યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 3.86

ષડશીતિતમઃ સર્ગઃ

શ્રીભાનુરુવાચ ।
કલ્પનામ્નિ મહાદેવ હ્યસ્તને દિવસે તવ ।
તલે કૈલાસશૈલસ્ય જમ્બૂદ્વીપૈકકોણકે

સુવર્ણજટનામ્ના યસ્ત્વત્પુત્રૈર્જનિતપ્રજૈઃ ।
મણ્ડલં કલ્પિતં શ્રીમદનલ્પસુખસુન્દરમ્

તત્રાભૂદતિધર્માત્મા બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિત્તમઃ ।
ઇન્દુનામાતિશાન્તાત્મા કશ્યપસ્ય કુલોદ્ભવઃ

તસ્મિંસ્તદા નિવસતો નિત્યં સ્વજનમણ્ડલે ।
તસ્ય પ્રાણસમા ભાર્યા કાચિત્તસ્યાં મહાત્મનઃ

ન બભૂવાત્મજસ્તસ્ય મરુભૂમૌ તૃણં યથા ।
ન વ્યરાજત સા ભાર્યા તસ્ય નિષ્ફલપુષ્પિતા

ઋજ્વી ગૌરી સુશુદ્ધાપિ શૂન્યા શરલતા યથા ।
તૌ તતો દંપતી ખિન્નૌ પુત્રાર્થે તપસે ગિરેઃ

કૈલાસસ્યાંશમારૂઢૌ રૂઢાવિવ નવદ્રુમૌ ।
ભૂતૈરનાવૃતે શૂન્યે તસ્મિન્કૈલાસકુઞ્જકે

તેપતુસ્તૌ તપો ઘોરં જલાહારૌ તરુસ્થિતી ।
એકં પાનીયચુલકં પીત્વા દિવસપર્યયે

નિસ્પન્દમુત્થિતૌ વાર્ક્ષી વૃત્તિમાશ્રિત્ય સંસ્થિતૌ ।
તસ્થતુસ્તૌ તદા તત્ર તાવત્કાલં તરુવ્રતૌ

યાવત્ત્રેતા દ્વાપરં ચ યુગે દ્વે એવ તે ગતે ।
તતસ્તુષ્ટોઽભવદ્દેવસ્તયોઃ શશિકલાધરઃ

દિનાતપાતાપિતયોરિન્દુઃ કુમુદયોરિવ ।
આજગામ તમુદ્દેશં યત્ર તૌ વિપ્રદંપતી

સલતાપાદપં દેશં પુષ્પાકર ઇવેશ્વરઃ ।
દંપતી તૌ વૃષારૂઢં સોમં સોમાર્ધશેખરમ્

ફુલ્લાનનૌ દદૃશતુઃ કુમુદે શશિનં યથા ।
તૌ તં પ્રણેમતુર્દેવ તુષારામલમીશ્વરમ્

દ્યાવાપૃથિવ્યાવુદિતં પરિપૂર્ણમિવોહુપમ્ ।
તર્જયન્પવનાધૂતનવવૃક્ષાનનસ્વરમ્

મૃદૂહામસ્મિતસ્પન્દિ પ્રોવાચાથ વચઃ શિવઃ ।
ઈશ્વર ઉવાચ ।
વરં વિપ્ર ગૃહાણાશુ તુષ્ટોઽસ્મિ તવ વાઞ્છિતમ્

મધુમાસરસાક્રાન્તવૃક્ષવન્મુદિતો ભવ ।
વિપ્ર ઉવાચ ।
ભગવન્દેવદેવેશ દશ પુત્રા મહાધિયઃ

ભવ્યા ભવન્તુ મે ભૂયઃ શોકો યેન ન બાધતે ।
ભાનુરુવાચ ।
અથૈવમસ્ત્વિતિ પ્રોચ્ય જગામાન્તર્ધિમીશ્વરઃ

