Language

ENहिગુ
Scripture Library

Vyākaraṇamahābhāṣya · Part 221240

(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {6/34} avyayānām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : doṣā brāhmaṇakulam divā brāhmaṇakulam iti .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {7/34} saḥ tarhi vaktavyaḥ .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {8/34} na vaktavyaḥ .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {9/34} na atra avyayam napuṃsake vartate .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {10/34} kim tarhi .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {11/34} adhikaraṇam atra avyayam napuṃsakasya .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {12/34} iha tarhi prāpnoti : kāṇḍībhūtam vṛṣalakulam , kuḍyībhūtam vṛṣalakulam iti .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {13/34} na vā liṅgābhāvāt .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {14/34} na vā vaktavyam .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {15/34} kim kāraṇam .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {16/34} liṅgābhāvāt .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {17/34} aliṅgam avyayam .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {18/34} kim punaḥ ayam avyayasya eva parihāraḥ āhosvit tibantasya api .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {19/34} tibantasya api iti āha .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {20/34} katham .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {21/34} avyayam hi kim cit vibhaktyarthapradhānam kim cit kriyāpradhānam .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {22/34} uccaiḥ, nīcaiḥ iti vibhaktyarthapradhānam , hiruk pṛthak iti kriyāpradhānam .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {23/34} tibantam ca api kim cit vibhaktyarthapradhānam kim cit kriyāpradhānam .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {24/34} kāṇḍe kuḍye* iti vibhaktarthyapradhānam , ramate brāhmaṇakulam iti kriyāpradhānam .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {25/34} na ca etayoḥ arthayoḥ liṅgasaṅkhyābhyām yogaḥ asti .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {26/34} avaśyam ca etat evam vijñeyam .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {27/34} kriyamāṇe api hi prātipadikagrahaṇe iha prasajyeta : kāṇḍe kuḍye .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {28/34} dve hi atra prātipadikasañjñe avayavasya api samudāyasya api .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {29/34} gṛhyate ca prātipadikāprātipadikayoḥ ekādeśaḥ prātipadikagrahaṇena .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {30/34} tasmāt ubhābhyām api vaktavyam syāt : hrasvaḥ napuṃsake yat tasya iti .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {31/34} kim ca napuṃsake .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {32/34} napuṃsakam yasya guṇaḥ .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {33/34} kasya ca napuṃsakam guṇaḥ .
(P_1,2.47.1) KA_I,222.13-223.11 Ro_II,85-88 {34/34} prātipadikasya .
(P_1,2.47.2) KA_I,223.12-16 Ro_II,88 {1/6} yañekādeśadīrghaittveṣu pratiṣedhaḥ .
(P_1,2.47.2) KA_I,223.12-16 Ro_II,88 {2/6} yañekādeśadīrghaittveṣu pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : yugavaratrāya yugavaratrārtham , yugavaratrebhyaḥ .
(P_1,2.47.2) KA_I,223.12-16 Ro_II,88 {3/6} yañekādeśadīrghaittveṣu bahiraṅgalakṣaṇatvāt siddham .
(P_1,2.47.2) KA_I,223.12-16 Ro_II,88 {4/6} bahiraṅgāḥ ete vidhayaḥ .
(P_1,2.47.2) KA_I,223.12-16 Ro_II,88 {5/6} antaraṅgam hrasvatvam .
(P_1,2.47.2) KA_I,223.12-16 Ro_II,88 {6/6} asiddham bahiraṅgam antaraṅge
(P_1,2.48.1) KA_I,223.18-21 Ro_II,88-89 {1/10} upasarjanahrasvatve ca .
(P_1,2.48.1) KA_I,223.18-21 Ro_II,88-89 {2/10} upasarjanahrasvatve ca .
(P_1,2.48.1) KA_I,223.18-21 Ro_II,88-89 {3/10} kim .
(P_1,2.48.1) KA_I,223.18-21 Ro_II,88-89 {4/10} yañekādeśadīrghaittveṣu pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : atikhaṭvāya atikhaṭvārtham atikhaṭvebhyaḥ .
(P_1,2.48.1) KA_I,223.18-21 Ro_II,88-89 {5/10} upasarjanahrasvatve ca .

(P_1,2.48.1) KA_I,223.18-21 Ro_II,88-89 {6/10} kim .
(P_1,2.48.1) KA_I,223.18-21 Ro_II,88-89 {7/10} bahiraṅgalakṣaṇatvāt siddham iti eva .
(P_1,2.48.1) KA_I,223.18-21 Ro_II,88-89 {8/10} bahiraṅgāḥ ete vidhayaḥ .
(P_1,2.48.1) KA_I,223.18-21 Ro_II,88-89 {9/10} antaraṅgam hrasvatvam .
(P_1,2.48.1) KA_I,223.18-21 Ro_II,88-89 {10/10} asiddham bahiraṅgam antaraṅge
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {1/70} goṭāṅgrahaṇam kṛnnivṛttyartham .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {2/70} goṭāṅgrahaṇam kartavyam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {3/70} kim idam ṭāṅ iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {4/70} pratyāhāragrahaṇam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {5/70} kva sanniviṣṭānām pratyāhāraḥ .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {6/70} ṭāpaḥ prabhṛti ā ṣyaṅaḥ ṅakārāt .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {7/70} kim prayojanam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {8/70} kṛnnivṛttyartham .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {9/70} kṛtstriyāḥ dhātustriyāḥ ca hrasvatvam mā bhūt iti : atitantrīḥ , atiśrīḥ , atilakṣmīḥ iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {10/70} tat tarhi vaktavyam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {11/70} na vaktavyam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {12/70} strīgrahaṇam svaryate .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {13/70} tatra svaritena adhikāragatiḥ bhavati .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {14/70} striyām iti evam prakṛtya ye vihitāḥ teṣām grahaṇam vijñāsyate .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {15/70} svaritena adhikāragatiḥ bhavati iti na doṣaḥ bhavati .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {16/70} yadi evam pratyayagrahaṇam idam bhavati .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {17/70} tatra pratyayagrahaṇe yasmāt saḥ tadādeḥ grahaṇam bhavati iti iha na prāpnoti : atirājakumāriḥ , atisenānīkumāriḥ iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {18/70} astrīpratyayena iti evam tat .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {19/70} īyasaḥ bahuvrīhau puṃvadvacanam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {20/70} īyasaḥ bahuvrīhau puṃvadbhāvaḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {21/70} bahvyaḥ śreyasyaḥ asya bahuśreyasī vidyamānaśreyasī .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {22/70} pūrvapadasya ca pratiṣedhaḥ gosamāsanivṛttyartham .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {23/70} pūrvapadasya ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {24/70} kim prayojanam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {25/70} gosamāsanivṛttyartham .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {26/70} gonivṛttyartham samāsanivṛttyartham ca .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {27/70} gonivṛttyartham tāvat : gokulam , gokṣīram , gopālakaḥ iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {28/70} samāsanivṛttyartham : rājakumārīputraḥ , senānīkumārīputraḥ iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {29/70} kim ucyate samāsanivṛttyartham iti na punaḥ asamāsaḥ api kim cit pūrvapadam yadarthaḥ pratiṣedhaḥ syāt .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {30/70} stryantasya prātipadikasya upasarjanasya hrasvaḥ bhavati iti ucyate na ca antareṇa samāsam stryantam prātipadikam upasarjanam asti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {31/70} nanu ca idam asti : khaṭvāpādaḥ , mālāpādaḥ iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {32/70} ekādeśe kṛte antādivadbhāvāt prāpnoti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {33/70} ubhayataḥ āśraye na antādivat .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {34/70} gonivṛttyarthena tāvat na arthaḥ .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {35/70} gontasya prātipadikasya upasarjanasya hrasvaḥ bhavati iti ucyate na ca etat gontam .

