Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.100

6.100.100

śatatamaḥ sargaḥ

6.100.1

śrīrāma uvāca /
yuktiḥ syātkīdṛśī brahmansaṃsāre duḥkhaśāntaye /
teṣāṃ yeṣāmayaṃ pakṣaḥ śrūyatāmucyatāṃ tataḥ

6.100.2

yāvajjīvaṃ sukhaṃ jīvennāsti mṛtyuragocaraḥ /
bhasmībhūtasya śāntasya punarāgamanaṃ kutaḥ

6.100.3

śrīvasiṣṭha uvāca /
yaṃ yaṃ niścayamādatte saṃvidantarakhaṇḍitam /
tattathaivānubhavati pratyakṣamiti sarvagam

6.100.4

yathā khaṃ sarvagaṃ śāntaṃ tathā cidvyoma sarvagam /
tadevaikyamatha dvaitamanyārthasyātyasaṃbhavāt

6.100.5

sargādau tadṛte'nyo'rtho mahāpralayarūpiṇi /
akāṇaratvānnāstyeva brahmaivedamatastatam

6.100.6

samastavedaśāstrārthaṃ ye mahāpralayādi ca /
necchanti te mahāmūḍhā niḥśāstrā no mṛtā iva

6.100.7

sarvaśāstrāviruddhena sarvaṃ brahmedamityalam /
sthitaṃ sānubhavaṃ yoktṛ yeṣāṃ tairna kathākramaḥ

6.100.8

nityā nirantarodeti yādṛśī saṃvidāśaye /
bhūyate tanmayenaiva puṃsā deho'stu māthavā

6.100.9

bodhāccetsaṃvido jātaḥ sa duḥkhī puruṣo bhavet /
viruddhaṃ vedanaṃ yāvattāvajjīvo'ṅga tanmayaḥ

6.100.10

jagaccidvyomakacanamātrameveti bhāvite /
tatkathaṃ vedanaṃ vyomnā bodhaḥ kasya kuto bhavet

6.100.11

na kānicitpradhāvanti ekaniścayasaṃvidām /
puṃsāṃ sukhāni duḥkhāni rajāṃsi nabhasāmiva

6.100.12

saṃvitsatyāstvasatyā vā niścayastāvadīdṛśaḥ /
ābālametatsaṃsiddhaṃ kenāpahnūyate katham

6.100.13

na dehaḥ puruṣo vāpi jīvo'nya upalabhyate /
saṃvitsarvamidaṃ sā tu yathā vetti tathā jagat

6.100.14

sā satyāpyathavāsatyā tayā deho'nubhūyate /
svātantryeṇa yathā svapne pātāle khe jale divi

6.100.15

saṃvitsatyāstvasatyā vā tāvanmātraḥ smṛtaḥ pumān /
sa yathāniścayo nūnaṃ tatsatyamiti niścayaḥ

6.100.16

prāmāṇyaṃ sarvaśāstrāṇāmetenaiva prasiddhyati /
sarvasiddhāntasiddhānta eṣa eveti me matiḥ

6.100.17

tasmādabodhatā yāste yathā saṃvittathaiva sā /
bhavatyakaluṣākārā tathaiva phalabhāginī

6.100.18

deśakālakriyādravyavedaśāstraiṣaṇābhramaiḥ /
abodhatā tu yā saṃvitkadācitsā na naśyati

6.100.19

āvirbhavati sā bhūyaḥ kṣīṇāśaṅkā kṣaṇena cet /
tatkena saṃvido duḥkhaṃ kadā nāmopaśāmyati

6.100.20

saṃvideva nṛṇāṃ jīvaḥ sa yathā dṛḍhabhāvanaḥ /
tathā sukhī vā duḥkhī vā bhavedityeṣa niścayaḥ

6.100.21

saṃviccedasti tajjñānāṃ śaraṇaṃ bhavabhedane /
nāsti cettacchilāmūkamāndhyamevāvaśiṣyate

6.100.22

yattayaiva ca saṃvittyā vedanenaiva labhyate /
ayaṃ svabhāvajñaptyāntarjāḍyaṃ puṃseva nidrayā

6.100.23

śrīrāma uvāca /
dikṣvadhastācca nānto'syā bhāvī nāpi jagatkṣayaḥ /
astīti bhāvitaṃ yena saṃtyaktā'bhāvabuddhinā

6.100.24

vijñānaghanamevedamiti nūnamapaśyatā /
paśyatā ca yathādṛṣṭaṃ sarvakṣayamapaśyatā

6.100.25

tasya syātkīdṛśī brahmatyuktirādhivināśane /
iti me saṃśayaṃ chindhi bhūyo bodhābhivṛddhaye