વ્યોમ્નિ વારિનિધિર્હ્રાદં કૃત્વેવોર્મિમહાવપુઃ ।
તતસ્તૌ દમ્પતી તુષ્ટૌ શિવલબ્ધવરૌ ગૃહમ્

ગતૌ ગીર્વાણસદૃશૌ ખમિવોમામહેશ્વરૌ ।
તત્રાસૌ બ્રાહ્મણી ગેહે બભૂવોદારગર્ભિણી

બભૌ પૂર્ણોદરા શ્યામા મેઘલેખેવ વારિણા ।
કાલેઽથ સુષુવે પુત્રાન્પ્રતિપચ્ચન્દ્રકોમલાન્

દશબાલાંસ્તતો મુગ્ધાન્વસુધેવ નવાઙ્કુરાન્ ।
કૃતબ્રાહ્મણસંસ્કારા વૃદ્ધિમીયુર્મહૌજસઃ

સ્વલ્પેનૈવ હિ કાલેન પ્રાવૃષેવ નવામ્બુદાઃ ।
તે સપ્તવર્ષવયસો બભૂવુર્જ્ઞાતવાઙ્મયાઃ

વિરેજુસ્તેજસા તત્ર નભસીવામલા ગ્રહાઃ ।
અથ કાલેન મહતા તેષાં તૌ પિતરૌ તદા

સંજગ્મતુસ્તનું ત્યક્ત્વા સ્વાં ગતિં ગતિકોવિદૌ ।
માતાપિતૃભ્યાં રહિતા દશ તે બ્રાહ્મણાસ્તતઃ

યયુઃ કૈલાસશિખરં ગૃહં સંત્યજ્ય ખેદિનઃ ।
તત્ર સંચિન્તયામાસુરુદ્વિગ્નાસ્તે વિતન્ધવાઃ

કિં સ્યાદિહ પરં શ્રેય ઊચુશ્ચેદં પરસ્પરમ્ ।
કિમિહ સ્યાત્સમુચિતં ભ્રાતરઃ કિમદુઃખદમ્

કિં મહત્ત્વં કિમૈશ્વર્યં કિં મહાવિભવં શુભમ્ ।
કિં તદેતજ્જનૈશ્વર્યં સામન્તો હિ મહેશ્વર

સામન્તસંપત્કિંનામ રાજાનો હિ મહેશ્વરાઃ ।
કા નામ સંપદ્ભૂપાનાં સમ્રાડિહ મહેશ્વરઃ

કિં નામ તન્મહેન્દ્રત્વં યન્મુહૂર્તં પ્રજાપતેઃ । ॥
વિનશ્યતિ ન યત્કલ્પે કિં સ્યાત્તદિહ શોભનમ્

ભાષમાણેષ્વથૈતેષુ જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા મહામતિઃ ।
ગમ્ભીરવાગુવાચેદં મૃગયૂથાન્મૃગો યથા

ઐશ્વર્યાણાં હિ સર્વેષામાકલ્પં ન વિનાશિ યત્ ।
રોચતે ભ્રાતરસ્તન્મે બ્રહ્મત્વમિહ નેતરત્

એતદુક્તં તદખિલા દ્વિજપુત્રાસ્ત ઉત્તમાઃ ।
વચોભિરૈન્દવાસ્તત્ર સાધુ સાધ્વિત્યપૂજયન્

ઊચુશ્ચેદં કથં તાત સર્વદુઃખોપમાર્જનમ્ ।
પદ્માસનં જગત્પૂજ્યં વિરઞ્ચિત્વમવાપ્નુમઃ

ભ્રાત્રા તેન પુનઃ પ્રોક્તા ભ્રાતરો ભૂરિતેજસઃ ।
મદુક્તં સર્વ એવેમે ભવન્તઃ પાલયન્તુ વૈ

પદ્માસનગતો ભાસ્વાન્બ્રહ્માહમિતિ તેજસા ।
સૃજામિ સંહરામીતિ ધ્યાનમસ્તુ ચિરાય વઃ

અગ્રજેનેતિ કથિતે બાઢં કૃત્વા ત ઉત્તમાઃ ।
ધ્યાનાધીનધિયસ્તસ્થુઃ સહૈવ જ્યાયસા રસાત્

લિપિકર્માર્પિતાકારા ધ્યાનાસક્તધિયશ્ચ તે ।
અન્તસ્થેનૈવ મનસા ચિન્તયામાસુરાદૃતાઃ

અથ ઉત્ફુલ્લકમલકોશવક્રોન્નતાસનઃ ।
બ્રહ્માહં જગતાં સ્રષ્ટા કર્તા ભોક્તા મહેશ્વરઃ

યજ્ઞક્રિયાક્રમવતઃ સાઙ્ગોપાઙ્ગા મહર્ષયઃ ।
સરસ્વત્યાથ ગાયત્ર્યા યુક્તા વેદા નરા ઇમે

લોકપાલપરાક્રાન્તઃ સંચરત્સિદ્ધમણ્ડલઃ ।
અયમુદ્દામસૌભાગ્યઃ સ્વર્ગઃ સ્વરવિભૂષિતઃ

પર્વતદ્વીપજલધિકાનનૈઃ સમલંકૃતમ્ ।
ઇદં ભૂમણ્ડલં ચૈવ ત્રિલોકીકર્ણકુણ્ડલમ્

એતત્પાતાલકુહરં દૈત્યદાનવભોજિતમ્ ।
અમૃતસ્ત્રીગણાકીર્ણં ગૃહં ગગનકોટરમ્

અયમિન્દ્રો મહાબાહુઃ પ્રજાલંકૃતદોત્તમઃ ।
ત્રૈલોક્યનગરીમેકઃ પાતિ પાવનયજ્ઞભુક્

દીપ્રજાલવરત્રાભિરવષ્ટભ્યાથ દિગ્ગણમ્ ।
ક્રમેણ પ્રતપન્ત્યેતે ભાનવો ભૂરિભાનવઃ

લોકપાલા ઇમે લોકં રક્ષન્તિ શુદ્ધવૃત્તયઃ ।
મર્યાદાભિરતુચ્છાભિર્ગોપાલા ગોગણં યથા

ઉન્મજ્જન્તિ નિમજ્જન્તિ પ્રસ્ફુરન્તિ પતન્તિ ચ ।
તરઙ્ગા ઇવ તોયાનામિમાઃ પ્રતિદિનં પ્રજાઃ

સૃજામીમમહં સર્ગં સંહરામિ તથાદૃતઃ ।
અયમાત્મનિ તિષ્ઠામિ શામ્યામિ ભુવનેશ્વરઃ

અયં સંવત્સરો યાત ઇદં પરિણતં યુગમ્ ।
સૃષ્ટેરયમસૌ કાલઃ સ્વયં સંહરણસ્ય ચ

અયમેવ ગતઃ કલ્પો બ્રાહ્મી રાત્રિરિયં તતા ।
અયમાત્મનિ તિષ્ઠામિ પૂર્ણાત્મા પરમેશ્વરઃ

ઇતિ ભાવિતયા બુદ્ધ્યા તે દ્વિજા અથ ઐન્દવાઃ ।
દશાદ્રિવૃત્તયસ્તસ્થુઃ સમુત્કીર્ણા ઇવોપલાત્

અધિગતકમલાસનક્રમાસ્તે
પરિગલિતેતરતુચ્છવૃત્તિજાલાઃ ।
સતતમતિતરાં કુશાસનસ્થા-
શ્ચિરમિતિ પઙ્કજકલ્પને વિરેજુઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ એ૦ ઐન્દવસમાધાનં નામ ષડશીતિતમઃ સર્ગઃ