(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {36/70} nanu ca etat api vyapadeśivadbhāvena gontam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {37/70} vyapadeśivadbhāvaḥ aprātipadikena .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {38/70} samāsanivṛttyarthena ca api na arthaḥ .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {39/70} stryantasya prātipadikasya upasarjanasya hrasvaḥ bhavati iti ucyate .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {40/70} pradhānam upasarjanam iti ca sambandhiśabdau etau .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {41/70} tatra sambandhāt etat gantavyam : yam prati yat apradhānam tasya cet saḥ antaḥ bhavati iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {42/70} avaśyam ca etat evam vijñeyam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {43/70} ucyamāne api hi pratiṣedhe iha prasajyeta : pañca kumāryaḥ priyāḥ asya pañcakumārīpriyaḥ , daśakumārīpriyaḥ iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {44/70} kapi ca .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {45/70} kapi ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : bahukumārīkaḥ , bahuvṛṣalīkaḥ .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {46/70} dvandve ca .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {47/70} dvandve ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : kukkuṭamayūryau .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {48/70} uktam vā .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {49/70} kim uktam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {50/70} kapi tāvat uktam : na kapi iti pratiṣedhaḥ iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {51/70} na etat asti uktam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {52/70} ke aṇaḥ iti yā hrasvaprāptiḥ tasyāḥ pratiṣedhaḥ .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {53/70} kutaḥ etat .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {54/70} anantarasya vidhiḥ vā bhavati pratiṣedhaḥ vā iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {55/70} avaśyam ca etat evam vijñeyam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {56/70} yaḥ hi manyate yā ca yāvatīca hrasvaprāptiḥ tasyāḥ sarvasyāḥ pratiṣedhaḥ iti iha api tasya pratiṣedhaḥ prasajyeta : priyam grāmaṇi brāhmaṇakulam asya priyagrāmaṇikaḥ .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {57/70} idam tarhi uktam : kapi kṛte anantyatvāt hrasvatvam na bhaviṣyati .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {58/70} idam iha sampradhāryam : kap kriyatām hrasvatvam iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {59/70} kim atra kartavyam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {60/70} paratvāt kap .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {61/70} antaraṅgam hrasvatvam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {62/70} antaraṅgataraḥ kap .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {63/70} nanu ca ayam kap samāsāntaḥ ici ucyate .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {64/70} tādarthyāt tācchabdyam bhaviṣyati .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {65/70} yeṣām padānām samāsaḥ na tāvat teṣām anyat bhavati .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {66/70} kapam tāvat pratīkṣate .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {67/70} dvandve api uktam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {68/70} kim uktam .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {69/70} paravat liṅgam iti śabdaśabdārthau iti .
(P_1,2.48.2) KA_I,223.22-225.14 Ro_II,89-94 {70/70} tatra aupadeśikasya hrasvatvam ātideśikasya śravaṇam bhaviṣyati .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {1/18} taddhitaluki avantyādīnām pratiṣedhaḥ .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {2/18} taddhitaluki avantyādīnām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : avantī kuntī kurūḥ .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {3/18} taddhitaluki avantyādīnām apratiṣedhaḥ alukparatvāt .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {4/18} taddhitaluki avantyādīnām apratiṣedhaḥ .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {5/18} anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ .

(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {6/18} luk kasmāt na bhavati .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {7/18} alukparatvāt .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {8/18} luki iti ucyate .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {9/18} na ca atra lukam paśyāmaḥ .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {10/18} luki iti na eṣā parasaptamī śakyā vijñātum .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {11/18} na hi lukā paurvāparyam asti .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {12/18} kā tarhi .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {13/18} satsaptamī : luki sati iti .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {14/18} satsaptamī cet prāpnoti .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {15/18} evam tarhi idam iha vyapadeśyam sat ācāryaḥ na vyapadiśati .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {16/18} kim .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {17/18} upasarjanasya iti vartate .
(P_1,2.49) KA_I,225.16-23 Ro_II,95 {18/18} na ca jātiḥ upasarjanam .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {1/20} it goṇyāḥ na iti vaktavyam . goṇyāḥ na iti eva vaktavyam .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {2/20} na arthaḥ ittvena .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {3/20} kā rūpasiddhiḥ : pañcagoṇiḥ , daśagoṇiḥ .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {4/20} hrasvatā hi vidhīyate .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {5/20} hrasvatvam atra vidhīyate : gostriyoḥ upasarjanasya iti .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {6/20} iti vā vacane tāvat .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {7/20} it iti vā ucyeta na iti vā kaḥ nu atra viśeṣaḥ .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {8/20} mātrārtham vā kṛtam bhavet . atha vā mātrārtham idam vaktavyam : goṇīmātram idam goṇiḥ .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {9/20} aparaḥ āha : goṇyāḥ ittvam prakaraṇāt .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {10/20} aśiṣyam goṇyāḥ ittvam .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {11/20} kim kāraṇam .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {12/20} prakaraṇāt .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {13/20} prakṛtam hrasvatvam .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {14/20} hrasvaḥ iti vartate .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {15/20} nanu sūcyāḥ .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {16/20} sūcyādyartham atha api vā .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {17/20} sūcyādyartham idam draṣṭavyam : pañcasūciḥ , daśasūcīḥ .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {18/20} it goṇyāḥ na iti vaktavyam hrasvatā hi vidhīyate | iti vā vacane tāvat .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {19/20} mātrārtham vā kṛtam bhavet || goṇyāḥ ittvam prakaraṇāt .
(P_1,2.50) KA_I,226.2-18 Ro_II,96-98 {20/20} sūcyādyartham atha api vā .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {1/21} vyaktivacane iti kimartham .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {2/21} śirīṣāṇām adūrabhavaḥ grāmaḥ śirīṣāḥ .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {3/21} tasya grāmasya vanam śirīṣavanam .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {4/21} kim ca syāt .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {5/21} vibhāṣā oṣadhivanaspatibhyaḥ iti ṇatvam prasajyeta .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {6/21} aparaḥ āha : kaṭubadaryāḥ adūrabhavaḥ grāmaḥ kaṭubadarī .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {7/21} ṣaṣṭhī yuktavadbhāvena mā bhūt iti .

(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {8/21} atha vyaktivacane iti api ucyamāne kasmāt eva atra na bhavati .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {9/21} ṣaṣṭhī api hi vacanam .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {10/21} na idam pāribhāṣikasya vacanasya grahaṇam .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {11/21} kim tarhi .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {12/21} anvarthagrahaṇam : ucyate vacanam iti .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {13/21} evam api ṣaṣṭhī prāpnoti .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {14/21} ṣaṣṭhī api hi ucyate .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {15/21} lupā uktatvāt tasya arthasya dvitīyasya prayogeṇa na bhavitavyam uktārthānām aprayogaḥ iti .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {16/21} ātideśikī tarhi prāpnoti .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {17/21} evam tarhi prāk api vr̥tteḥ yuktam vṛttam ca api . iha yāvatā yuktam vaktuḥ ca kāmacāraḥ prāk vṛtteḥ liṅgasaṅkhye ye .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {18/21} prāk api vṛtteḥ yuktam vanaspatibhiḥ nagaram vṛttam ca api yuktam vanaspatibhiḥ nagaram .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {19/21} vṛtte ca yuktavadbhāvaḥ vidhīyate .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {20/21} kāmacāraḥ ca prayoktuḥ prāk vṛtteḥ ye liṅgasaṅkhye te* atideṣṭum vṛttasya vā ye liṅgasaṅkhye .
(P_1,2.51.1) KA_I,226.20-227.10 Ro_II,98-100 {21/21} yāvatā kārmacāraḥ vṛttasya ye liṅgasaṅkhye te* atidiśyete na prāk vṛtteḥ ye .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {1/22} kimartham punaḥ idam ucyate .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {2/22} anyatra abhidheyavyaktivacanabhāvāt lupi yuktavadanudeśaḥ .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {3/22} anyatra abhidheyavat liṅgavacanāni bhavanti .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {4/22} kva anyatra .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {5/22} luki : lavaṇaḥ supaḥ , lavaṇā yavāguḥ , lavaṇam śākam iti .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {6/22} anyatra abhidheyavat liṅgavacanāni bhavanti luki. iha api anyatra abhidheyavat liṅgavacanāni prāpnuvanti .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {7/22} iṣyante ca abhidhānavat syuḥ iti .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {8/22} tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti lupi yuktavadanudeśaḥ .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {9/22} evamartham idam ucyate .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {10/22} asti prayojanam etat .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {11/22} kim tarhi iti .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {12/22} lupaḥ adarśanasañjñitvāt arthagatiḥ na upapadyate .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {13/22} lup nāma iyam adarśanasya sañjñā kriyate .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {14/22} na ca adarśanasya liṅgasaṅkhye śakyete* atideṣṭum .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {15/22} lupaḥ adarśanasañjñitvāt arthagatiḥ na upapadyate .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {16/22} na vā adarśanasya aśakyatvāt arthagatiḥ sāhacaryāt .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {17/22} na vā eṣaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {18/22} kim kāraṇam .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {19/22} adarśanasya aśakyatvāt .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {20/22} adarśanasya liṅgasaṅkhye* aśakye* atideṣṭum iti kṛtvā adarśanasahacaritaḥ yaḥ arthaḥ tasya gatiḥ bhaviṣyati sāhacaryāt .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {21/22} yogābhāvāt ca anyasya .
(P_1,2.51.2) KA_I,227.11-26 Ro_II,100-102 {22/22} adarśanena ca yogaḥ na asti iti kṛtvā adarśanasahacaritaḥ yaḥ arthaḥ tasya gatiḥ bhaviṣyati sāhacaryāt
(P_1,2.51.3) KA_I,228.1-3 Ro_II,102 {1/7} samāse uttarapadasya bahuvacanasya lupaḥ .
(P_1,2.51.3) KA_I,228.1-3 Ro_II,102 {2/7} samāse uttarapadasya bahuvacanasya lupaḥ yuktavadbhāvaḥ vaktavyaḥ : madhurāpañcālāḥ .
(P_1,2.51.3) KA_I,228.1-3 Ro_II,102 {3/7} kim prayojanam .
(P_1,2.51.3) KA_I,228.1-3 Ro_II,102 {4/7} niyamārtham .

(P_1,2.51.3) KA_I,228.1-3 Ro_II,102 {5/7} samāse uttarapadasya eva .
(P_1,2.51.3) KA_I,228.1-3 Ro_II,102 {6/7} kva mā bhūt .
(P_1,2.51.3) KA_I,228.1-3 Ro_II,102 {7/7} pañcālamadhure* iti .
(P_1,2.52.1) KA_I,228.5-10 Ro_II,102-103 {1/9} katham idam vijñāyate : jātiḥ yat viśeṣaṇam iti āhosvit jāteḥ yāni viśeṣaṇāni iti .
(P_1,2.52.1) KA_I,228.5-10 Ro_II,102-103 {2/9} kim ca ataḥ .
(P_1,2.52.1) KA_I,228.5-10 Ro_II,102-103 {3/9} yadi vijñāyate jātiḥ yat viśeṣaṇam iti siddham pañcālāḥ janapadaḥ iti .
(P_1,2.52.1) KA_I,228.5-10 Ro_II,102-103 {4/9} subhikṣaḥ sampannapānīyaḥ bahumālyaphalaḥ iti na sidhyati .
(P_1,2.52.1) KA_I,228.5-10 Ro_II,102-103 {5/9} atha vijñāyate jāteḥ yāni viśeṣaṇāni iti siddham subhikṣaḥ sampannapānīyaḥ bahumālyaphalaḥ iti .
(P_1,2.52.1) KA_I,228.5-10 Ro_II,102-103 {6/9} pañcālāḥ janapadaḥ iti na sidhyati .
(P_1,2.52.1) KA_I,228.5-10 Ro_II,102-103 {7/9} evam tarhi na evam vijñāyate jātiḥ yat viśeṣaṇam iti na api jāteḥ yāni viśeṣaṇāni iti .
(P_1,2.52.1) KA_I,228.5-10 Ro_II,102-103 {8/9} katham tarhi .
(P_1,2.52.1) KA_I,228.5-10 Ro_II,102-103 {9/9} viśeṣaṇānām yuktavadbhāvaḥ bhavati ā jātiprayogāt .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {1/17} kimartham punaḥ idam ucyate .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {2/17} viśeṣaṇānām vacanam jātinivṛttyartham .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {3/17} jātinivṛttyarthaḥ ayam ārambhaḥ .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {4/17} kim ucyate jātinivṛttyarthaḥ iti na punaḥ viśeṣaṇānām api yuktavadbhāvaḥ yathā syāt iti .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {5/17} samānādhikaraṇatvāt siddham .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {6/17} samānādhikaraṇatvāt viśeṣaṇānām yuktavadbhāvaḥ bhaviṣyati .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {7/17} yadi evam na arthaḥ anena .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {8/17} lupaḥ anyatra api jāteḥ yuktavadbhāvaḥ na bhavati .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {9/17} kva anyatra .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {10/17} badarī sūkṣmakaṇṭakā madhurā vṛkṣaḥ iti .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {11/17} kim punaḥ kāraṇam anyatra api jāteḥ yuktavadbhāvaḥ na bhavati .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {12/17} āviṣṭaliṅgā jātiḥ yat liṅgam upādāya pravartate utpattiprabhṛti ā vināśāt na tat liṅgam jahāti .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {13/17} na tarhi idānīm ayam yogaḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {14/17} vaktavyaḥ ca .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {15/17} kim prayojanam .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {16/17} idam tatra tatra ucyate guṇavacanānām śabdānām āśrayataḥ liṅgavacanāni bhavanti iti .
(P_1,2.52.2) KA_I,228.11-21 Ro_II,103-104 {17/17} tat anena kriyate
(P_1,2.52.3) KA_I,228.22-229.5 Ro_II,104-105 {1/5} harītakyādiṣu vyaktiḥ . harītakyādiṣu vyaktiḥ bhavati yuktavadbhāvena : harītakyāḥ phalāni harītakyaḥ phalāni .
(P_1,2.52.3) KA_I,228.22-229.5 Ro_II,104-105 {2/5} khalatikādiṣu vacanam .
(P_1,2.52.3) KA_I,228.22-229.5 Ro_II,104-105 {3/5} khalatikādiṣu vacanam bhavati yuktavadbhāvena : khalatikasya parvatasya adūrabhavāni vanāni khalatikam vanāni .
(P_1,2.52.3) KA_I,228.22-229.5 Ro_II,104-105 {4/5} manuṣyalupi pratiṣedhaḥ .
(P_1,2.52.3) KA_I,228.22-229.5 Ro_II,104-105 {5/5} manuṣyalupi pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : cañcā abhirūpaḥ , vadhrikā darśanīyaḥ .
(P_1,2.53) KA_I,229.7-8 Ro_II,106 {1/3} kim yāḥ etāḥ kṛtrimāḥ ṭighubhādisañjñāḥ tatprāmāṇyāt aśiṣyam .
(P_1,2.53) KA_I,229.7-8 Ro_II,106 {2/3} na iti āha .
(P_1,2.53) KA_I,229.7-8 Ro_II,106 {3/3} sañjñānam sañjñā .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {1/53} idam ayuktam vartate .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {2/53} kim atra ayuktam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {3/53} bahavaḥ te arthāḥ .

(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {4/53} tatra yuktam bahuvacanam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {5/53} tat yat ekavacane śāsitavye bahuvacanam śiṣyate etat ayuktam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {6/53} bahuṣu ekavacanam iti nāma vaktavyam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {7/53} ataḥ uttaram paṭhati : jātyākhyāyām sāmānyābhidhānāt aikārthyam . jātyākhyāyām sāmānyābhidhānāt aikārthyam bhaviṣyati .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {8/53} yat tat vrīhau vrīhitvam yave yavatvam gārgye gārgyatvam tat ekam tac ca vivakṣitam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {9/53} tasya ekatvāt ekavacanam eva prāpnoti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {10/53} iṣyate ca bahuvacanam syāt iti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {11/53} tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti jātyākhyāyam ekasmin bahuvacanam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {12/53} evamartham idam ucyate .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {13/53} asti prayojanam etat .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {14/53} kim tarhi iti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {15/53} tatra ekavacanādeśe uktam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {16/53} kim uktam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {17/53} vrīhibhyaḥ āgataḥ iti atra gheḥ ṅiti iti guṇaḥ prāpnoti iti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {18/53} na eṣaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {19/53} arthātideśāt siddham . arthātideśaḥ ayam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {20/53} na idam pāribhāṣikasya vacanasya grahaṇam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {21/53} kim tarhi .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {22/53} anvarthagrahaṇam : ucyate vacanam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {23/53} bahūnām arthānām vacanam bahuvacanam iti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {24/53} yāvat brūyāt ekaḥ arthaḥ bahuvat bhavati iti tāvat ekasmin bahuvacanam iti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {25/53} saṅkhyāprayoge pratiṣedhaḥ . saṅkhyāprayoge pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {26/53} ekaḥ vrīhiḥ sampannaḥ subhikṣam karoti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {27/53} asmadaḥ nāmayuvapratyayayoḥ ca . asmadaḥ nāmaprayoge yuvapratyayaprayoge ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {28/53} nāmaprayoge : aham devadattaḥ bravīmi .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {29/53} aham yajñadattaḥ bravīmi .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {30/53} yuvapratyayaprayoge : ahaṃ gārgyāyaṇaḥ bravīmi .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {31/53} aham vātsyāyanaḥ bravīmi .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {32/53} yuvagrahaṇena nārthaḥ .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {33/53} asmadaḥ nāmapratyayaprayoge na iti eva .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {34/53} idam api siddham bhavati : aham gārgyaḥ bravīmi .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {35/53} aham vātsyaḥ bravīmi .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {36/53} aparaḥ āha : asmadaḥ saviśeṣaṇasya prayoge na iti eva .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {37/53} idam api siddham bhavati : aham paṭuḥ bravīmi .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {38/53} aham paṇḍitaḥ bravīmi .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {39/53} aśiṣyam vā bahuvat pṛthakttvābhidhānāt .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {40/53} aśiṣyaḥ vā bahuvadbhāvaḥ .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {41/53} kim kāraṇam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {42/53} pṛthaktvābhidhānāt .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {43/53} pṛthaktvena hi dravyāṇi abhidhīyante .

