Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 2.5

2.5.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
pravṛttireva prathamaṃ yathāśāstravihāriṇām /
prabheva varṇabhedānāṃ sādhanī sarvakarmaṇām

2.5.2

manasā vāñchate yacca yathāśāstraṃ na karmaṇā /
sādhyate mattalīlāsau mohanī nārthasādhanī

2.5.3

yathā saṃyatate yena tathā tenānubhūyate /
svakarmaiveti cāste'nyā vyatiriktā na daivadṛk

2.5.4

ucchāstraṃ śāstritaṃ ceti dvividhaṃ pauruṣaṃ smṛtam /
tatrocchāstramanarthāya paramārthāya śāstritam

2.5.55

dvau huḍāviva yudhyete puruṣārthau samāsamau /
prāktanaścaihikaścaiva śāmyatyatrālpavīryavān

2.5.6

ataḥ puruṣayatnena yatitavyaṃ yathā tathā /
puṃsā tantreṇa sadyogādyenāśvadyatano jayet

2.5.7

dvau huḍāviva yudhyete puruṣārthau samāsamau /
ātmīyaścānyadīyaśca jayatyatibalastayoḥ

2.5.8

anarthaḥ prāpyate yatra śāstritādapi pauruṣāt /
anarthakartṛ balavattatra jñeyaṃ svapauruṣam

2.5.9

paraṃ pauruṣamāśritya dantairdantānvicūrṇayan /
śubhenā'śubhamudyuktaṃ prāktanaṃ pauruṣaṃ jayet

2.5.10

prāktanaḥ puruṣārtho'sau māṃ niyojayatīti dhīḥ /
balādadhaspadīkāryā pratyakṣādadhikā na sā

2.5.11

tāvattāvatprayatnena yatitavyaṃ supauruṣam /
prāktanaṃ pauruṣaṃ yāvadaśubhaṃ śāmyati svayam

2.5.12

doṣaḥ śāmyatyasaṃdehaṃ prāktano'dyatanairguṇaiḥ /
dṛṣṭānto'tra hyastanasya doṣasyādya guṇaiḥ kṣayaḥ

2.5.13

asaddaivamadhaḥkṛtvā nityamudriktayā dhiyā /
saṃsārottaraṇaṃ bhūtyai yatetā''dhātumātmani

2.5.14

na gantavyamanudyogaiḥ sāmyaṃ puruṣagardabhaiḥ /
udyogastu yathāśāstraṃ lokadvitayasiddhaye

2.5.15

saṃsārakuharādasmānnirgantavyaṃ svayaṃ balāt /
pauruṣaṃ yatnamāśritya hariṇevāripañjarāt

2.5.16

pratyahaṃ pratyavekṣeta dehaṃ naśvaramātmanaḥ /
saṃtyajetpaśubhistulyaṃ śrayetsatpuruṣocitam

2.5.17

kiṃcitkāntānnapānādikalilaṃ komalaṃ gṛhe /
vraṇe kīṭa ivāsvādya vayaḥ kāryaṃ na bhasmasāt

2.5.18

śubhena pauruṣeṇāśu śubhamāsādyate phalam /
aśubhenāśubhaṃ nityaṃ daivaṃ nāma na kiṃcana

2.5.19

pratyakṣamānamutsṛjya yo'numānamupaityasau /
svabhujābhyāmimau sarpāviti prekṣya palāyate

2.5.20

daivaṃ saṃprerayati māmiti dagdhadhiyāṃ mukham /
adṛṣṭaśreṣṭhadṛṣṭīnāṃ dṛṣṭvā lakṣmīrnivartate

2.5.21

tasmātpuruṣayatnena vivekaṃ pūrvamāśrayet /
ātmajñānamahārthāni śāstrāṇi pravicārayet

2.5.22

citte cintayatāmarthaṃ yathāśāstraṃ nijehitaiḥ /
asaṃsādhayatāmeva mūḍhānāṃ dhigdurīpsitam

2.5.23

pauruṣaṃ ca navānantaṃ na yatnamabhivācchyate /
na yatnenāpi mahatā prāpyate ratnamaśmataḥ

2.5.24

yathā ghaṭaḥ parimito yathā parimitaḥ paṭaḥ /
niyataḥ parimāṇasthaḥ puruṣārthastathaiva ca

2.5.25

sa ca sacchāstrasatsaṅgasadācārairnijaṃ phalam /
dadātīti svabhāvo'yamanyathā nārthasiddhaye

2.5.26

svarūpaṃ pauruṣasyaitadevaṃ vyavaharannaraḥ /
yāti niṣphalayatnatvaṃ na kadācana kaścana

2.5.27

dainyadāridryaduḥkhārtā apyanye puruṣottamāḥ /
pauruṣeṇaiva yatnena yātā devendratulyatām

2.5.28

ābālyādalamabhyastaiḥ śāstrasatsaṅgamādibhiḥ /
guṇaiḥ puruṣayatnena svārthaḥ saṃprāpyate yataḥ

2.5.29

iti pratyakṣato dṛṣṭamanubhūtaṃ śrutaṃ kṛtam /
daivāttamiti manyante ye hatāste kubuddhayaḥ

2.5.30

ālasyaṃ yadi na bhavejjagatyanarthaḥ
ko na syādbahudhanako bahuśruto vā /
ālasyādiyamavaniḥ sasāgarāntā
saṃpūrṇā narapaśubhiśca nirdhanaiśca

2.5.31

bālye gate'viratakalpitakelilole
dordaṇḍamaṇḍitavayaḥprabhṛti prayatnāt /
satsaṅgamaiḥ padapadārthaviśuddhabuddhiḥ
kuryānnaraḥ svaguṇadoṣavicāraṇāni

2.5.32

vālmīkiruvāca /
ityuktavatyatha munau divaso jagāma
sāyaṃtanāya vidhaye'stamino jagāma /
snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma
śyāmākṣaye ravikareṇa sahājagāma

2.5.5

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mumukṣuvyavahāraprakaraṇe pauruṣasthāpanaṃ nāma pañcamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc