Yoga Vasistha · Verses 6.100-2
śatatamaḥ sargaḥ
śikhidhvaja uvāca /
evaṃ cettanmahābuddhe yādṛśaṃ kāraṇaṃ param /
kāryaṃ tādṛśamevedaṃ jagadityeva vedmyaham
kumbha uvāca /
yatra kāraṇatā tasya kāryaṃ tadupapadyate /
yanna kāraṇamevādau tasmātkāryaṃ kuto bhavet
nehāsti kāraṇaṃ kiṃcinna ca kāryaṃ kadācana /
vidyamānamidaṃ sarvaṃ sarvaṃ śāntamajaṃ jagat
jāyate kāraṇātkāryaṃ yattatkāraṇavadbhavet /
yanna jāyata eveha tasminsadṛśatā kutaḥ
bījameva na yasyāsti tatkathaṃ vada jāyate /
apratarkyamanākhyaṃ ca yattasya kveva bījatā
deśakālavaśātsarve hetumantaḥ pramāṇagāḥ /
akartṛbrahmaviṣayaḥ pramā kāraṇayoḥ katham
akartṛkarmakaraṇe nāsti kāraṇatā śive /
tasmāttatkāraṇaṃ nāsti jagacchabdārthavedanam
brahmaiva tvaṃ svarūpaṃ sadyatsthitaṃ dhārayasva tat /
asamyagdarśiviṣayaṃ tadeva jagadācitam
cinmātramajaraṃ śāntaṃ yadekaṃ tatpramīyate /
tenaivāyaṃ jagadbrahma sacchāntaṃ buddhyate vapuḥ
anyathaiva ca yo bhāvaścetasaḥ pṛthivīpate /
sa eva nāśaḥ kathitaḥ svānubhūtaśca paṇḍitaiḥ
cittaṃ nāśasvabhāvaṃ tadviddhi nāśātmakaṃ nṛpa /
kṣaṇanāśo yataḥ kalpacittaśabdena kathyate
asaṃkalpanamātreṇa samyagjñānodayātmanā /
saṃkalpaḥ kṣīyate siddhyai svayamevāsadātmakaḥ
nāmnaivāṅgīkṛtābhāvaṃ yadi viśvaṃ hi kathyate /
vidyamānaṃ kathaṃ tatsyānnanu tāmarasekṣaṇa
hastāvutkṣipya yo brūte śadro'smīti bhṛśaṃ girā /
kathaṃ sa vipro bhavati vipratvaṃ tvasya kīdṛśam
vivṛttadhāturatyuccairmṛto'smīti virauti yaḥ /
mṛtimevāgataṃ viddhi jīvanaṃ tasya saṃbhrama
bhramākṛti yadastīha dṛśyate'lātacakravat /
mṛgatṛṣṇādvicandrādibālavetālakādivat
tatkathaṃ kila nāma syātsatyaṃ śramabharātmakam /
ajñānabhrāntirevāntaścittamityeva kathyate
ajñānamucyate cittamasatsadiva saṃsthitam /
asaṃvedanamajñānaṃ jñānaṃ saṃvedanaṃ bhavet
ajñānasattvasaṃvitterjñānātsaṃvedanātkṣayaḥ /
jalajñānaṃ mudhā bhrāntiḥ sādho marumarīciṣu
naitajjalamiti jñānātsaṃvitteḥ pravilīyate /
idaṃ cittamiti prauḍhaṃ yadajñānamalaṃ hṛdi
nāsti cittamiti jñānāttatsamūlaṃ vinaśyati /
yathā rajjvāṃ bhujaṅgatvamajñānabhramasaṃbhavam
na sarpo'yamiti jñānādhṛdi rūḍhātpraṇaśyati /
tathātmani manobhūtamajñānabhramasaṃbhavam
cittaṃ nāstīti vijñānādhṛdi rūḍhādvinaśyati /
cittaṃ mano'hamityantaryāvadajñānasaṃbhavam
na cittamasti no caivamahaṃkārādisaṃyutam /
kiṃcideva jagatyasminsaṃvidekāntanirmalā
tayā saṃkalpacittādi kṛtamāsīdvimūḍhayā /
adyāsaṃkalpataḥ sarvaṃ parityaktaṃ prabuddhayā
saṃkalpena yadā yāti tvasaṃkalpena gacchati /
pavanena mahābāho jvālājālamivānale
ātmatattvaikaghanayā tatayā brahmasattayā /
jagatsarvamiti vyāptaṃ samudra iva vāriṇā
nāhamasmi na cānyosti na tvaṃ naite na cittakam /
nendriyāṇi na cākāśamātmā tveko'sti nirmalaḥ
ghaṭādyākārarūpeṇa sa evāyaṃ vilokyate /
idaṃ cittamayaṃ cāhamiti kaiva kukalpanā
na jāyate na mriyate kiṃcidasmiñjagattraye /
kevalo'yaṃ cidullāsaḥ sadasadbhāvanātmanā
sarvamātmā paraṃbrahma sakṛtprakaṭamātatam /
dvitvaikatve na vidyete na bhrāntirna ca saṃbhramaḥ
sarvendriyagaṇākāre sannevāsi sakhe tataḥ /
na dahyase mahābuddhe na ca kvacana lipyase
na te vinaśyati sakhe na ca kiṃcidvivardhate /
nirmalākāśarūpasya kaivalyānantarūpiṇaḥ
icchānicchātmike śaktī yetarāpi tvameva ca /
na hyaṃśuvyatirekeṇa śaśāṅka upalabhyate
ajamajaramanādyajasvabhāvaṃ
sakṛdamalaṃ vilasatsadaikarūpam /
vigalitakalanaṃ kalākhyalīlaṃ
saduditamādyamajaṃ tadātmatattvam
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० śikhidhvajaparamāvabodhanaṃ nāma śatatamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0