Yoga Vasistha · Chapter 3.117

saptadaśottaraśatatamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
kīdṛśyo bhagavanyogabhūmikāḥ saptasiddhidāḥ /
samāseneti me brūhi sarvatattvavidāṃvara

śrīvasiṣṭha uvāca /
ajñānabhūḥ saptapadā jñabhūḥ saptapadaiva hi /
padāntarāṇyasaṃkhyāni bhavantyanyānyathaitayoḥ

svayatnasādhakarasānmahāsattābharonnateḥ /
ete pratipadaṃ baddhamūle saṃphalataḥ phalam

tatra saptaprakārā tvamajñānasya bhuvaṃ śrṛṇu /
tataḥ saptaprakārāṃ tvaṃ śroṣyasi jñānabhūmikām

svarūpāvasthitirmuktistadbhraṃśo'haṃtvavedanam /
etatsaṃkṣepataḥ proktaṃ tajjñatvājñatvalakṣaṇam

śuddhasanmātrasaṃvitteḥ svarūpānna calanti ye /
rāgadveṣodayābhāvātteṣāṃ nājñatvasaṃbhavaḥ

yatsvarūpaparibhraṃśāccetyārthe citimajjanam /
etasmādaparo moho na bhūto na bhaviṣyati

arthādarthāntaraṃ citte yāti madhye hi yā sthitiḥ /
nirastamananā yāsau svarūpasthitirucyate

saṃśāntasarvasaṃkalpā yā śilāntariva sthitiḥ /
jāḍyanidrāvinirmuktā sā svarūpasthitiḥ smṛtā

ahaṃtāṃśe kṣate śānte bhede niḥspandatāṃ gate /
ajaḍā yā prakacati tatsvarūpamiti sthitam

tatrāropitamajñānaṃ tasya bhūmīrimāḥ śrṛṇu /
bījajāgrattathā jāgranmahājāgrattathaiva ca

jāgratsvapnastathā svapnaḥ svapnajāgratsuṣuptakam /
iti saptavidho mohaḥ punareva parasparam

śliṣṭo bhavatyanekākhyaḥ śrṛṇu lakṣaṇamasya ca /
prathame cetanaṃ yatsyādanākhyaṃ nirmalaṃ citaḥ

bhaviṣyaccittajīvādināmaśabdārthabhājanam /
bījarūpaṃ sthitaṃ jāgradbījajāgrattaducyate

eṣā jñapternavāvasthā tvaṃ jāgratsaṃsṛtiṃ śrṛṇu /
navaprasūtasya parādayaṃ cāhamidaṃ mama

iti yaḥ pratyayaḥ svasthastajjāgratprāgabhāvanāt /
ayaṃ so'hamidaṃ tanma iti janmāntaroditaḥ

pīvaraḥ pratyayaḥ prokto mahājāgraditi sphuran /
arūḍhamatha vā rūḍhaṃ sarvathā tanmayātmakam

yajjāgrato manorājyaṃ jāgratsvapnaḥ sa ucyate /
dvicandraśuktikārūpyamṛgatṛṣṇādibhedataḥ

abhyāsātprāpya jāgrattvaṃ svapno'nekavidho bhavet /
alpakālaṃ mayā dṛṣṭamevaṃ no satyamityapi

nidrākālānubhūte'rthe nidrānte pratyayo hi yaḥ /
sa svapnaḥ kathitastasya mahājāgratsthiterhṛdi

cirasaṃdarśanābhāvādapraphullavṛhadvapuḥ /
svapno jāgrattayā rūḍho mahājāgratpadaṃ gataḥ

akṣatevākṣate dehe svapnajāgranmataṃ hi tat /
ṣaḍavasthāparityāge jaḍā jīvasya yā sthitiḥ

bhaviṣyadduḥkhabodhāḍhyā sauṣuptī socyate gatiḥ /
ete tasyāmavasthāyāṃ tṛṇaloṣṭaśilādayaḥ

padārthāḥ saṃsthitāḥ sarve paramāṇupramāṇinaḥ /
saptāvasthā iti proktā mayā'jñānasya rāghava

ekaikā śataśākhātra nānāvibhavarūpiṇī /
jāgratsvapnaściraṃ rūḍho jāgṛtāveva gacchati

nānāpadārthabhedena savikāsaṃ vijṛmbhate /
asyāmapyudare santi mahājāgraddaśādṛśaḥ

tāsāmapyantare loko mohānmohāntaraṃ vrajet /
antaḥpātijalāvarta iva dhāvati naurbhramam

kāścitsaṃsṛtayo dīrgha svapnajāgrattayā sthitāḥ /
kāścitpunaḥ svapnajāgrajjāgratsvapnāstathetarāḥ

ajñānabhūmiriti saptapadā mayoktā
nānāvikārajagadantarabhedahīnā /
asyāḥ samuttarasi cāruvicāraṇābhi-
rdṛṣṭe prabodhavimale svayamātmanoti

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० mokṣopāyeṣūtpattiprakaraṇe ajñānabhūmikāvarṇanaṃ nāma saptadaśottaraśatatamaḥ sargaḥ