Yoga Vasistha · Chapter 2.4
śrīvasiṣṭha uvāca /
saumyāmbutve taraṅgatve salilasyāmbutā yathā /
samaivābdhau tathā'dehasadehamunimuktatā
sadehā vāstvadehā vā muktatā viṣaye na ca /
anāsvāditabhogasya kuto bhojyānubhūtayaḥ
jīvanmukta muniśreṣṭhaṃ kevalaṃ hi padārthavat /
paśyāmaḥ purato nāsya punarvighno'ntarāśayam
sadehādehamuktānāṃ bhedaḥ ko bodharūpiṇām /
yadevāmbutaraṅgatve saumyatve'pi tadeva tat
na manāgapi bhedo'sti sadehādehamuktayoḥ /
saspando'pyathavā'spando vāyureva yathānilaḥ
sadehā vā videhā vā muktatā na pramāspadam /
asmākamapi tasyāsti svaikatāstyavibhāginī
tasmātprakṛtamevedaṃ śṛṇu śravaṇabhūṣaṇam /
mayopadiśyamānaṃ tvaṃ jñānamajñāndhyanāśanam
sarvameveha hi sadā saṃsāre raghunandana /
samyakprayuktātsarveṇa pauruṣātsamavāpyate
iha hīndorivodeti śītalāhlādanaṃ hṛdi /
parispandaphalaprāptau pauruṣādeva nānyataḥ
pauruṣaṃ spandaphalavaddṛṣṭaṃ pratyakṣato nayat /
kalpitaṃ mohitairmandairdaivaṃ kiṃcinna vidyate
sādhūpadiṣṭamārgeṇa yanmanoṅgaviceṣṭitam /
tatpauruṣaṃ tatsaphalamanyadunmattaceṣṭitam
yo yamarthaṃ prārthayate tadarthaṃ cehate kramāt /
avaśyaṃ sa tamāpnoti na cedardhānnivartate
pauruṣeṇa prayatnena trailokyaiśvaryasundarām /
kaścitprāṇiviśeṣo hi śakratāṃ samupāgataḥ
pauruṣeṇaiva yatnena sahasāmbhoruhāspadam /
kaścideva cidullāso brahmatāmadhitiṣṭhati
sāreṇa puruṣārthena svenaiva garuḍadhvajaḥ /
kaścideva pumāneva puruṣottamatāṃ gataḥ
pauruṣeṇaiva yatnena lalanāvalitākṛtiḥ /
śarīrī kaścideveha gataścandrārdhacūḍatām
prāktanaṃ caihikaṃ ceti dvividhaṃ viddhi pauruṣam /
prāktano'dyatanenāśu puruṣārthena jīyate
yatnavadbhirdṛḍhābhyāsaiḥ prajñotsāhasamanvitaiḥ /
meravo'pi nigīryante kaiva prākpauruṣe kathā
śāstraniyantritapauruṣaparamā puruṣasya puruṣatā yā syāt /
abhimataphalabharasiddhyai bhavati hi saivānyathā tvanarthāya
kasyāṃcitsvayamātmaduḥsthitivaśātpuṃso daśāyāṃ śanai
raṅgulyagranipīḍitaikaculukādāvāpabindurbahuḥ /
kasyāṃcijjalarāśiparvatapuradvīpāntarālīkṛtā
bhartavyocitasaṃvibhāgakaraṇe pṛthvī na pṛthvī bhavet //
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mumukṣuvyavahāraprakaraṇe pauruṣaprakaraṇaṃ nāma caturthaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0