6.100.26

śrīvasiṣṭha uvāca /
atraikaṃ tāvaducitaṃ pūrvameva tathottaram /
dvitīyamuttaraṃ nyāyyaṃ vakṣyamāṇamidaṃ śrṛṇu

6.100.27

īdṛgbhāvastvayā prokto yaḥ pumānpuruṣottama /
sa tāvaccetanāmātraṃ bhavatītyanubhūyate

6.100.28

sa cākāravināśena yujyate nātra saṃśayaḥ /
athāvināśo dehaścettaduḥkhasyātra kaḥ kramaḥ

6.100.29

bhavedbhāgavibhāgātmavināśastvavicāritaḥ /
avaśyaṃ tasya bhavati kileti nanu niścayaḥ

6.100.30

mṛtaḥ sa saṃvidātmatvādbhūyo no vetti saṃsṛtim /
jñānadhautā na yā saṃvinna sā tiṣṭhatyasaṃsṛtiḥ

6.100.31

athavā nāsti saṃvittiriti niścayavānyadi /
tatastādṛgvedanato bhavatyeva dṛṣajjaḍaḥ

6.100.32

yathāvedanamartheṣu cittve dehakṣayātkṣate /
mṛtireva paraṃ śreyo dṛṣṭaṃ nānubhavāditi

6.100.33

asaṃbhavācchuddhavido niḥśarīrā bhavanti ye /
jaḍabhāvā jaḍībhūya durbhedāndhyā bhavanti te

6.100.34

ye cāpi svapnapuravatsarvaṃ paśyanti cinmayāḥ /
teṣāmidamivāśeṣaṃ jagajjālaṃ pravartate

6.100.35

sthairyāsthairyeṇa bhūtānāṃ kimapūrvamatau bhavet /
bhūtasthairye tathāsthairye sukhaṃ caivāsukhaṃ samam

6.100.36

sthiramastvasthiraṃ vāpi mahyādimahatāmapi /
cidbhāmātramidaṃ bhāti yāvadajñānamātatam

6.100.37

saṃvidā saṃvido'sattāmihāvyāpya vinaṣṭayā /
nirṇīyāṅgīkṛtaṃ yairvā jāḍyaṃ tadvālakairalam

6.100.38

yeṣāṃ vidbhyaḥ śarīrāṇi te vandyāḥ puruṣottamāḥ /
śarīrebhyo vido yeṣāṃ tairalaṃ puruṣādhamaiḥ

6.100.39

cidrūpo jīvabījaugha ākāśakṛmijālavat
ūrdhvaṃ tiryagadho yāti pūryamāṇa iva svayam

6.100.40

cetyate yena kartānyo bījaughena sa tatparaḥ /
tathaivānubhavatyantaḥ svayameva vivalgati

6.100.41

yadyathā cetyate yena tajjīvenāśu tena tat /
cidrūpeṇāpyate siddhametadābālamakṣatam

6.100.42

yathā dhūmasya nabhasi yathāmbhodhau mahāmbhasaḥ /
āvartavṛttayaścitrāstathā cidvyomni saṃsṛteḥ

6.100.43

purī bhavati cidvyoma yathā svapne naraṃ prati /
tathādisargātprabhṛti tadevedaṃ jagatsthitam

6.100.44

sahakārinimittāni yathā svapne na santi vai /
pṛthivyādīni bhūtāni tathaivādau jagatsthiteḥ

6.100.45

aṅgānāṃ svapnanagare vasudhā vividhāḥ kṛtāḥ /
yāstā eva jagatsvapnanagare puṣṭatāṃ gatāḥ

6.100.46

cinmātrākāśamevemāḥ prajā dvaitaikyavarjitāḥ /
ke vātra rañjanānyā khe yadvābhāti khameva tat

6.100.47

ciccandrikā caturdikkaṃ śītalāhlādakāriṇī /
tanoti cetanālokaṃ tasyedaṃ kacanaṃ jagat

6.100.48

adyaivādyantayorvyomni cinmaye sargadarśanam /
cidunmeṣanimeṣābhyāṃ khātmodetyastameti ca

6.100.49

yadyathā vetti yattatsattathaivānubhavatyalam /
yasmātsamastaṃ cinmātraṃ kimivātra na vidyate

6.100.50

śaradākāśaviśadaṃ saṃvidaḥ saumyamānasāḥ /
asanta eva tiṣṭhanti santo'dhigatatatpadāḥ

6.100.51

nirmānamohā jitasaṅgadoṣāḥ
pravāhasaṃprāptanijārthabhājaḥ /
tiṣṭhanti kāryavyavahāradṛṣṭau
nirāmayā yantramayā ivaite

6.100.100

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe uttarārdhe nāstikyanirākaraṇaṃ nāma śatatamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc