Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 3.20

3.20.1

śrīdevyuvāca /
sa te bhartādya saṃpanno dvijo bhūpatvamāgataḥ /
yā sāvarundhatī nāma brāhmaṇī sā tvamaṅgane

3.20.2

ihemau kuruto rājyaṃ tau bhavantau sudampatī /
cakravākāviva navau bhuvi jātau śivāviva

3.20.3

eṣa te kathitaḥ sarvaḥ prāktanaḥ saṃsṛtikramaḥ /
bhrāntimātrakamākāśamevaṃ jīvasvarūpadhṛk

3.20.4

bhramādasmāccidākāśe bhramo'yaṃ pratibimbitaḥ /
asatya eva vā satyo bhavatorbhavabhaṅgadaḥ

3.20.5

tasmādbhāntimayaḥ kaḥ syātkovā bhrāntyujjhito bhavet
sargo nirargalānarthabodhānnānyo vijṛmbhate

3.20.6

śrīvasiṣṭha uvāca /
ityākarṇya ciraṃ cāru vismayotphullalocanā /
bhūtvovāca vaco līlā līlālasapadākṣaram

3.20.7

līlovāca /
devi bhostvadvaco mithyā kathaṃ saṃpannamīdṛśam /
kva viprajīvaḥ svagṛhe kveme vayamiha sthitāḥ

3.20.8

tādṛglokāntaraṃ sā bhūste śailāstā diśo daśa /
kathaṃ bhānti gṛhasyāntarmadbhartā yeṣvavasthitaḥ

3.20.9

matta airāvato baddhaḥ sarṣapasyeva koṭare /
maśakena kṛtaṃ yuddhaṃ siṃhaughairaṇukoṭare

3.20.10

padmākṣe sthāpito merurnigīrṇo bhṛṅgasūnunā /
svapnābdagarjitaṃ śrutvā citraṃ nṛtyanti barhiṇaḥ

3.20.11

asamaṃjasamevaitadyathā sarveśvareśvari /
tathā gṛhāntaḥ pṛthivī śailāścetyasamañjasam

3.20.12

yathāvadetaddeveśi kathayāmalayā dhiyā /
prasādānugṛhīte hi nodvijante mahaujasaḥ

3.20.13

śrīdevyuvāca /
nāhaṃ mithyā vadāmīdaṃ yathāvacchṛṇu sundari /
bhedanaṃ niyatīnāṃ hi kriyate nāsmadādibhiḥ

3.20.14

vibhidyamānāmanyena sthāpayāmyahameva yām /
maryādāṃ tāṃ mayā bhinnāṃ ko'paraḥ pālayiṣyati

3.20.15

sagrāmadvijajīvātmā tasminneva svasadmani /
vyomnyevedaṃ mahārāṣṭraṃ vyomātmaiva prapaśyati

3.20.16

prāktanī sā smṛtirluptā yuvayoruditānyathā /
svapne jāgratsmṛtiryadvadetanmaraṇamaṅgane

3.20.17

yathā svapne tribhuvanaṃ saṃkalpe trijagadyathā /
yathā kathārthasaṃgrāmo marubhūmau jalaṃ yathā

3.20.18

tasya brāhmaṇagehasya saśailavanapattanā /
iyamantaḥ sthitā bhūmiḥ saṃkalpādarśayoriva

3.20.19

asatyaiveyamābhāti satyeva ghanasargatā /
tasmātsatyāvabhāsasya cidvyomnaḥ kośakoṭare

3.20.20

asatyādyatsamutpannaṃ smṛtyā nāma tadapyasat /
mṛgatṛṣṇātaraṅgiṇyāṃ taraṅgo'pi na sadyataḥ

3.20.21

idaṃ tvadīyaṃ sadanaṃ tadgehākāśakośagam /
viddhi māṃ tvāṃ ca sarvaṃ ca taccidvyomaiva kevalam

3.20.22

svapnasaṃbhramasaṃkalpasvānubhūtiparamparāḥ /
pramāṇānyatra mukhyāni saṃbodhāya pradīpavat

3.20.23

sthito brāhmaṇagehāntardvijajīvastadambare /
sasamudravanā pṛthvī sthitābja iva ṣaṭpadaḥ

3.20.24

tasyāḥ kasmiṃścidekasminpelave koṇakoṭare /
idaṃ pattanadehādi keśoṇḍraka ivāmbare

3.20.25

tasminnasminpure tanvi tadeva sadanaṃ sthitam /
tasmātkiṃ trasareṇvantarjagadvṛndamiva sthitam

3.20.26

paramāṇau paramāṇau santi vatse cidātmani /
antarantarjagantīti kiṃtvetannāma śaṅkyate

3.20.27

līlovāca /
aṣṭame divase vipraḥ sa mṛtaḥ parameśvari /
gato varṣagaṇo'smākaṃ mātaḥ kathamidaṃ bhavet

