Yoga Vasistha · Chapter 3.86

ṣaḍaśītitamaḥ sargaḥ

śrībhānuruvāca /
kalpanāmni mahādeva hyastane divase tava /
tale kailāsaśailasya jambūdvīpaikakoṇake

suvarṇajaṭanāmnā yastvatputrairjanitaprajaiḥ /
maṇḍalaṃ kalpitaṃ śrīmadanalpasukhasundaram

tatrābhūdatidharmātmā brāhmaṇo brahmavittamaḥ /
indunāmātiśāntātmā kaśyapasya kulodbhavaḥ

tasmiṃstadā nivasato nityaṃ svajanamaṇḍale /
tasya prāṇasamā bhāryā kācittasyāṃ mahātmanaḥ

na babhūvātmajastasya marubhūmau tṛṇaṃ yathā /
na vyarājata sā bhāryā tasya niṣphalapuṣpitā

ṛjvī gaurī suśuddhāpi śūnyā śaralatā yathā /
tau tato daṃpatī khinnau putrārthe tapase gireḥ

kailāsasyāṃśamārūḍhau rūḍhāviva navadrumau /
bhūtairanāvṛte śūnye tasminkailāsakuñjake

tepatustau tapo ghoraṃ jalāhārau tarusthitī /
ekaṃ pānīyaculakaṃ pītvā divasaparyaye

nispandamutthitau vārkṣī vṛttimāśritya saṃsthitau /
tasthatustau tadā tatra tāvatkālaṃ taruvratau

yāvattretā dvāparaṃ ca yuge dve eva te gate /
tatastuṣṭo'bhavaddevastayoḥ śaśikalādharaḥ

dinātapātāpitayorinduḥ kumudayoriva /
ājagāma tamuddeśaṃ yatra tau vipradaṃpatī

salatāpādapaṃ deśaṃ puṣpākara iveśvaraḥ /
daṃpatī tau vṛṣārūḍhaṃ somaṃ somārdhaśekharam

phullānanau dadṛśatuḥ kumude śaśinaṃ yathā /
tau taṃ praṇematurdeva tuṣārāmalamīśvaram

dyāvāpṛthivyāvuditaṃ paripūrṇamivohupam /
tarjayanpavanādhūtanavavṛkṣānanasvaram

mṛdūhāmasmitaspandi provācātha vacaḥ śivaḥ /
īśvara uvāca /
varaṃ vipra gṛhāṇāśu tuṣṭo'smi tava vāñchitam

madhumāsarasākrāntavṛkṣavanmudito bhava /
vipra uvāca /
bhagavandevadeveśa daśa putrā mahādhiyaḥ

bhavyā bhavantu me bhūyaḥ śoko yena na bādhate /
bhānuruvāca /
athaivamastviti procya jagāmāntardhimīśvaraḥ

vyomni vārinidhirhrādaṃ kṛtvevormimahāvapuḥ /
tatastau dampatī tuṣṭau śivalabdhavarau gṛham

gatau gīrvāṇasadṛśau khamivomāmaheśvarau /
tatrāsau brāhmaṇī gehe babhūvodāragarbhiṇī

babhau pūrṇodarā śyāmā meghalekheva vāriṇā /
kāle'tha suṣuve putrānpratipaccandrakomalān

daśabālāṃstato mugdhānvasudheva navāṅkurān /
kṛtabrāhmaṇasaṃskārā vṛddhimīyurmahaujasaḥ

svalpenaiva hi kālena prāvṛṣeva navāmbudāḥ /
te saptavarṣavayaso babhūvurjñātavāṅmayāḥ

virejustejasā tatra nabhasīvāmalā grahāḥ /
atha kālena mahatā teṣāṃ tau pitarau tadā

saṃjagmatustanuṃ tyaktvā svāṃ gatiṃ gatikovidau /
mātāpitṛbhyāṃ rahitā daśa te brāhmaṇāstataḥ

yayuḥ kailāsaśikharaṃ gṛhaṃ saṃtyajya khedinaḥ /
tatra saṃcintayāmāsurudvignāste vitandhavāḥ

kiṃ syādiha paraṃ śreya ūcuścedaṃ parasparam /
kimiha syātsamucitaṃ bhrātaraḥ kimaduḥkhadam

