoga Vasistha · Verses 6.106-2

ṣaḍuttaraśatatamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
tataḥ katipayeṣveva divaseṣu gateṣu sā /
idaṃ provāca bhartāraṃ kumbharūpadharā satī

rājanrājīvapatrākṣa mamedaṃ vacanaṃ śrṛṇu /
niśāyāṃ pratyahaṃ tāvatsthita evāhamaṅganā

tadicchāmyaṅganādharmaṃ nipuṇīkartumīdṛśam /
bhartre kasmaicidātmānaṃ vivāhena dadāmyaham

tadbhavāneva me bhartā rocate bhuvanatraye /
gṛhāṇa māṃ vivāhena bhāryātve niśi sarvadā

ayatnopanataṃ sādho priyeṇa suhṛdā saha /
strīsukhaṃ bhoktumicchāmi mā me vighnakaro bhava

kramapravṛttamāsṛṣṭeḥ sukhaṃ sādhyaṃ manoramam /
prakṛtaṃ kurvataḥ kāryaṃ doṣaḥ ka iva jāyate

icchānicche phale tyaktvā samantātsarvavastuṣu /
vayaṃ na secchā nānicchāḥ kurmastenedamīpsitam

śikhidhvaja uvāca /
kṛtenānena kāryeṇa na śubhaṃ nāśubhaṃ sakhe /
paśyāmi tanmahābuddhe yathecchasi tathā kuru

samatāṃ saṃprayātena cetasedaṃ jagattrayam /
svarūpameva paśyāmi yathecchasi tadācara

kumbha uvāca /
yadyevaṃ tanmahīpāla lagnamadyaiva śobhanam /
rākeyaṃ śrāvaṇasyāsya hyaḥ sarvaṃ gaṇitaṃ mayā

rātrāvadyodite candre paripūrṇakalāmale /
janyatro nau mahābāho dvayoreva bhaviṣyati

mahendrādriśiraḥśrṛṅgasānāvadya manorame /
ratnadīpaprakāśāḍhye maṇikandaramandire

puṣpabhārānatottuṅgavṛkṣarājivirājite /
vanapuṣpalatālāsyanārīnṛtyamanohare

niśi vyomagatāstārā bhartrā pūrṇendunā saha /
āvayoḥ paripaśyantu karṇāntāyatalocana

uttiṣṭhātmavivāhārthaṃ kurvaḥ kānanakoṭarāt /
rājeścandanapuṣpādisaṃbhāraṃ ratnasaṃyutam

ityuktvā kumbha utthāya saha tena mahībhṛtā /
kusumāvacayaṃ cakre tathā ratnādisaṃcayam

tato muhūrtamātreṇa ratnasānau same śubhe /
samālambhanapuṣpāṇāṃ tābhyāṃ vai rāśayaḥ kṛtāḥ

hārāmbaramaṇīndrādirāśayastvapare'jire /
saubhāgyasyeva kāmena kośāḥ kālena saṃbhṛtāḥ

tathā janyatrasaṃbhāraṃ kṛtvā kāñcanakandare /
yayatustau mahāmitre snātuṃ mandākinīṃ nadīm

tatrainaṃ snāpayāmāsa mahārājaṃ mahādarāt /
gajakumbhopamaskandhaṃ kumbho maṅgalapūrvakam

bhaviṣyaddayitārūpāṃ bhaviṣyaddayito'ṅganām /
cūḍālāṃ snāpayāmāsa kumbharūpadharāṃ priyām

pūjayāmāsatuḥ snātau tatra devapitṛnmunīn /
yathā kriyāphale'nicchau kriyātyāge tathaiva tau

nityajñānarasātṛptau vyavasthāyāṃ jagatsthiteḥ /
cakrāte bhojanaṃ bhavyaṃ tāvanyonyasamīhitam

kalpavṛkṣadukūlāni paridhāya sitāni tau /
phalāni bhuktvā janyatrasthānamāyayatuḥ kramāt

etāvatātha kālena tayorjanyatrasotkayoḥ /
priyaṃ kartumivāstādriṃ drāgityevāviśadraviḥ

atha saṃdhyākrame vṛtte kṛte japyāghamarṣaṇe /
vivāhadarśanāyaiva tārājāle khamāgate

mithunaikasakhīyāmā kumudotkarahāsinī /
prāleyajālaprakaraṃ vikirantī samāyayau

ratnadīpānbahūnsānau kumbhaḥ samyagayojayat /
jyotīṃṣīndvarkayuktāni padmodbhava ivāmbare

bhūṣayāmāsa rājānaṃ strītvaṃ gacchanniśāgame /
candanāgurukarpūrapūrairmṛgajakuṅkumaiḥ

hārakeyūrakaṭakaistathā kalpalatāṃśukaiḥ /
sraguddāmāvataṃsaiśca mālyaiśca vividhocitaiḥ

tathā kalpalatāgucchairmandāraiḥ pārijātakaiḥ /
saṃtānairbahuratnaiśca maulinā cendurūpiṇā

etāvatātha kālena vadhūtvaṃ kumbha āyayau /
ghanastanabharākrānto babhūvāśu vilāsavān

idaṃ saṃcintayāmāsa saṃpanno'yamahaṃ vadhūḥ /
kāmāyātmā mayā deyaḥ kāryaṃ kālocitaṃ kila

iyamasmi vadhūḥ kāntā bhartā tvaṃ me puraḥsthitaḥ /
gṛhāṇa kāma māmehi kālo'yaṃ tava hṛcchayaḥ

iti saṃcintya bhartāramagrasthagahanasthitam /
udayantamivādityaṃ ratiḥ kāmamivābhyagāt

ahaṃ madanikā nāma bhāryāsmi tava mānada /
pādayoste praṇāmo'yaṃ sasnehaṃ kriyate mayā

