યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 1.33

ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ

સિદ્ધા ઊચુઃ ।
પાવનસ્યાસ્ય વચસઃ પ્રોક્તસ્ય રઘુકેતુના ।
નિર્ણયં શ્રોતુમુચિતં વક્ષ્યમાણં મહર્ષિભિઃ

નારદવ્યાસપુલહપ્રમુખા મુનિપુઙ્ગવાઃ ।
આગચ્છતાશ્વવિઘ્નેન સર્વ એવ મહર્ષયઃ

પતામઃ પરિતઃ પુણ્યામેતાં દાશરથીં સભામ્ ।
નીરન્ધ્રાં કનકોદ્યોતાં પદ્મિનીમિવ ષટ્પદાઃ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
ઇત્યુક્તા સા સમસ્તૈવ વ્યોમવાસનિવાસિની ।
તાં પપાત સભાં તત્ર દિવ્યા મુનિપરમ્પરા

અગ્રસ્થિતમનુત્સૃષ્ટરણદ્વીણં મુનીશ્વરમ્ ।
પયઃ પીનઘનશ્યામં વ્યાસમેવ કિલાન્તરા

ભૃગ્વંગિરઃપુલસ્ત્યાદિમુનિનાયકમણ્ડિતા ।
ચ્યવનોદ્દાલકોશીરશરલોમાદિમાલિતા

પરસ્પરપરામર્શદુઃસંસ્થાનમૃગાજિના ।
લોલાક્ષમાલાવલયા સુકમણ્ડલુધારિણી

તારાવલિરિવ વ્યોમ્નિ તેજઃપ્રસરપાટલા ।
સૂર્યાવલિરિવાન્યોન્યં ભાસિતાનનમણ્ડના

રત્નાવલિરિવાન્યોન્યં નાનાવર્ણકૃતાંગિકા ।
મુક્તાવલિરિવાન્યોન્યં કૃતશોભાતિશાયિની

કૌમુદીવૃષ્ટિરન્યેવ દ્વિતીયેવાર્કમણ્ડલી ॥
સંભૃતેવાતિકાલેન પૂર્ણચન્દ્રપરમ્પરા

તારાજાલ ઇવામ્ભોદો વ્યાસો યત્ર વિરાજતે ।
તારૌઘ ઇવ શીતાંશુર્નારદોઽત્ર વિરાજતે

દેવેષ્વિવ સુરાધીશઃ પુલસ્ત્યોઽત્ર વિરાજતે ।
આદિત્ય ઇવ દેવાનામંગિરાસ્તુ વિરાજતે

અથાસ્યાં સિદ્ધસેનાયાં પતન્ત્યાં નભસો રસામ્ ।
ઉત્તસ્થૌ મુનિસંપૂર્ણા તદા દાશરથી સભા

મિશ્રીભૂતા વિરેજુસ્તે નભશ્ચરમહીચરાઃ ।
પરસ્પરવૃતાંગાભા ભાસયન્તો દિશો દશ

વેણુદણ્ડાવૃતકરા લીલાકમલધારિણઃ ।
દૂર્વાંકુરાક્રાન્તશિખાઃ સચૂડામણિમૂર્ધજાઃ

જટાજૂટૈશ્ચ કપિલા મૌલિમાલિતમસ્તકાઃ ।
પ્રકોષ્ઠગાક્ષવલયા મલ્લિકાવલયાન્વિતાઃ

ચીરવલ્કલસંવીતાઃ સ્રક્કૌશેયાવગુણ્ઠિતાઃ ।
વિલોલમેખલાપાશાશ્ચલન્મુક્તાકલાપિનઃ

વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રૌ તાન્પૂજયામાસતુઃ ક્રમાત્ ।
અર્ઘ્યૈઃ પાદ્યૌર્વચોભિશ્ચ સર્વાનેવ નભશ્ચરાન્

વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રૌ તે પૂજયામાસુરાદરાત્ ।
અર્ઘ્યૈઃ પાદ્યૈર્વચોભિશ્ચ નભશ્ચરમહાગણાઃ

સર્વાદરેણ સિદ્ધૌઘં પૂજયામાસ ભૂપતિઃ ।
સિદ્ધૌઘો ભૂપતિં ચૈવ કુશલપ્રશ્નવાર્તયા

તૈસ્તૈઃ પ્રણયસંરમ્ભૈરન્યોન્યં પ્રાપ્તસત્ક્રિયાઃ ।
ઉપાવિશન્વિષ્ટરેષુ નભશ્ચરમહીચરાઃ

વચોભિઃ પુષ્પવર્ષેણ સાધુવાદેન ચાભિતઃ ।
રામં તે પૂજયામાસુઃ પુરઃ પ્રણતમાસ્થિતમ્

આસાંચક્રે ચ તત્રાસૌ રાજ્યલક્ષ્મીવિરાજિતઃ ।
વિશ્વામિત્રો વસિષ્ઠશ્ચ વામદેવોઽથ મન્ત્રિણઃ

નારદો દેવપુત્રશ્ચ વ્યાસશ્ચ મુનિપુંગવઃ ।
મરીચિરથ દુર્વાસા મુનિરાંગિરસસ્તથા

ક્રતુઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ શરલોમા મુનીશ્વરઃ ।
વાત્સ્યાયનો ભરદ્વાજો વાલ્મીકિર્મુનિપુંગવઃ

ઉદ્દાલક ઋચીકશ્ચ શર્યાતિશ્ચ્યવનસ્તથા

એતે ચાન્યે ચ બહવો વેદવેદાંગપારગાઃ ।
જ્ઞાતજ્ઞેયા મહાત્માન આસ્થિતાસ્તત્ર નાયકાઃ

વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રાભ્યાં સહ તે નારદાદયઃ ।
ઇદમૂચુરનૂચાના રામમાનમિતાનનમ્

અહો બત કુમારેણ કલ્યાણગુણશાલિની ।
વાગુક્તા પરમોદારા વૈરાગ્યરસગર્ભિણી

પરિનિષ્ઠિતવક્તવ્યં સબોધમુચિતં સ્ફુટમ્ ।
ઉદારં પ્રિયમાર્યાર્હમવિહ્નલમપિ સ્ફુટમ્

અભિવ્યક્તપદં સ્પષ્ટમિષ્ટં સ્પષ્ટં ચ તુષ્ટિમત્ ।
કરોતિ રાઘવપ્રોક્તં વચઃ કસ્ય ન વિસ્મયમ્

શતાદેકતમસ્યૈવ સર્વોદારચમત્કૃતિઃ ।
ઈપ્સિતાર્થાર્પણૈકાન્તદક્ષા ભવતિ ભારતી

કુમાર ત્વાં વિના કસ્ય વિવેકફલશાલિની ।
પરં વિકાસમાયાતિ પ્રજ્ઞાશરલતાતતા

પ્રજ્ઞાદીપશિખા યસ્ય રામસ્યેવ હૃદિ સ્થિતા ।
પ્રજ્વલત્યસમાલોકકારિણી સ પુમાન્સ્મૃતઃ

રક્તમાંસાસ્થિયન્ત્રાણિ બહૂન્યતિતરાણિ ચ ।
પદાર્થાનભિકર્ષન્તિ નાસ્તિ તેષુ સચેતનઃ

જન્મમૃત્યુજરાદુઃખમનુયાન્તિ પુનઃપુનઃ ।
વિમૃશન્તિ ન સંસારં પશવઃ પરિમોહિતાઃ

કથંચિત્ક્વચિદેવૈકો દૃશ્યતે વિમલાશયઃ ।
પૂર્વાપરવિચારાર્હો યથાયમરિમર્દનઃ

અનુત્તમચમત્કારફલાઃ સુભગમૂર્તયઃ ।
ભવ્યા હિ વિરલા લોકે સહકારદ્રુમા ઇવ

સમ્યગ્દૃષ્ટજગદ્યાત્રા સ્વવિવેકચમત્કૃતિઃ ।
અસ્મિન્માન્યમતાવન્તરિયમદ્યેવ દૃશ્યતે

સુભગાઃ સુલભારોહાઃ ફલપલ્લવશાલિનઃ ।
જાયન્તે તરવો દેશે ન તુ ચન્દનપાદપાઃ

વૃક્ષાઃ પ્રતિવનં સન્તિ નિત્યં સફલપલ્લવાઃ ।
નત્વપૂર્વચમત્કારો લવઙ્ગઃ સુલભઃ સદા

જ્યોત્સ્નેવ શીતા શશિનઃ સુતરોરિવ મઞ્જરી ।
પુષ્પાદામોદલેખેવ દૃષ્ટા રામાચ્ચમત્કૃતિઃ

અસ્મિન્નુદ્દામદૌરાત્મ્યદૈવનિર્માણનિર્મિતે ।
દ્વિજેન્દ્રા દગ્ધસંસારે સારો હ્યત્યન્તદુર્લભઃ

યતન્તે સારસંપ્રાપ્તૌ યે યશોનિધયો ધિયઃ ।
ધન્યા ધુરિ સતાં ગણ્યાસ્ત એવ પુરુષોત્તમાઃ

ન રામેણ સમોઽસ્તીહ દૃષ્ટો લોકેષુ કશ્ચન ।
વિવેકવાનુદારાત્મા ન ભાવી ચેતિ નો મતિઃ

સકલલોકચમત્કૃતિકારિણો-
ઽપ્યભિમતં યદિ રાઘવચેતસઃ ।
ફલતિ નો તદિમે વયમેવ હિ
સ્ફુટતરં મુનયો હતબુદ્ધયઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે વૈરાગ્યપ્રકરણે નભશ્ચરમહીચરસંમેલનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