kiṃ mahattvaṃ kimaiśvaryaṃ kiṃ mahāvibhavaṃ śubham /
kiṃ tadetajjanaiśvaryaṃ sāmanto hi maheśvara

sāmantasaṃpatkiṃnāma rājāno hi maheśvarāḥ /
kā nāma saṃpadbhūpānāṃ samrāḍiha maheśvaraḥ

kiṃ nāma tanmahendratvaṃ yanmuhūrtaṃ prajāpateḥ / //
vinaśyati na yatkalpe kiṃ syāttadiha śobhanam

bhāṣamāṇeṣvathaiteṣu jyeṣṭho bhrātā mahāmatiḥ /
gambhīravāguvācedaṃ mṛgayūthānmṛgo yathā

aiśvaryāṇāṃ hi sarveṣāmākalpaṃ na vināśi yat /
rocate bhrātarastanme brahmatvamiha netarat

etaduktaṃ tadakhilā dvijaputrāsta uttamāḥ /
vacobhiraindavāstatra sādhu sādhvityapūjayan

ūcuścedaṃ kathaṃ tāta sarvaduḥkhopamārjanam /
padmāsanaṃ jagatpūjyaṃ virañcitvamavāpnumaḥ

bhrātrā tena punaḥ proktā bhrātaro bhūritejasaḥ /
maduktaṃ sarva eveme bhavantaḥ pālayantu vai

padmāsanagato bhāsvānbrahmāhamiti tejasā /
sṛjāmi saṃharāmīti dhyānamastu cirāya vaḥ

agrajeneti kathite bāḍhaṃ kṛtvā ta uttamāḥ /
dhyānādhīnadhiyastasthuḥ sahaiva jyāyasā rasāt

lipikarmārpitākārā dhyānāsaktadhiyaśca te /
antasthenaiva manasā cintayāmāsurādṛtāḥ

atha utphullakamalakośavakronnatāsanaḥ /
brahmāhaṃ jagatāṃ sraṣṭā kartā bhoktā maheśvaraḥ

yajñakriyākramavataḥ sāṅgopāṅgā maharṣayaḥ /
sarasvatyātha gāyatryā yuktā vedā narā ime

lokapālaparākrāntaḥ saṃcaratsiddhamaṇḍalaḥ /
ayamuddāmasaubhāgyaḥ svargaḥ svaravibhūṣitaḥ

parvatadvīpajaladhikānanaiḥ samalaṃkṛtam /
idaṃ bhūmaṇḍalaṃ caiva trilokīkarṇakuṇḍalam

etatpātālakuharaṃ daityadānavabhojitam /
amṛtastrīgaṇākīrṇaṃ gṛhaṃ gaganakoṭaram

ayamindro mahābāhuḥ prajālaṃkṛtadottamaḥ /
trailokyanagarīmekaḥ pāti pāvanayajñabhuk

dīprajālavaratrābhiravaṣṭabhyātha diggaṇam /
krameṇa pratapantyete bhānavo bhūribhānavaḥ

lokapālā ime lokaṃ rakṣanti śuddhavṛttayaḥ /
maryādābhiratucchābhirgopālā gogaṇaṃ yathā

unmajjanti nimajjanti prasphuranti patanti ca /
taraṅgā iva toyānāmimāḥ pratidinaṃ prajāḥ

sṛjāmīmamahaṃ sargaṃ saṃharāmi tathādṛtaḥ /
ayamātmani tiṣṭhāmi śāmyāmi bhuvaneśvaraḥ

ayaṃ saṃvatsaro yāta idaṃ pariṇataṃ yugam /
sṛṣṭerayamasau kālaḥ svayaṃ saṃharaṇasya ca

ayameva gataḥ kalpo brāhmī rātririyaṃ tatā /
ayamātmani tiṣṭhāmi pūrṇātmā parameśvaraḥ

iti bhāvitayā buddhyā te dvijā atha aindavāḥ /
daśādrivṛttayastasthuḥ samutkīrṇā ivopalāt

adhigatakamalāsanakramāste
parigalitetaratucchavṛttijālāḥ /
satatamatitarāṃ kuśāsanasthā-
ściramiti paṅkajakalpane virejuḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० e० aindavasamādhānaṃ nāma ṣaḍaśītitamaḥ sargaḥ