Yoga Vasistha · Chapter 3.58

śrīvasiṣṭha uvāca /
etasminnantare jñaptirjīvaṃ vaidūrathaṃ punaḥ /
saṃkalpena rurodhāśu manasaḥ spandanaṃ yathā

līlovāca /
vada devi kiyānkālo gato'syāmiha mandire /
samādhau mayi līnāyāṃ mahīpāle śave sthite

jñāptiruvāca /
iha māsastvatikrānta iha dāsyāvime tava /
rakṣārthaṃ vāsagṛhake svapato'vahite sthite

śṛṇu dehasya kiṃvṛttaṃ taveha varavarṇini /
śarīraṃ tava pakṣeṇa tatklinnaṃ bāṣpatāṃ gatam

nirjīvaṃ patitaṃ bhūmau saṃśuṣkamiva pallavam /
kāṣṭhakuḍyopamo jātaḥ śavastu himaśītalaḥ

tato mantribhirāgatya mṛtaiveyamiti svayam /
kledālokādvinirṇīya bhūyo niṣkāsitaṃ gṛhāt

bahunātra kimuktena nītvā candanadārubhiḥ /
citau saṃkṣipya saghṛtaṃ sahasā bhasmasātkṛtam

tato rājñī mṛtetyuccaiḥ kṛtvā rodanamākulam /
parivārastavāśeṣaṃ kṛtavānaurdhvadehikam

idānīṃ tvāmihālokya saśarīrāmupāgatām /
paralokādāgateti mahaccitraṃ bhaviṣyati

tvaṃ tu tena śarīreṇa satyasaṃkalpataḥ sute /
dṛśyase svavadātena citraṃ tatra tavopari

yadvāsanā tvamabhavo dehaṃ prati tadeva te /
rūpamabhyuditaṃ bāle tena prāksadṛśaṃ tava

svavāsanānusāreṇa sarvaḥ sarvaṃ hi paśyati /
dṛṣṭānto'trāvisaṃvādī bālavetāladarśanam

ātivāhikadehāsi saṃpannā siddhasundari /
vismṛtastveva deho'sau prāktano'napavāsanaḥ

rūḍhātivāhikadṛśaḥ praśāmyatyādhibhautikaḥ /
budhasya dṛśyamāno'pi śaranmegha ivāmbare

rūḍhātivāhikībhāvaḥ sarvo bhavati dehakaḥ /
nirjalāmbhodasadṛśo nirgandhakusumopamaḥ

sadvāsanasya rūḍhāyāmātivāhikasaṃvidi /
deho vismṛtimāyāti garbhasaṃstheva yauvane

ekatriṃśe'dya divase prāptā vayamihāmbare /
prabhāte mohite dāsyau mayaite nidrayādhunā

tadehi yāvallīlāyai līle saṃkalpalīlayā /
ātmānaṃ darśayāvo'syai vyavahāraḥ pravartatām

śrīvasiṣṭha uvāca /
āvāṃ tāvadime līlā paśyatvityeva cintite /
jñaptyā devyā tatastatra dṛśye dīpte babhūvatuḥ

sā vidūrathalīlātha samākulavilocanā /
gṛhamālokayāmāsa tattejaḥpuñjabhāsvaram

candrabimbādivotkīrṇaṃ dhautaṃ hemadravairiva /
jvālāyā dravaśītāyāstatprabhādravabhittimat

gṛhamālokya purato līlājñaptī vilokya te /
utthāya saṃbhramavatī tayoḥ pādeṣu sāpatat

majjayāyāgate devyau jayatāṃ jīvanaprade /
iha pūrvamahaṃ prāptā bhavatyormārgaśodhinī

ityuktavatyāṃ tasyāṃ tā māninyo mattayauvanāḥ /
upāviśanviṣṭareṣu latāmeruśiraḥsviva

jñaptiruvāca /
sute vada kathaṃ prāptā tvamimaṃ deśamāditaḥ /
kiṃ vṛttaṃ te tvayā dṛṣṭaṃ kimivādhvani kutra vā

vidūrathalīlovāca /
devi tasminpradeśe sā jātamūrcchā tadābhavam /
dvitīyendoḥ kalevāhaṃ kalpāntajvālayā hatā