(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {44/53} bahavaḥ te arthāḥ .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {45/53} tatra yuktam bahuvacanam .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {46/53} kim ucyate pṛthaktvābhidhānāt iti yāvatā idānīm eva uktam : jātyākhyāyām sāmānyābhidhānāt aikārthyam iti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {47/53} jātiśabdena hi dravyābhidhānam . jātiśabdena hi dravyam api abhidhīyate jātiḥ api .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {48/53} katham punaḥ jñāyate jātiśabdena dravyam api abhidhīyate iti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {49/53} evam hi kaḥ cit mahati gomaṇḍale gopālakam āsīnam pṛcchati : asti atra kām cid gām paśyasi iti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {50/53} saḥ paśyati : paśyati ca ayam gāḥ pṛcchati ca kām cid atra gām paśyasi iti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {51/53} nūnam asya dravyam vivakṣitam iti .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {52/53} tat yadā dravyābhidhānam tadā bahuvacanam bhaviṣyati .
(P_1,2.58) KA_I,229.10-230.21 Ro_II,106-109 {53/53} yadā sāmānyābhidhānam tadā ekavacanam bhaviṣyati .
(P_1,2.59) KA_I,230.23-231.2 Ro_II,109-110 {1/9} ayam api yogaḥ śakyaḥ avaktum .
(P_1,2.59) KA_I,230.23-231.2 Ro_II,109-110 {2/9} katham aham bravīmi , āvām brūvaḥ , vayam brūmaḥ .
(P_1,2.59) KA_I,230.23-231.2 Ro_II,109-110 {3/9} imāni indriyāṇi kadā cit svātantryeṇa vivakṣitāni bhavanti .
(P_1,2.59) KA_I,230.23-231.2 Ro_II,109-110 {4/9} tat yathā : idam me akṣi suṣṭhu paśyati .
(P_1,2.59) KA_I,230.23-231.2 Ro_II,109-110 {5/9} ayam me karṇaḥ suṣṭhu śṛṇoti iti .
(P_1,2.59) KA_I,230.23-231.2 Ro_II,109-110 {6/9} kadā cit pāratantryeṇa : anena akṣṇā suṣṭhu paśyāmi .
(P_1,2.59) KA_I,230.23-231.2 Ro_II,109-110 {7/9} anena karṇena suṣṭhu śṛṇomi iti .
(P_1,2.59) KA_I,230.23-231.2 Ro_II,109-110 {8/9} tat yadā svātantryeṇa vivakṣā tadā bahuvacanam bhaviṣyati .
(P_1,2.59) KA_I,230.23-231.2 Ro_II,109-110 {9/9} yadā pāratantryeṇa tadā ekavacanadvivacane bhaviṣyataḥ .
(P_1,2.60) KA_I,231.4-7 Ro_II,110 {1/6} ayam api yogaḥ śakyaḥ avaktum .
(P_1,2.60) KA_I,231.4-7 Ro_II,110 {2/6} katham udite pūrve phalgunyau , uditāḥ pūrvāḥ phalgunyaḥ , udite pūrve proṣṭhapade , uditāḥ pūrvāḥ proṣṭhapadāḥ .
(P_1,2.60) KA_I,231.4-7 Ro_II,110 {3/6} phalgunīsampīpagate candramasi phalgunīśabdaḥ vartate .
(P_1,2.60) KA_I,231.4-7 Ro_II,110 {4/6} bahavaḥ te arthāḥ .
(P_1,2.60) KA_I,231.4-7 Ro_II,110 {5/6} tatra yuktam bahuvacanam .
(P_1,2.60) KA_I,231.4-7 Ro_II,110 {6/6} yadā tayoḥ eva abhidhānam tadā dvivacanam bhaviṣyati .
(P_1,2.61-62) KA_I,231.10-12 Ro_II,110 {1/4} imau api yogau śakyau avaktum .
(P_1,2.61-62) KA_I,231.10-12 Ro_II,110 {2/4} katham .
(P_1,2.61-62) KA_I,231.10-12 Ro_II,110 {3/4} punarvasuviśākhayoḥ supām sulukpūrvasavarṇa iti siddham .
(P_1,2.61-62) KA_I,231.10-12 Ro_II,110 {4/4} punarvasuviśākhayoḥ supām sulukpūrvasavarṇa iti eva siddham
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {1/24} tiṣyapunarvasvoḥ iti kimartham .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {2/24} kṛttikārohiṇyaḥ .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {3/24} nakṣatra iti kimartham .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {4/24} tiṣyaḥ ca māṇavakaḥ punarvasū maṇavakau tiṣyapunarvasavaḥ .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {5/24} atha nakṣatre iti vartamāne punaḥ nakṣatragrahaṇam kimartham .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {6/24} ayam tiṣyapunarvasuśabdaḥ asti eva jyotiṣi vartate .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {7/24} asti ca kālavācī .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {8/24} tat yathā : bahavaḥ tiṣyapunarvasavaḥ atikrāntāḥ .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {9/24} katareṇa tiṣyeṇa gataḥ iti .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {10/24} tat yaḥ jyotiṣi vartate tasya idam grahaṇam .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {11/24} atha vā nakṣatre iti vartamāne punaḥ nakṣatragrahaṇasya etat prayojanam : videśastham api tiṣyapunarvasvoḥ kāryam tat api nakṣatrasya eva yathā syāt : tiṣyapuṣyayoḥ nakṣatrāṇi yalopaḥ vaktavyaḥ iti nakṣatragrahaṇam na kartavyam bhavati .

