Yoga Vasistha · Chapter 4.36

ṣaṭtriśaḥ sargaṃ

śrīrāma uvāca /
yathedṛśaṃ sthitaṃ viśvaṃ viśvātīte cidātmani /
tanme kathaya he brahman punarbodhavivṛddhaye

śrīvasiṣṭha uvāca /
yathormayo'nabhivyaktā bhāvinaḥ payasi sthitāḥ /
na sthitāścātmano'nyatvāccittatve sṛṣṭayastathā

yathā sarvagataḥ saukṣmyādākāśo nopalakṣyate /
tathā niraṃśaścidbhāvaḥ sarvago'pi na lakṣyate

susthitevāsthitevāntaḥ pratibhāsti maṇau yathā /
na satyabhūtā nāsatyā tatheyaṃ sṛṣṭirātmani

svādhārairambudaiḥ svasthairna spṛṣṭaṃ gaganaṃ yathā /
citsthaiḥ sargaiścidādhārairna spṛṣṭā citparā tathā

jaladhiṣṭhitatattejo yathāṅga pratibimbati /
tathā puryaṣṭakeṣveva ciddhi deheṣu lakṣyate

sarvasaṃkalparahitā sarvasaṃjñāvivarjitā /
saiṣā cidavināśātmā taccetyādikṛtābhidhā

ākāśaśatabhāgācchā jñeṣu niṣkalarūpiṇī /
sakalākalasaṃsārasvarūpaikātmyadarśinī

taraṅgādimayī sphārā nānātā salilārṇave /
tasmānna vyatirekeṇa yathā bhāvavikāriṇī

tvattāmattāmayī sphārā nānāteyaṃ cidarṇave /
cinmātravyatirekeṇa tathā naiva prakāśate

ciccinoti citaṃ cetyaṃ tenedaṃ sthitamātmani /
ajñe'jñe tvanyadāyātamanyadastīti kalpanā

ajñeṣvasatsvabhāvograsaṃsāragaṇagarbhiṇī /
jñeṣu prakāśarūpaiva sakalaikātmikā satī

anubhūtivaśānnityamarkādīnāṃ prakāśinī /
svādinī sarvabhūtānāṃ bhāvinī bhavabhoginām

nāstameti na codeti nottiṣṭhati na tiṣṭhati /
na cāyāti na vā yāti na ceha naca neha cit

saiṣā cidamalākārā svayamātmani saṃsthitā /
rāghavetthaṃ prapañcena jagannāmnā vijṛmbhate

tejaḥpuñjairyathā tejaḥ payaḥpūrairyathā payaḥ /
parisphurati saṃspandaistathā citsargavibhramaiḥ

tatsvabhāvena cinnāmnā sarvagenoditātmanā /
prakāśenāprakāśena niraṃśenāṃśadhāriṇā

svayaṃ svakalanābhogādanantaṃ padamujjhatā /
ahamasmīti bhāvena gacchatā jñapadaṃ śanaiḥ

nānātāyāṃ prarūḍhāyāmasyāṃ saṃsṛtipūrvakam /
bhāvābhāvagrahotsargapade sthitimupāgate

puryaṣṭakaspandaśataiḥkaroti na karoti ca /
utsedhameti bhūkośakoṭarastho'ṅkurotkaraḥ

vyoma sauṣiryamādatte sarvamūrtyavirodhi yat /
spandaikadharmavānvāto rasarūpatayā jalam

dṛḍhorvī prakaṭaṃ tejaḥ sthitimanti jaganti ca /
pratibandhābhyanujñāsu kālaḥ kalanayā sthitaḥ

puṣpeṣu gandhatāṃ yāti śanaiḥ saṃcitakesaram /
mṛtkoṭararasollāsaḥ sthāṇutāmeti bhūtale

mūlasthāḥ phalamāyānti pelavā rasaleśakāḥ /
saṃniveśaṃ vrajantyetā rekhāḥ pallavapāliṣu

navatāmanugṛhnāti śakrabāṇāsanena ca /
yo yo bhavatyavirataṃ saṃsthānena vanena ca

vasantamupatiṣṭhanti puṣpapallavarāśayaḥ /
nidāghavidhimāyānti daivadāhavibhūtayaḥ

prāvṛṭsamayamīhante nīlā jaladarāśayaḥ /
śaradaṃ cānudhāvanti samagrāḥ phalarāśayaḥ

hemante himahāsinyo bhavanti kakubho daśa /
nayantyupalatāmambu śiśire śītalānilāḥ

na jahāti svamaryādāṃ kālo yugamayīmimām /
taraṅgiṇītaraṅgaughalīlayā yānti sṛṣṭayaḥ

niyatiḥ sthitimāyāti sthairyacāturyakāriṇī /
tiṣṭhatyāpralayaṃ dhīrā dharādharaṇadharmiṇī

caturdaśavidhānīha bhūtāni bhuvanāntare /
nānācāravihārāṇi nānāviracanāni ca

punaḥpunarvilīyante jāyante ca punaḥpunaḥ /
dhārāparamparā yāti vinā vārīva budbudāḥ

āyāti yāti paritiṣṭhati līlayā'ti-
svārthānupārjayati dhāvati janmanāśaiḥ /
unmattavadvihitabhāvanamāhitehā
mugdhā kṛtāntavivaśā janatā varākī

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāyeṣu sthitiprakaraṇe cidādityasvarūpavarṇanaṃ nāma ṣadtriśaḥ sargaḥ