Yoga Vasistha · Chapter 3.116

ṣoḍaśottaraśatatamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
rājasūyaphalaṃ prāptaṃ lavaṇena kila prabho /
pramāṇaṃ kimivātra syātkalpanājālaśambare

śrīvasiṣṭha uvāca /
yadā śāmbarikaḥ kāle saṃprāpto lāvaṇīṃ sabhām /
tadāhamavasaṃ tatra tatpratyakṣeṇa dṛṣṭavān

ahaṃ sabhyaistatastatra gate śāmbarikarmaṇi /
kimetaditi yatnena pṛṣṭaśca lavaṇena ca

cintayitvā mayā dṛṣṭvā tatra tatkathitaṃ tataḥ /
śrṛṇu tatte pravakṣyāmi rāma śāmbarikehitam

rājasūyasya kartāro ye hi te dvādaśābdikam /
āpadduḥkhaṃ prāpnuvanti nānākāravyathāmayam

ataḥ śakreṇa gaganādduḥkhāya lavaṇasya saḥ /
prahito devadūto hi rāma śāmbarikākṛtiḥ

rājasūyakriyākartustasya dattvā mahāpadam /
agacchatsa nabhomārgaṃ surasiddhaniṣevitam

tasmātpratyakṣamevaitadrāma nātra saṃdeho'sti / mano
hi vilakṣaṇānāṃ kriyāṇāṃ kartṛ bhoktṛ ca tadeva
nirghṛṣya saṃśodhya cittaratnamiha himakaṇamivātapena
vilīnatāṃ vivekena nītvā paraṃ śreyaḥ prāpsyasi /
cittameva sakalabhūtāḍambarakāriṇīmavidyāṃ viddhi /
sā vicitrakendrajālavaśādidamutpādayati / avi-
dyācittajīvabuddhiśabdānāṃ bhedo nāsti vṛkṣataruśa-
bdayoriveti jñātvā cittamevavikalpanaṃ kuru / abhyu-
dite cittavaimalyārkabimbe sakalaṅkavikalpotthadoṣa-
timirāpaharaṇaṃ na tadasti rāghava yanna dṛśyate
yannātmīkriyate yanna parityajyate yanna mriyate yannā-
tmīyaṃ yanna parakīyaṃ sarvaṃ sarvadā sarvo bhavatīti
paramārthaḥ

bhāvarāśistathā bodhaḥ sarvo yātyekapiṇḍatām /
vicitramṛdbhāṇḍagaṇo yathā'pakvo jale sthitaḥ

śrīrāma uvāca /
evaṃ manaḥparikṣaye sakalasukhaduḥkhānāmantaḥ prāpyata
iti bhavatā proktaṃ tatkathaṃ mahātmaṃścapalavṛttirūpa-
syāsya manaso'sattā bhavati

śrīvasiṣṭha uvāca /
raghukulendo śrṛṇu manaḥpraśamane yuktiṃ, yāṃ jñātvā
svasvācāradūre manaḥsaṃdhirayameṣyasi

iha hi tāvadbrahmaṇaḥ sarvabhūtānāṃ trividhotpatti-
riti tatpūrvoktam

tatredaṃprathamayā manaḥkalpanayā dehīti sā brahma-
rūpiṇī saṃkalpamayī bhūtvā yadeva saṃkalpayati tadeva
paśyati tenedaṃ bhuvanāḍambaraṃ kalpyate

tatrajananamaraṇasukhaduḥkhamohādikaṃ saṃsaraṇaṃ kalpa-
yantī kalpānuracanā bahunāmamantharaṃ sthitvā svayaṃ
vilīyate himakaṇikevātapagatā

kāloditaḥ saṃkalpavaśāt punaranyatayā jāyate
sāpi punarvilīyate punarapyudeti saiveti bhūyo-
bhūyo'nusaṃsarantī svayamupaśāmyati

itthamanantā brahmakoṭayo'sminbrahmāṇḍe'nyeṣu ca
samatītā bhaviṣyantīti santi cetarā anantā
yāsāṃ saṃkhyāpi na vidyate

evamasyāṃ tādṛśi vartamānāyāmīśvarādāgatyajīvo
yathā jīvyate vimucyate tacchruṇu

brahmaṇo manaḥśaktirabhyuditā puraḥsthitākāśaśa-
ktimavalambya tatrasthapavanatānupātinī ghanasaṃka-
latvaṃ gacchati

tataḥ puraḥprāptabhūtatanmātrapañcakatāmetyāntaḥkara-
ṇatāṃ nītvā sātvasūkṣmā prakṛtirbhūtvā gaganapavana-
tejorūpatāsaṃkalpātprāleyarūpatāmupetya śālyoṣadhiṃ
viśantī prāṇināṃ garbhatāṃ ca gacchati

jāyate tasmāttataḥ puruṣaḥ saṃpadyate

tena puruṣeṇa jātamātreṇaiva bālyātprabhṛti vidyā-
grahaṇaṃ kartavyaṃ guravo'nugantavyāḥ

tataḥ kramātpuṃsastaveva camatkṛtirjāyatte

svacchadṛśā cittavṛtteḥ puruṣasya heyopādeya-
vicāra utpadyate

tādṛgvivekavati saṃkalitābhimāne
puṃsi sthite vimalasattvamayāgnyajātau /
saptātmikāvatarati kramaśaḥ śivāya
cetaḥprakāśanakarī nanu yogabhūmiḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣo० utpattiprakaraṇe sādhakajanmāvatāro nāma ṣoḍaśottaraśatatamaḥ sargaḥ