Yoga Vasistha · Chapter 5.45

pañcacatvāriṃśaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
athāpaśyadasau gādhiḥ svādhipīvarayā dhiyā /
antarjalastha evāntarātmanātmani nirmale

bhūtamaṇḍalaparyantagrāmopāntanivāsinām /
śvapacānāṃ striyā garbhe sthitimātmānamākulam

garbhavāsabharākrāntaṃ pīḍitaṃ pelavāṅgakam /
śvapacīhṛdaye suptaṃ svaviṣṭhāyāmivākulam

śanaiḥ pakvatayā kāle prasūtaṃ mecakacchavim /
śvapacyā prāvṛṣevābdaṃ śyāmamāvalitaṃ malaiḥ

saṃpannaṃ śvapacāgāre śiśuṃ śvapacavallabham /
itaścetaśca gacchantamutpīḍamiva yāmunam

dvādaśābdadaśāṃ yātaṃ saṃsthitaṃ ṣoḍaśābdikam /
pīvarāṃsamudārāṅgaṃ payodamiva meduram

sārameyaparīvāraṃ viharantaṃ vanādvanam /
nighnantaṃ mṛgalakṣāṇi paulindīṃ sthitimāgatam

tamālalatayevātha śritaṃ śvapacakāntayā /
stanastabakaśālinyā navapallavahastayā

śyāmayā malinākāradaśanāmalamālayā /
vanapallavayā bhūrivilāsavalitāṅgayā

vilasantaṃ vanānteṣu tayā saha naveṣṭayā /
śyāmalaṃ śyāmayā bhṛṅgaṃ bhṛṃgyeva kusumarddhiṣu

vanaparṇalatāpatre vasantaṃ vyasanāturam /
vindhyakāntāramākāramabhyāgatamivodbhaṭam

viśrāntaṃ vanakuñjeṣu suptaṃ giridarīṣu ca /
nilīnaṃ patrapuñjeṣu gulmakeṣu kṛtālayam

kiṃkirātāvataṃsāḍhyaṃ yūthikāstragvibhūṣitam /
ketakottaṃsasubhagaṃ sahakārasragākulam

lulitaṃ puṣpaśayyāsu bhrāntamadritaṭīṣu ca /
tajjñaṃ kānanakośeṣu bahujñaṃ mṛgamāraṇe

prasūtamatha śaileṣu putrānnijakulāṅkurān /
atyantaviṣamodantānkhadiraḥ kaṇṭakāniva

kalatravantaṃ saṃpannaṃ sthitaṃ prakṣīṇayauvanam /
śanairjarjaratāṃ yātaṃ vṛṣṭihīnamiva sthalam

tato bhūtagrahagrāmajanmadeśamupetya tam /
saṃsthitaṃ maṭhikāṃ parṇaiḥ kṛtvā dūre munīndravat

jarājaraṭhatāṃ yātaṃ svadehasamaputrakam /
jīrṇaṃprāyarasaśvabhratamālatarusaṃnibham

prauḍhaṃ śvapacagārhasthyaṃ kurvāṇaṃ bahubāndhavam /
krūranāmārthavacanaṃ parāṃ vṛddhimupāgatam

athāpaśyadasau gādhiryāvattasya kalatriṇaḥ /
jaraṭhaḥ śvapacebhyaśca svātmano bhramahāriṇaḥ

tatkalatramaśeṣeṇa nītamāvṛtya mṛtyunā /
āsārasalilenāśu vanaparṇagaṇo yathā

pralapatyeka evāsāvaṭavyāṃ duḥkhakarśitaḥ /
viyūtha iva sāraṅgo vigatāstho'śrulocanaḥ

dināni katicittatra nītvā śokaparītadhīḥ /
jahau svadeśaṃ saṃśuṣkapadmaṃ sara ivāṇḍajaḥ

vijahāra bahūndeśānanāsthaścintayānvitaḥ /
preryamāṇa ivānyena vātanunna ivāmbudaḥ

ekadā prāpa kīrāṇāṃ maṇḍale śrīmatīṃ purīm /
khecaro viharanśūnye sadvimānamivāmbare

nṛtyadratnāṃśukacchannamārgavṛkṣalatāṅganam /
āgulphākīrṇakusumaṃ candanāgurusundaram

sāmantairlalanābhiśca nāgaraiśca nirantaram /
svargamārgopamaṃ rājamārgamadhyamavāpa saḥ

maṇiratnakṛtāgāraṃ tatra maṅgalahastinam /
dadarśāmaraśailendramiva saṃcāracañcalam

mṛte rājani rājārthaṃ viharantamitastataḥ /
ratnajñamiva ratnārthaṃ cintāmaṇididṛkṣayā

tamasau śvapaco nāgaṃ kautukoddhurayā dṛśā /
ciramālokayāmāsa spandayuktācalopamam

ālokayantamādāya taṃ kareṇa sa vāraṇaḥ /
svakaṭe'yojayanmerustaṭe'rkamiva sādaram

tasminkaṭagate nedurjayadundubhayo'bhitaḥ /
kalpāmbuda ivākāśamadhirūḍhe mahārṇavāḥ

pūritāśo babhau rājā jayatīti janasvanaḥ /
udabhūtsaṃprabuddhānāṃ vihagānāmivāravaḥ

udabhūdbandivṛndānāṃ ghanakolāhalastataḥ /
velāvilulitāmbūnāmambudhīnāmiva dhvaniḥ

taṃ tatrāvarayāmāsurmaṇḍanārthaṃ varāṅganāḥ /
kṣīrodagatavibhrāntā laharya iva mandaram

māninyastaṃ guṇaprotairnānāratnairapūrayan /
nānāprabhāprabhātārkā velā iva taṭācalam

tuṣāraśiśirasparśaistāstaṃ hārairabhūṣayan /
śyāmā vananadīpūrairvarṣāḥ śrṛṅgamivottamam

vicitravarṇasaugandhyaiḥ puṣpairāvalayanstriyaḥ /
vanaṃ madhuśriya iva taṃ lolakarapallavāḥ

nānāvarṇarasāmodaistāstamāśu vilepanaiḥ /
alepayanprabhājālairnago'bhramiva dhātubhiḥ

ratnakāñcanakānto'sāvādade cittamātatam /
saṃdhyābhratārendunadīvyāptaṃ merurivāmbaram

bhūṣitaḥ savilāsābhirbālavallībhirāvṛtaḥ /
ratnapuṣpāṃśukākīrṇaḥ kalpavṛkṣa ivābabhau

tādṛśaṃ tamupājagmuḥ parivārasamanvitāḥ /
sarvāḥ prakṛtayaḥ phullaṃ mārgadrumamivādhvagāḥ

tā enamāsane saiṃhe tatrābhiṣiṣicuḥ kramāt /
tasminneva gaje śakramairāvata ivāmarāḥ

evaṃ sa śvapaco rājyaṃ prāpa kīrapurāntare /
āraṇyaṃ hariṇaṃ puṣṭamaprāṇamiva vāyasaḥ

kīrīkaratalāmbhojapramṛṣṭacaraṇāmbujaḥ /
sarvāṅge kuṅkumālepaiḥ saṃdhyāmbudharaśobhanaḥ

jajvāla kīranagare nāgarīgaṇavānasau /
siṃhīgaṇayutaḥ siṃho yathā kusumite vane

harihatakarikumbhonmuktamuktākalāpa-
praviracitaśarīraḥ śāntacintāviṣādaḥ /
aramata saha sadbhistatra bhogaiḥ sarasyāṃ
ravikaramadatapto vāripūrairivebhaḥ

parivisṛtanṛpaujāḥ sarvadiksaṃsthitājñaḥ
katipayadivasehāsiddhadeśavyavasthaḥ /
prakṛtibhiralamūḍhāśeṣarājanyabhāraḥ
sa gavala iti nāmnā tatra rājā babhūva

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mokṣopāyeṣūpaśamaprakaraṇe gādhivṛttānte śvapacarājyalābho nāma pañcacatvāriṃśaḥ sargaḥ