(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {12/24} atha vā atha vā nakṣatre iti vartamāne punaḥ nakṣatra grahaṇasya etat prayojanam : tiṣyapunarvasuparyāyavācinām api yathā syāt : puṣyapunarvasū sidhyapunarvasū .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {13/24} atha dvandve iti kimartham .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {14/24} yaḥ tiṣyaḥ tau punarvasū yeṣām te ime tiṣyapunarvasavaḥ unmugdhāḥ .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {15/24} bahuvacanasya iti kimartham .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {16/24} uditam tiṣyapunarvasū .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {17/24} katham ca atra ekavacanam .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {18/24} jātidvandvaḥ ekavat bhavati iti .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {19/24} aprāṇinām iti pratiṣedhaḥ prāpnoti .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {20/24} evam tarhi siddhe sati yat bahuvacanagrahaṇam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ : sarvaḥ dvandvaḥ vibhāṣā ekavat bhavati iti .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {21/24} kim etasya jñāpane prayojanam .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {22/24} bābhravaśālaṅkāyanam bābhravaśālaṅkāyanāḥ iti etat siddham bhavati .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {23/24} atha vā na atra bhavantaḥ prāṇināḥ .
(P_1,2.63) KA_I,231.14-232.7 R 110-113 {24/24} prāṇāḥ eva atra bhavantaḥ .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {1/24} rūpagrahaṇam kimartham .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {2/24} samānānām ekaśeṣa ekavibhaktau iti iyati ucyamāne yatra eva sarvam samānam śabdaḥ arthaḥ ca tatra eva syāt : vṛkṣāḥ , plakṣāḥ iti .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {3/24} iha na syāt : akṣāḥ ,. pādāḥ , māṣāḥ iti .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {4/24} rūpagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {5/24} rūpam nimittatvena āśrīyate śrutau ca rūpagrahaṇam .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {6/24} atha ekagrahaṇam kimartham .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {7/24} sarūpāṇām śeṣaḥ ekavibhaktau iti iyati ucyamāne dvibahvoḥ api śeṣaḥ prasajyeta .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {8/24} ekagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {9/24} atha śeṣagrahaṇam kimartham .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {10/24} sarūpāṇām ekaḥ ekavibhaktau iti iyati ucyamāne ādeśaḥ ayam vijñāyeta .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {11/24} tatra kaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {12/24} aśvaḥ ca asvaḥ ca aśvau : āntaryataḥ dvyudāttavataḥ sthāninaḥ dvyudāttavān ādeśaḥ prasajyeta .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {13/24} lopyalopitā ca na prakalpeta .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {14/24} tatra kaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {15/24} gargāḥ , vatsāḥ , bidāḥ , urvāḥ .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {16/24} añ yaḥ bahuṣu yañ yaḥ bahuṣu iti ucyamānaḥ luk na prāpnoti .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {17/24} mā bhūt evam .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {18/24} añantam yat bahuṣu yañantam yat bahuṣu iti evam bhaviṣyati .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {19/24} na evam śakyam .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {20/24} iha hi doṣaḥ syāt. : kāśyapapratikṛtayaḥ kāśyapāḥ iti .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {21/24} ekavibhaktau iti kimartham .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {22/24} payaḥ payaḥ jarayati .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {23/24} vāsaḥ vāsaḥ chādayati .
(P_1,2.64.1) KA_I,233.2-14 Ro_II,114-116 {24/24} brāhmaṇābhyām ca kṛtam brāhmaṇābhyām ca dehi iti .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {1/22} kimartham punaḥ idam ucyate .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {2/22} pratyartham śabdaniveśāt na ekena anekasya abhidhānam . pratyartham śabdāḥ abhiniviśante .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {3/22} kim idam pratyartham iti .

(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {4/22} artham artham prati pratyartham .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {5/22} pratyartham śābdaniveśāt etasmāt kāraṇāt na ekena śabdena anekasya arthasya abhidhānam prāpnoti .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {6/22} tatra kaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {7/22} tatra anekārthābhidhāne anekaśabdatvam .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {8/22} tatra anekārthābhidhāne anekaśabdatvam prāpnoti .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {9/22} iṣyate ca ekena api anekasya abhidhānam syāt iti .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {10/22} tat ca antareṇa yatnam na sidhyati .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {11/22} tasmāt ekaśeṣaḥ .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {12/22} evamartham idam ucyate .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {13/22} asti prayojanam etat .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {14/22} kim tarhi iti .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {15/22} kim idam pratyartham śabdāḥ abhiniveśante iti etam dṛṣṭāntam āsthāya sarūpāṇām ekaśeṣaḥ ārabhyate na punaḥ apratyartham śabdāḥ abhiniviśante iti etam dṛṣṭāntam āsthāya virūpāṇām anekaśeṣaḥ ārabhyate .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {16/22} tatra etat syāt : laghīyasī sarūpanivṛttirḥ garīyasī virūpapratipattiḥ iti .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {17/22} tat ca na .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {18/22} laghīyasī virūpapratipattiḥ .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {19/22} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {20/22} yatra hi bahūnām sarūpāṇām ekaḥ śiṣyate tatra avarataḥ dvayoḥ sarūpayoḥ nivṛttiḥ vaktavyā syāt .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {21/22} evam api etasmin sati kim cit ācāryaḥ sukaratarakam manyate .
(P_1,2.64.2) KA_I,233.15-234.5 Ro_II,117-119 {22/22} sukaratarakam ca ekaśeṣārambham manyate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {1/186} kim punaḥ ayam ekavibhaktau ekaśeṣaḥ bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {2/186} evam bhavitum arhati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {3/186} ekavibhaktau iti cet na abhāvād vibhakteḥ . ekavibhaktau iti cet tat na .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {4/186} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {5/186} abhāvāt vibhakteḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {6/186} na hi samudāyāt parā vibhaktiḥ asti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {7/186} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {8/186} aprātipadikatvāt .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {9/186} nanu ca arthavat prātipadikam iti prātipadikasañjñā bhaviṣyati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {10/186} niyamāt na prāpnoti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {11/186} arthavatsamudayānām samāsagrahaṇam niyamārtham iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {12/186} yadi punaḥ pṛthak sarveṣām vibhaktiparāṇām ekaśeṣaḥ ucyeta .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {13/186} pṛthak sarveṣām iti cet ekaśeṣe pṛthak vibhaktyupalabdhiḥ tadāśrayatvāt .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {14/186} pṛthak sarveṣām iti cet ekaśeṣe pṛthak vibhaktyupalabdhiḥ prāpnoti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {15/186} kim ucyate ekaśeṣe pṛthak vibhaktyupalabdhiḥ iti yāvatā samayaḥ kṛtaḥ : na kevalā prakṛtiḥ prayoktavyā na kevalaḥ pratyayaḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {16/186} tadāśrayatvāt prāpnoti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {17/186} yatra hi prakṛtinimittā pratyayanivṛttiḥ tatra apratyayikāyāḥ prakṛteḥ prayogaḥ bhavati agnicit somasut iti yathā .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {18/186} yatra ca pratyayanimittā prakṛtinivṛttiḥ tatra aprakṛtikasya pratyayasya prayogaḥ bhavati adhunā , iyān iti yathā .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {19/186} astu saṃyogāntalopena siddham .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {20/186} kutaḥ nu khalu etat parayoḥ vṛkṣaśabdayoḥ nivṛttiḥ bhaviṣyati na punaḥ pūrvayoḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {21/186} tatra etat syāt : pūrvanivṛttav api satyām saṃyogādilopena siddham iti .

(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {22/186} na sidhyati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {23/186} tatra avarataḥ dvayoḥ sakārayoḥ śravaṇam prasajyeta. yatra ca saṃyogāntalopaḥ na asti tatra ca na sidhyati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {24/186} kva ca saṃyogāntalopaḥ na asti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {25/186} dvivacanabahuvacanayoḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {26/186} yadi punaḥ samāse ekaśeṣaḥ ucyeta .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {27/186} kim kṛtam bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {28/186} kaḥ cit vacanalopaḥ parihṛtaḥ bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {29/186} tat tarhi samāsagrahaṇam kartavyam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {30/186} na kartavyam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {31/186} prakṛtam anuvartate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {32/186} kva prakṛtam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {33/186} tiṣyapunarvasvoḥ nakṣatradvandve bahuvacanasya dvivacanam nityam iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {34/186} samāse iti cet svarasamāsānteṣu doṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {35/186} samāse iti cet svarasamāsānteṣu doṣaḥ bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {36/186} svara : aśvaḥ ca aśvaḥ ca aśvau. samāsāntodāttatve kṛte ekaśeṣaḥ prāpnoti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {37/186} idam iha sampradhāryam : samāsāntodāttattvam kriyatām ekaśeṣaḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {38/186} kim atra kartavyam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {39/186} paratvāt samāsāntodāttatvam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {40/186} samāsāntodāttatve ca doṣaḥ bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {41/186} svara .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {42/186} samāsānta : ṛk ca ṛk ca ṛcau .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {43/186} samāsānte kṛte asārūpyāt ekaśeṣaḥ na prāpnoti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {44/186} idam iha sampradhāryam : samāsāntaḥ kriyatām ekaśeṣaḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {45/186} kim atra kartavyam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {46/186} paratvāt samāsāntaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {47/186} samāsānte ca doṣaḥ bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {48/186} aṅgāśraye ca ekaśeṣavacanam . aṅgāśraye ca kārye ekaśeṣaḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {49/186} svasā ca svasārau ca svasāraḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {50/186} aṅgāśraye kṛte asārūpyāt ekaśeṣaḥ na prāpnoti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {51/186} idam iha sampradhāryam : aṅgāśrayam kriyatām ekaśeṣaḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {52/186} kim atra kartavyam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {53/186} paratvāt aṅgāśrayam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {54/186} tiṅsamāse tiṅsamāsavacanam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {55/186} tiṅsamāse tiṅsamāsaḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {56/186} ekam tiṅgrahaṇam anarthakam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {57/186} samāse tiṅsamāsaḥ iti eva siddham .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {58/186} na anarthakam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {59/186} tiṅsamāse prakṛte tiṅsamāsaḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {60/186} tiṅvidhipratiṣedhaḥ ca .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {61/186} tiṅ ca kaḥ cit vidheyaḥ kaḥ cit pratiṣedhyaḥ .

(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {62/186} pacati ca pacati ca pacataḥ : taḥśabdaḥ vidheyaḥ tiśabdaḥ pratiṣedhyaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {63/186} yadi punaḥ asamāse ekaśeṣaḥ ucyeta .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {64/186} asamāse vacanalopaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {65/186} yadi asamāse vacanalopaḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {66/186} nanu ca utpatatā eva vacanalopam coditāḥ smaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {67/186} dvivacanabahuvacanavidhim dvandvapratiṣedham ca vakṣyati tadartham punaḥ codyate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {68/186} dvivacanabahuvacanavidhiḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {69/186} dvivacanabahuvacanāni vidheyāni : vṛkṣaḥ ca vṛkṣaḥ ca vṛkṣau , vṛkṣaḥ ca vṛkṣaḥ ca vṛkṣaḥ ca vṛkṣāḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {70/186} dvandvapratiṣedhaḥ ca .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {71/186} dvandvasya ca pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : vṛkṣaḥ ca vṛkṣaḥ ca vṛkṣau , vṛkṣaḥ ca vṛkṣaḥ ca vṛkṣaḥ ca vṛkṣāḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {72/186} cārthe dvandvaḥ iti dvandvaḥ prāpnoti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {73/186} na eṣaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {74/186} anavakāśaḥ ekaśeṣaḥ dvandvam bādhiṣyate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {75/186} sāvakāśaḥ ekaśeṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {76/186} kaḥ avakāśaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {77/186} tiṅantāni avakāśaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {78/186} yadi punaḥ pṛthak sarveṣām vibhaktyantānām ekaśeṣaḥ ucyeta .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {79/186} kim kṛtam bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {80/186} kaḥ cit vacanalopaḥ parihṛtaḥ bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {81/186} vibhaktyantānām ekaśeṣe vibhaktyantānām ekaśeṣe vibhaktyantānām eva tu nivṛttiḥ bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {82/186} ekavibhaktyantānām iti tu pṛthagvibhaktipratiṣedhārtham .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {83/186} ekavibhaktyantānām iti tu vaktavyam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {84/186} kim prayojanam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {85/186} pṛthagvibhaktipratiṣedhārtham .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {86/186} pṛthagvibhaktyantānām mā bhūt : brāhmaṇābhyām ca kṛtam brāhmaṇābhyām ca dehi .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {87/186} na vā arthavipratiṣedhāt yugapadvacanābhāvaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {88/186} na vā eṣaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {89/186} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {90/186} arthavipratiṣedhāt .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {91/186} vipratiṣiddhau etau arthau kartā saṃpradānam iti aśakyau yugapat nirdeṣṭum .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {92/186} tayoḥ vipratiṣiddhatvāt yugapadvacanam na bhaviṣyati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {93/186} anekārthāśrayaḥ ca punaḥ ekaśeṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {94/186} anekam artham sampratyāyayiṣyāmi iti ekaśeṣaḥ ārabhyate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {95/186} tasmāt na ekaśabdatvam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {96/186} tasmāt ekaśabdatvam na bhaviṣyati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {97/186} ayam tarhi doṣaḥ : kaḥ cit vacanalopaḥ dvivacanabahuvacanavidhiḥ dvandvapratiṣedhaḥ ca iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {98/186} yadi punaḥ prātipadikānām ekaśeṣaḥ ucyeta .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {99/186} kim kṛtam bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {100/186} vacanalopaḥ parihṛtaḥ bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {101/186} prātipadikānām ekaśeṣe mātṛmātroḥ pratiṣedhaḥ sarūpatvāt . prātipadikānām ekaśeṣe mātṛmātroḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : mātā ca janayitrī mātārau ca dhānyasya mātṛmātāraḥ .

