Yoga Vasistha · Chapter 1.33

trayastriṃśaḥ sargaḥ

siddhā ūcuḥ /
pāvanasyāsya vacasaḥ proktasya raghuketunā /
nirṇayaṃ śrotumucitaṃ vakṣyamāṇaṃ maharṣibhiḥ

nāradavyāsapulahapramukhā munipuṅgavāḥ /
āgacchatāśvavighnena sarva eva maharṣayaḥ

patāmaḥ paritaḥ puṇyāmetāṃ dāśarathīṃ sabhām /
nīrandhrāṃ kanakodyotāṃ padminīmiva ṣaṭpadāḥ

śrīvālmīkiruvāca /
ityuktā sā samastaiva vyomavāsanivāsinī /
tāṃ papāta sabhāṃ tatra divyā muniparamparā

agrasthitamanutsṛṣṭaraṇadvīṇaṃ munīśvaram /
payaḥ pīnaghanaśyāmaṃ vyāsameva kilāntarā

bhṛgvaṃgiraḥpulastyādimunināyakamaṇḍitā /
cyavanoddālakośīraśaralomādimālitā

parasparaparāmarśaduḥsaṃsthānamṛgājinā /
lolākṣamālāvalayā sukamaṇḍaludhāriṇī

tārāvaliriva vyomni tejaḥprasarapāṭalā /
sūryāvalirivānyonyaṃ bhāsitānanamaṇḍanā

ratnāvalirivānyonyaṃ nānāvarṇakṛtāṃgikā /
muktāvalirivānyonyaṃ kṛtaśobhātiśāyinī

kaumudīvṛṣṭiranyeva dvitīyevārkamaṇḍalī //
saṃbhṛtevātikālena pūrṇacandraparamparā

tārājāla ivāmbhodo vyāso yatra virājate /
tāraugha iva śītāṃśurnārado'tra virājate

deveṣviva surādhīśaḥ pulastyo'tra virājate /
āditya iva devānāmaṃgirāstu virājate

athāsyāṃ siddhasenāyāṃ patantyāṃ nabhaso rasām /
uttasthau munisaṃpūrṇā tadā dāśarathī sabhā

miśrībhūtā virejuste nabhaścaramahīcarāḥ /
parasparavṛtāṃgābhā bhāsayanto diśo daśa

veṇudaṇḍāvṛtakarā līlākamaladhāriṇaḥ /
dūrvāṃkurākrāntaśikhāḥ sacūḍāmaṇimūrdhajāḥ

jaṭājūṭaiśca kapilā maulimālitamastakāḥ /
prakoṣṭhagākṣavalayā mallikāvalayānvitāḥ

cīravalkalasaṃvītāḥ srakkauśeyāvaguṇṭhitāḥ /
vilolamekhalāpāśāścalanmuktākalāpinaḥ

vasiṣṭhaviśvāmitrau tānpūjayāmāsatuḥ kramāt /
arghyaiḥ pādyaurvacobhiśca sarvāneva nabhaścarān

vasiṣṭhaviśvāmitrau te pūjayāmāsurādarāt /
arghyaiḥ pādyairvacobhiśca nabhaścaramahāgaṇāḥ

sarvādareṇa siddhaughaṃ pūjayāmāsa bhūpatiḥ /
siddhaugho bhūpatiṃ caiva kuśalapraśnavārtayā

taistaiḥ praṇayasaṃrambhairanyonyaṃ prāptasatkriyāḥ /
upāviśanviṣṭareṣu nabhaścaramahīcarāḥ

vacobhiḥ puṣpavarṣeṇa sādhuvādena cābhitaḥ /
rāmaṃ te pūjayāmāsuḥ puraḥ praṇatamāsthitam

āsāṃcakre ca tatrāsau rājyalakṣmīvirājitaḥ /
viśvāmitro vasiṣṭhaśca vāmadevo'tha mantriṇaḥ

nārado devaputraśca vyāsaśca munipuṃgavaḥ /
marīciratha durvāsā munirāṃgirasastathā

kratuḥ pulastyaḥ pulahaḥ śaralomā munīśvaraḥ /
vātsyāyano bharadvājo vālmīkirmunipuṃgavaḥ

uddālaka ṛcīkaśca śaryātiścyavanastathā

ete cānye ca bahavo vedavedāṃgapāragāḥ /
jñātajñeyā mahātmāna āsthitāstatra nāyakāḥ

vasiṣṭhaviśvāmitrābhyāṃ saha te nāradādayaḥ /
idamūcuranūcānā rāmamānamitānanam

aho bata kumāreṇa kalyāṇaguṇaśālinī /
vāguktā paramodārā vairāgyarasagarbhiṇī

pariniṣṭhitavaktavyaṃ sabodhamucitaṃ sphuṭam /
udāraṃ priyamāryārhamavihnalamapi sphuṭam

abhivyaktapadaṃ spaṣṭamiṣṭaṃ spaṣṭaṃ ca tuṣṭimat /
karoti rāghavaproktaṃ vacaḥ kasya na vismayam

śatādekatamasyaiva sarvodāracamatkṛtiḥ /
īpsitārthārpaṇaikāntadakṣā bhavati bhāratī

kumāra tvāṃ vinā kasya vivekaphalaśālinī /
paraṃ vikāsamāyāti prajñāśaralatātatā

prajñādīpaśikhā yasya rāmasyeva hṛdi sthitā /
prajvalatyasamālokakāriṇī sa pumānsmṛtaḥ

raktamāṃsāsthiyantrāṇi bahūnyatitarāṇi ca /
padārthānabhikarṣanti nāsti teṣu sacetanaḥ

janmamṛtyujarāduḥkhamanuyānti punaḥpunaḥ /
vimṛśanti na saṃsāraṃ paśavaḥ parimohitāḥ

kathaṃcitkvacidevaiko dṛśyate vimalāśayaḥ /
pūrvāparavicārārho yathāyamarimardanaḥ

anuttamacamatkāraphalāḥ subhagamūrtayaḥ /
bhavyā hi viralā loke sahakāradrumā iva

samyagdṛṣṭajagadyātrā svavivekacamatkṛtiḥ /
asminmānyamatāvantariyamadyeva dṛśyate

subhagāḥ sulabhārohāḥ phalapallavaśālinaḥ /
jāyante taravo deśe na tu candanapādapāḥ

vṛkṣāḥ prativanaṃ santi nityaṃ saphalapallavāḥ /
natvapūrvacamatkāro lavaṅgaḥ sulabhaḥ sadā

jyotsneva śītā śaśinaḥ sutaroriva mañjarī /
puṣpādāmodalekheva dṛṣṭā rāmāccamatkṛtiḥ

asminnuddāmadaurātmyadaivanirmāṇanirmite /
dvijendrā dagdhasaṃsāre sāro hyatyantadurlabhaḥ

yatante sārasaṃprāptau ye yaśonidhayo dhiyaḥ /
dhanyā dhuri satāṃ gaṇyāsta eva puruṣottamāḥ

na rāmeṇa samo'stīha dṛṣṭo lokeṣu kaścana /
vivekavānudārātmā na bhāvī ceti no matiḥ

sakalalokacamatkṛtikāriṇo-
'pyabhimataṃ yadi rāghavacetasaḥ /
phalati no tadime vayameva hi
sphuṭataraṃ munayo hatabuddhayaḥ

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye vairāgyaprakaraṇe nabhaścaramahīcarasaṃmelanaṃ nāma trayastriṃśaḥ sargaḥ