na cetitaṃ mayā kiṃcitsamaṃ viṣamameva ca /
tatastaralapakṣmānte vinimīlya vilocane

tato maraṇamūrcchānte paśyāmi parameśvari /
yāvadabhyuditāsmyāśu plutā ca gaganodare

bhūtākāśe'nilarathaṃ samārūḍhāsmyahaṃ tataḥ /
ānītā gandhalekheva tenāhamimamālayam

devi paśyāmi sadanaṃ nāyakenābhyalaṃkṛtam /
dīptadīpaṃ viviktaṃ ca mahārhaśayanānvitam

patimālokayāmīmaṃ yāvadeṣa vidūrathaḥ /
śete kusumaguptāṅgo madhuḥ puṣpavane yathā

atha saṃgrāmasaṃrambhaśramārto'yaṃ svapityalam /
iti nidrā mayā seyaṃ deveśvari na vāritā

anantaramimaṃ deśaṃ prāpte devyāvime tviti /
yathānubhūtaṃ kathitaṃ madanugrahakāriṇi

jñaptiruvāca /
he haṃsahārigāminyau līle lalitalocane /
utthāpayāmo nṛpatiṃ śavatalpatalādimam

ityuktvā mumuce jīvamāmodamiva padminī /
sasamīralatākārastannāsānikaṭaṃ yayau

ghrāṇakośaṃ viveśāntarvaṃśarandhramivānilaḥ /
svavāsanāśatānyantardadhadabdhirmaṇīniva

antasthajīvaṃ vadanaṃ tasya tatkāntimāyayau /
padmasyāvagrahe padmaṃ suvṛṣṭa iva vāriṇi

kramādaṅgāni sarvāṇi sarasāni cakāśire /
tasya puṣpākara iva latājālāni bhūbhṛtaḥ

athābabhau kalāpūrṇaḥ sa rākāyāmivoḍurāṭ /
bhāsayanbhuvanaṃ bhūri vadanendumarīcibhiḥ

sphurayāmāsa so'ṅgāni rasavanti mṛdūni ca /
kanakojvalakāntīni pallavānīva mādhavaḥ

unmīlayāmāsa dṛśau vimalālolatārake /
hāriṇyau subhagābhoge candrārkau bhuvanaṃ yathā

uttasthau prollasatkāyo vindhyādrirvṛddhimāniva /
uvāca kaḥ sthita iti ghanagambhīraniḥsvanam

līlādvayamathāsyāgre provācādiśyatāmiti /
sa dadarśa puro namraṃ līlādvayamavasthitam

samācāraṃ samākāraṃ samarūpaṃ samasthiti /
samavākyaṃ samodyogaṃ samānandaṃ samodayam

kā tvaṃ keyaṃ kutaśceyamityāha sa vilokayan /
tasmai līlāha he deva śrūyatāṃ yadvadāmyaham

mahilā tava līlāhaṃ prāktanī sahadharmiṇī /
vāgarthasyeva saṃpṛktā sthitā saṃśleṣaśālinī

iyaṃ līlā dvitīyā te mahilā helayā mayā /
upārjitā tvadarthena pratibimbamayī śubhā

śirobhāgopaviṣṭeyaṃ pāhi haimamahāsane /
eṣā sarasvatī deva trailokyajananī śivā

asmākaṃ puṇyasaṃbhārairiha sākṣādupāgatā /
anayeme parāllokādihānīte mahīpate

ityākarṇya samutthāya rājā rājīvalocanaḥ /
lambamālyāmbaradharaḥ papāta jñaptipādayoḥ

sarasvati namastubhyaṃ devi sarvahitaprade /
prayaccha varade medhāṃ dīrghamāyurdhanāni ca

ityuktavantaṃ hastena pasparśa jñaptidevatā /
sarasvatyuvāca /
tvaṃ putrābhimatārthāḍhyo bhaveti bhavanānvitaḥ

sarvāpadaḥ sakaladuṣkṛtadṛṣṭayaśca
gacchantu vaḥ śamamanantasukhāni samyak /
āyāntu nityamuditā janatā bhavantu
rāṣṭresthirāśca vilasantu sadaiva lakṣmyaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlopākhyāne padmajīvanaṃ nāmāṣṭapañcāśaḥ sargaḥ