ityuktvā sānavadyāṅgī lajjāvanamitānanā /
lolālakena śirasā praṇanāma lasatpatim

uvācedaṃ ca he nātha tvaṃ māṃ bhūṣaya bhūṣaṇaiḥ /
krameṇāgniṃ ca saṃjvālya matpāṇigrahaṇaṃ kuru

rājase'titarāṃ rājanmāṃ karoṣi smarāturām /
ratervivāhe madanamabhibhūyādhitiṣṭhasi

indorivāṃśujālāni rājanmālyāni tāni te /
merugaṅgāpravāhābhāṃ dhatte hārastavorasi

mandārakusumaprotaiḥ kuntalairnṛpa rājase /
kanakābjamivollolairbhṛṅgaiḥ khacitakesaraiḥ

ratnāṃśujālaiḥ kusumaiḥ śriyā sthairyeṇa tejasā /
ratnasthānaṃ vibho merumabhibhūyāvatiṣṭhase

evamādi vadantau tau bhaviṣyannavadampatī /
pracchannapūrvadāmpatyau mithastuṣṭau babhūvatuḥ

mahārājñīṃ madanikāṃ mahārājaḥ śikhidhvajaḥ /
kāñcanopalaparyaṅke niviṣṭo bhūṣayatsvayam

avataṃsaistathā mālyairmaṇiratnavibhūṣaṇaiḥ /
vastrairvilepanaiḥ puṣpai rucirasthānakārpitaiḥ

sā babhau bhūṣitā tanvī madanī madadāyinī /
girijeva vivāhotkā kāmakānteva kāminī

mahārājo mahārājñīṃ bhūṣayitvedamāha tām /
rājase mṛgaśāvākṣi lakṣmīriva navoditā

śakreṇa saha yacchacyā yallakṣmyā hariṇā saha /
yadgauryāḥ śaṃbhunā sārdhaṃ tatte bhavatu maṅgalam

padmakośāṅkurahṛdā lolanīlotpalekṣaṇā /
āmodaśubhajhāṃkārā svāsthitā padminīva sā

suraktapallavakarā stanastabakadhāriṇī /
tvamanekaphalā manye kāmakalpatarorlatā

himaśītāvadātāṅgī jyotsnāprasarahāsinī /
pūrṇenduśrīrivodyuktā hṛṣṭaivāhlādayasyalam

taduttiṣṭha varārohe vedīṃ vaivāhikīṃ svayam /
śrīvasiṣṭha uvāca /
tatra puṣpalatājālaiḥ kāṇḍaṃ prati śilāṅkitaiḥ

muktākusumajālānāṃ prakaraiḥ stabakopamaiḥ /
caturdikkaṃ caturbhiśca nālikeramahāphalaiḥ

pūrṇakumbhaistathā gaṅgāvāripūrṇaiḥ prakalpitaiḥ /
jvālayāmāsatustasyā madhye candanadārubhiḥ

jvalanaṃ jvālitajvālaṃ dakṣiṇasthaṃ pradakṣiṇam /
pūrvābhimukhamevāgneragre pallavaviṣṭare

niyojya daṃpatī kāntau tayorviviśatuḥ svayam /
sa hutvā tilalājāni pāvakāya śikhidhvajaḥ

utthāyotthāya kāntāṃ sa pāṇibhyāṃ svayamādade /
anyonyaṃ śobhamānau tau bhavāviva vane śivau

cakraturdaṃpatī tasya pāvakasya pradakṣiṇam /
svadāyaṃ jñānasarvasvaṃ hṛdayaṃ prema cāpalam

dadatustau mitho'nyonyasmitakāntamukhaśriyau /
pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā lājāṃstyaktvātha vahnaye

bhāryāvarau samaṃ tuṣṭau karau tatyajatuḥ kramāt /
smayamānamukhau kāntau candrāviva navoditau

pūrvoparacite puṣpatalpe viviśaturnave /
etasminnantare candraścaturbhāgaṃ nabhastalāt

śanairākramayāmāsa śobhāṃ draṣṭumivānayoḥ /
tasmiṃśca lalanāchidraṃ draṣṭuṃ dṛṣṭirivābhitaḥ

lolaḥ saṃcarayāmāsa karānindurlatāgṛhe /
taistairnavakathālāpairindāvabhyudite tvatha

tāvāsāṃcakratuḥ kāntau daṃpatī sumuhūrtakam /
athotthāya jvaladratnadīpāṃ kāñcanakandarām

svayaṃ pūrvoparacitāṃ guptāṃ viviśatuḥ priyau /
dadarśaturnavaṃ tatra talpaṃ kusumakalpitam

parito vyāptamutkīrṇairhemapaṅkajarāśibhiḥ /
mandārādibhiranyaiśca puṣpairglānivivarjitaiḥ

uccakaiḥ supramāṇena nirmitaiḥ kusumaiḥ samaiḥ /
dīrghendubimbapratimaistuṣārasthalaśītalaiḥ

kṣīrodajaladhārābhaṃ jyotsnāsaṃpiṇḍasundaram /
pratibimbamanaṅgasya nataṃ bhittāviva sthitam

sugandhamunnataṃ kāntaṃ cirādanyatayotthitam /
mithunaṃ puṣparāśau tannyaṣīdatparito'male /
tasminsamasamābhoge kṣīrode mandaro yathā

taistairmithaḥ praṇayapeśalavāgvilāsai-
statkālakāryasubhagaiḥ praṇayopacāraiḥ /
satkāntayornavanavena tayoḥ sukhena
dīrghā muhūrta iva sā rajanī jagāma

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० līlāvivāho nāma ṣaḍuttaraśatatamaḥ sargaḥ