3.20.28

śrīdevyuvāca /
deśadairghyaṃ yathā nāsti kāladairghyaṃ tathāṅgane /
nāstyeveti yathānyāyaṃ kathyamānaṃ mayā śṛṇu

3.20.29

yathaitatpratibhāmātraṃ jagatsargāvabhāsanam /
tathaitatpratibhāmātraṃ kṣaṇakalpāvabhāsanam

3.20.30

kṣaṇakalpaṃ jagatsarvaṃ tvattāmattātmajanmanām /
yathāvatpratibhāsasya vakṣye kramamimaṃ śṛṇu

3.20.31

anubhūya kṣaṇaṃ jīvo mithyāmaraṇamūrcchanam /
vismṛtya prāktanaṃ bhāvamanyaṃ paśyati suvrate

3.20.32

tadevonmeṣamātreṇa vyomnyeva vyomarūpyapi /
ādheyo'yamihādhāre sthito'hamiti cetati

3.20.33

hastapādādimāndeho mamāyamiti paśyati /
yadeva cetati vapustadevedaṃ sa paśyati

3.20.34

etasyāhaṃ pituḥ putro varṣāṇyetāni santi me /
ime me bāndhavā ramyā mamedaṃ ramyamāspadam

3.20.35

jāto'hamabhavaṃ bālo vṛddhiṃ yāto'hamīdṛśaḥ /
bāndhavāścāsya me sarve tathaiva vicarantyamī

3.20.36

cittākāśaghanaikatvātsve'pyanye'pi bhavanti te /
evaṃ nāmodite'pyasya citte saṃsārakhaṇḍake

3.20.37

na kiṃcidapyabhyuditaṃ sthitaṃ vyomaiva nirmalam /
svapne draṣṭari yadvaccittadvaddṛśye cideva sā

3.20.38

sarvagaikatayā yasmātsā svapne dṛṣṭadarśanā /
yathā svapne tathodeti paralokadṛgādibhiḥ

3.20.39

paraloke yathodeti tathaivehābhyudeti sā /
tatsvapnaparalokeha lokānāmasatāṃ satām

3.20.40

na manāgapi bhedo'sti vīcīnāmiva vāriṇi /
ato jātamidaṃ viśvamajātatvādanāśi ca

3.20.41

svarūpatvāttu nāstyeva yacca bhāti cideva sā /
yathaiva cetyanirhīṇā paramavyomarūpiṇī

3.20.42

sacetyāpi tathaivaiṣā paramavyomarūpiṇī /
tasmāccetyamato nānyadvīcitvādīva vāritaḥ

3.20.43

vīcitvaṃ ca rase nāsti śaśaśṛṅgavadeva hi /
saiva cetyamivāpannā svabhāvādacyutāpyalam

3.20.44

tasmānnāstyeva dṛśyo'rthaḥ kuto'to draṣṭṛdṛśyadhīḥ /
nimiṣeṇaiva jīvasya mṛtimohādanantaram

3.20.45

trijagaddṛśyasargaśrīḥ pratibhāmupagacchati /
yathādeśaṃ yathākālaṃ yathārambhaṃ yathākramam

3.20.46

yathotpādaṃ yathāmātṛ yathāpitṛ yathaurasam /
yathāvayo yathāsaṃvidyathāsthānaṃ yathehitam

3.20.47

yathābandhu yathābhṛtyaṃ yathehāstamayodayam /
ajāta eva jāto'hamiti cetati cidvapuḥ

3.20.48

deśakālakriyādravyamanobuddhīndriyādi ca /
jhaṭityeva mṛterante vapuḥ paśyati yauvane

3.20.49

eṣā mātā pitā hyeṣa bālo'bhūvamahaṃ tviti /
nānubhūto'nubhūto vā yaḥ syātsmṛtimayaḥ kramaḥ

3.20.50

paścādudetyasau tasya puṣpasyeva phalodayaḥ /
nimiṣeṇaiva me kalpo gata ityanubhūyate

3.20.51

rātrirdvādaśavarṣāṇi hariścandre tathā hyabhūt /
kāntāvirahiṇāmekaṃ vāsaraṃ vatsarāyate

3.20.52

mṛto jāto'hamanyo me piteti svapnatāsviva /
abhuktasyaiva bhogasya bhuktadhīrupajāyate

3.20.53

bhukte'pyabhuktadhīrdṛṣṭamityalaṅkitavādiṣu /
śūnyamākīrṇatāmeti tulyaṃ vyasanamutsavaiḥ /
vipralambho'pi lābhaśca madasvapnādisaṃvidi

3.20.54

taikṣṇyaṃ yathā maricabījakaṇe sthitaṃ svaṃ
stambheṣu cāracitaputrakajālamantaḥ /
dṛśyaṃ tvananyadidamevamaje'sti śāntaṃ
tasyāstibandhanavimokṣadṛśaḥ kutaḥ kāḥ

3.20.20

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe līlopākhyāne paramārthavarṇanaṃ nāma viṃśaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc