Yoga Vasistha · Chapter 4.32

dvātriṃśaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
satāmapyasatāmeva bālayakṣapiśācavat /
dāmavyālakaṭādīnāṃ duḥkhasyāntaḥ kathaṃ bhavet

śrīvasiṣṭha uvāca /
dāmavyālakuṭumbaistaistadaiva yamakiṅkaraiḥ /
prārthitena yamenoktamidaṃ śrṛṇu raghūdvaha

yadā viyogameṣyanti śroṣyanti ca nijāṃ kathām /
dāmādayastadā muktā bhaviṣyantītyasaṃśayam

śrīrāma uvāca /
svavṛttāntamimaṃ kutra kadā kathayate katham /
śroṣyanti bhagavaṃste vā varṇayedaṃ yathākramam

śrīvasiṣṭha uvāca /
kāśmīreṣu mahāpadmasarasītīrapalvale /
bhūyobhūyo'nubhūyaiva matsyayoniparamparām

ālolitāśayā lolāḥ kālena layamāgatāḥ /
tatraiva padmasarasi te bhaviṣyanti sārasāḥ

tatra kahlāramālāsu sarojapaṭalīṣu ca /
śaivālavaravallīṣu taraṅgavalanāsu ca

calatkusumadolāsu nīlotpalalatāsu ca /
sīkaraughābhralekhāsu śītalāvartavartiṣu

sārasāḥ sarasaṃbhogānbhuktvā bhuvanabhūṣaṇāḥ /
vihṛtya suciraṃ kālamalamāgataśuddhayaḥ

te viyuktā bhaviṣyanti muktaye labdhabuddhayaḥ /
rajaḥsattvatamāṃsīva bhedaṃ prāpya yadṛcchayā

kāśmīramaṇḍalasyāntarnagaraṃ nagaśobhitam /
nāmnādhiṣṭhānamityeva śrīmattasya bhaviṣyati

pradyumnaśikharaṃ nāma tasya madhye bhaviṣyati /
śrṛṅgaṃ laghu sarojasya kośacakramivodare

tasya mūrdhni girergehaṃ kaścidrājā bhaviṣyati /
abhraṃkaṣamahāśālaṃ śrṛṅge śrṛṅgamivāparam

gṛhasyeśānakoṇe'sti śirobhittivraṇodare /
tasyāniśamaviśrāntavātādhūtatṛṇāntike

ālaye dānavo vyālaḥ kalaviṅko bhaviṣyati /
prathamālpaśrutaśāstra ivārtharahitāravaḥ

tasminneva tadā kāle tatra rājā bhaviṣyati /
śrīyaśaskaradevākhyaḥ śakraḥ svarga ivāparaḥ

dānavo dāmanāmātra maśakastasya sadmani /
bhaviṣyati bṛhatstambhapṛṣṭhacchidre mṛdudhvaniḥ

adhiṣṭhānābhidhe tasminnevāntarnagare tadā /
ratnāvalīvihārākhyo vihāro'pi bhaviṣyati

tasmiṃstadbhūmipāmātyo narasiṃha iti śrutaḥ /
karāmalakavaddṛṣṭabandhamokṣo nivatsyati

bhaviṣyati gṛhe tasya krīḍanaḥ krakaraḥ khagaḥ /
kaṭo māyāsuro nāma kṛtarājatapañjaraḥ

sa nṛsiṃho nṛpāmātyaślokairviracitāmimām /
dāmavyālakaṭādīnāṃ kathayiṣyati satkathām

sakaṭaḥ krakaraḥ śrutvā tatkathāsaṃsmṛtātmabhūḥ /
śāntamitthaṃ mahāśāntaṃ paraṃ nirvāṇameṣyati

pradyumnaśikharaprāntavāstavyaḥ kalaviṅkakaḥ /
tatratyaiśca kathāṃ śrutvā paraṃ nirvāṇameṣyati

rājamandiradārvantarvraṇavāstavyatāṃ gataḥ /
maśako'pi prasaṅgena śrutvā śāntimupaiṣyati

pradyumnaśrṛṅgāccaṭako maśako rājamandirāt /
vihārātkrakaraśceti mokṣameṣyanti rāghava

eṣa te kathitaḥ sarvo dāmavyālakathākramaḥ /
māyaivameva saṃsāraśūnyaivātyantabhāsurā

bhramayatyaparijñānānmṛgatṛṣṇāmbudhīriva /
mahato'pi padādevaṃ nānājñānavaśādadhaḥ

patanti mohitā mūḍhā dāmavyālakaṭā iva /
kva bhrūkṣepaviniṣpiṣṭamerumandarasadmatā

kva rājagṛhadārvantarvraṇe maśakarūpatā /
kva capeṭabhujāmātrapātitārkendubimbatā

kva pradyumnagirau gehe bhittivraṇavihaṅgatā /
kva puṣpalīlayā lolakaratolitamerutā

kva vā śrṛṅge nṛsiṃhasya gṛhe krakarapotatā /
cidākāśo'hamityeva rajasā rañjitaprabhaḥ

svarūpamatyajanneva virūpamapi budhyate /
svayaiva vāsanābhrāntyā satyayevāpyasatyayā

mṛgatṛṣṇāmbubuddhyeva yāti janturivāntaram /
taranti te bhavāmbhodhiṃ svapravāhadhiyaiva ye

śāstreṇāsāditaṃ dṛśyamiti nirvāṇasaṃsthitāḥ /
nānāduḥkhavikārāṇi śuṣkatarkamatāni ye

yānti śvabhraṃ jalānīva svalābhaṃ nāśayanti te /
svānubhūtiprasiddhena mārgeṇāgamagāminā

na vināśo bhavatyaṅga gacchatāṃ paramāṃ gatim /
idaṃ me syādidaṃ me syāditibuddhermahāmate

svena daurbhāgyadainyena na bhasmāpyupatiṣṭhate /
vetti nityamudārātmā trailokyamapi yastṛṇam

taṃ tyajantyāpadaḥ sarvāḥ sarpā iva jarattvacam /
parisphurati yasyāntarnityaṃ sattvacamatkṛtiḥ

brāhmamaṇḍamivākhaṇḍaṃ lokeśāḥ pālayanti tam /
apyāpadi durantāyāṃ naiva gantavyamakrame

rāhurapyakrameṇaivaṃ pibannapyamṛtaṃ mṛtaḥ /
sacchāstrasādhusaṃparkamarkamugraprakāśadam

ye śrayante na te yānti mohāndhyasya punarvaśam /
avaśyā vaśyatāṃ yānti yānti sarvāpadaḥ kṣayam

akṣayaṃ bhavati śreyaḥ kṛtaṃ yena guṇairyaśaḥ /
yeṣāṃ guṇeṣvasaṃtoṣo rāgo yeṣāṃ śrutaṃ prati

satyavyasanino ye ca te narāḥ paśavo'pare /
yaśaścandrikayā yeṣāṃ bhāsitaṃ jantuhṛtsaraḥ

teṣāṃ kṣīrasamudrāṇāṃ nūnaṃ mūrtau sthito hariḥ /
bhuktaṃ bhoktavyamakhilaṃ dṛṣṭā draṣṭavyadṛṣṭayaḥ

kimanyadbhavabhaṅgāya bhūyo bhogeṣu lubdhatā /
yathākramaṃ yathāśāstraṃ yathācāraṃ yathāsthiti

sthīyatāṃ mucyatāmantarbhogajālamavāstavam /
saṃstavaḥ kriyatāṃ kīrtyā guṇairgaganagāmimiḥ

trāyete mṛtyuto hyete na kadācana bhogakāḥ /
gāyanti siddhasundaryo yeṣāmindusitaṃ yaśaḥ

gītibhirgaganābhogaiste jīvanti mṛtāḥ pare /
paramaṃ pauruṣaṃ yatnamāsthāyādāya sūdyamam

yathāśāstramanudvegamācaranko na siddhibhāk /
yathāśāstraṃ viharatā tvarā kāryā na siddhiṣu

cirakālaparipakvā siddhiḥ puṣṭaphalā bhavet /
vītaśokabhayāyāsamagarvamapayantraṇam

vyavahāro yathāśāstraṃ kriyatāṃ mā vinaśyatām /
jīvo jīrṇāndhakūpeṣu bhaveṣvantamivāgataḥ

bhavatāṃ bhūrisaṅgānāmadhunendriyadāmataḥ /
itaḥprabhṛti mā bhūyo gamyatāmadhamādadhaḥ

idaṃ vicāryatāṃ śāstramastramāpannivāraṇam /
raṇe śitaśaraśreṇiśatanirlūnavāraṇe

jīvamudrā ca kiṃ paṅke bhogagandho nirasyatām /
kimarthamātrayā kāryamāryāḥ śāstramavekṣyatām

idaṃ bimbamidaṃ bimbamiti satyaṃ vicāryatām /
dhiyā parapreraṇayā yātamāpaśavo yathā

daurbhāgyadāyinī dīnā śubhahīnā vicāraṇā /
ghanadīrghamahānidrā tyajyatāṃ saṃprabudhyatām

suptaṃ māsthīyatāṃ vṛddhakacchapeneva palvale /
utthānamaṅgīkriyatāṃ jarāmaraṇaśāntaye

anarthāyārthasaṃpattirbhogaugho bhavarogadaḥ /
āpadaḥ saṃpadaḥ sarvāḥ sarvatrānādaro jayaḥ

lokatantrānusāreṇa vicārādvyavahāriṇām /
śāstrācārānusāreṇa karmaṇā satphalāya ca

ācāracārucaritasya viviktavṛtteḥ
saṃsārasaukhyaphaladuḥkhadaśāstragṛdhnoḥ /
āyuryaśāṃsi ca guṇāśca sahaiva lakṣmyā
phullanti mādhavalatā iva satphalāya

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० mo० sthitiprakaraṇe dāmavyālakaṭopākhyāne sadācāranirūpaṇaṃ nāma dvātriṃśaḥ sargaḥ