(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {102/186} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {103/186} sarūpatvāt .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {104/186} sarūpāṇi hi etāni prātipadikāni .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {105/186} kim ucyate prātipadikānām ekaśeṣe mātṛmātroḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ iti na punaḥ yasya api vibhaktyantānām ekaśeṣaḥ tena api mātṛmātroḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ syāt .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {106/186} tasya api hi etāni kva cit vibhaktyantāni sarūpāṇi : mātṛbhyām ca mātṛbhyāṃ ca iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {107/186} atha matam etat vibhaktyantānām sārūpye bhavitavyam eva ekaśeṣeṇa iti prātipadikānām eva ekaśeṣe doṣaḥ bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {108/186} evam ca kṛtvā codyate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {109/186} haritahariṇaśyetaśyenarohitarohiṇānām striyām upasaṅkhyānam . haritahariṇaśyetaśyenarohitarohiṇānām striyām upasaṅkhyānam kartavyam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {110/186} haritasya strī hariṇī hariṇasya api hariṇī , hariṇī ca hariṇī ca hariṇyau .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {111/186} śyetasya strī śyenī śyenasya api śyenī , śyenī ca śyenī ca śyenyau .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {112/186} rohitasya strī rohiṇī rohiṇasya api rohiṇī , rohiṇī ca rohiṇī ca rohiṇyau .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {113/186} na vā padasya arthe prayogāt .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {114/186} na vā eṣaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {115/186} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {116/186} padasya arthe prayogāt .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {117/186} padam arthe prayujyate vibhaktyantam ca padam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {118/186} rūpam ca iha āśrīyate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {119/186} rūpanirgrahaḥ ca śabdasya na antareṇa laukikam prayogam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {120/186} tasmin ca laukike prayoge sarūpāṇi etāni .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {121/186} aparaḥ āha : na vā padasya arthe prayogāt .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {122/186} na vā eṣaḥ pakṣaḥ eva asti prātipadikānām ekaśeṣaḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {123/186} kim kārāṇam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {124/186} padasya arthe prayogāt .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {125/186} padam arthe prayujyate vibhaktyantam ca padam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {126/186} rūpam ca iha āśrīyate rūpanirgrahaḥ ca śabdasya na antareṇa laukikam prayogam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {127/186} tasmin ca laukike prayoge prātipadikānām prayogaḥ na asti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {128/186} atha anena pakṣeṇa arthaḥ syāt : prātipadikānām ekaśeṣaḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {129/186} bāḍham arthaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {130/186} kim vaktavyam etat .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {131/186} na hi .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {132/186} katham anucyamānam gaṃsyate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {133/186} etena eva abhihitam sūtreṇa sarūpāṇām ekaśeṣaḥ ekavibhaktau iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {134/186} katham .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {135/186} vibhaktiḥ sārūpyeṇa āśrīyate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {136/186} anaimittikaḥ ekaśeṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {137/186} ekavibhaktau yāni sarūpāṇi teṣām ekaśeṣaḥ bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {138/186} kva .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {139/186} yatra vā tatra vā iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {140/186} atha anena pakṣeṇa arthaḥ syāt : vibhaktyantānām ekaśeṣaḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {141/186} bāḍham arthaḥ .

(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {142/186} kim vaktavyam etat .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {143/186} na hi .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {144/186} katham anucyamānam gaṃsyate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {145/186} etat api etena eva abhihitam sūtreṇa sarūpāṇām ekaśeṣaḥ ekavibhaktau iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {146/186} katham .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {147/186} na idam pāribhāṣikyāḥ vibhakteḥ grahaṇam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {148/186} kim tarhi .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {149/186} anvarthagrahaṇam : vibhāgaḥ vibhaktiḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {150/186} ekavibhāge yāni sarūpāṇi teṣām ekaśeṣaḥ bhavati iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {151/186} nanu ca uktaṃ : kaḥ cit vacanalopaḥ dvivacanabahuvacanavidhiḥ dvandvapratiṣedhaḥ ca iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {152/186} na eṣaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {153/186} yat tāvat ucyate kaḥ cit vacanalopaḥ dvivacanabahuvacanavidhiḥiti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {154/186} sahavivakṣāyām ekaśeṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {155/186} yugapadvivakṣāyām ekaśeṣeṇa bhavitavyam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {156/186} na tarhi idānīm idam bhavati : vṛkṣaḥ ca vṛkṣaḥ ca vṛkṣau , vṛkṣaḥ ca vṛkṣaḥ ca vṛkṣaḥ ca vṛkṣāḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {157/186} na etat sahavivakṣāyām bhavati .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {158/186} atha api nidarśayitum buddhiḥ evam nidarśayitavyam : vṛkṣau ca vṛkṣau ca vṛkṣau , vṛkṣāḥ ca vṛkṣāḥ ca vṛkṣāḥ ca vṛkṣāḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {159/186} yat api ucyate dvandvapratiṣedhaḥ ca vaktavyaḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {160/186} na eṣaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {161/186} anavakāśaḥ ekaśeṣḥ dvandvam bādhiṣyate .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {162/186} nanu ca uktam sāvakāśaḥ ekaśeṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {163/186} kaḥ avakāśaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {164/186} tiṅantāni avakāśaḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {165/186} na tiṅantāni ekaśeṣārambham prayojayanti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {166/186} kim kāṛaṇam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {167/186} yathājātīyakānām dvitīyasya padasya prayoge sāmarthyam asti tathājātīyakānām ekaśeṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {168/186} na ca tiṅantānām dvitīyasya padasya prayoge sāmarthyam asti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {169/186} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {170/186} ekā hi kriyā .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {171/186} ekena uktatvāt tasya arthasya dvitīyasya prayogeṇa na bhavitavyam uktārthānām aprayogaḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {172/186} yadi tarhi ekā kriyā dvivacanabahuvacanāni na sidhyanti : pacataḥ pacanti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {173/186} na etāni kriyāpekṣāṇi .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {174/186} kim tarhi .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {175/186} sādhanāpekṣāṇi .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {176/186} atha vā punaḥ astu ekavibhaktau iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {177/186} nanu ca uktam ekavibhaktau iti cet na abhāvāt vibhakteḥ iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {178/186} na eṣaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {179/186} parihṛtam etat : arthavat prātipadikam iti prātipadikasañjñā bhaviṣyati iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {180/186} nanu ca uktam niyamāt na prāpnoti arthavatsamudāyānām samāsagrahaṇam niyamārtham iti .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {181/186} na eṣaḥ doṣaḥ .

(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {182/186} tulyajātīyasya niyamaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {183/186} kaḥ ca tulyajātīyaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {184/186} yathājātīyakānām samāsaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {185/186} kathañjātīyakānām samāsaḥ .
(P_1,2.64.3) KA_I,234.6-238.17 Ro_II,119-133 {186/186} subantānām
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {1/30} sarvatra apatyādiṣu upasaṅkhyānam .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {2/30} sarveṣu pakṣeṣu apatyādiṣu upasaṅkhyānam kartavyam : bhikṣāṇām samūhaḥ bhaikṣam iti .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {3/30} sarvatra iti ucyate prātipadikāṇām ca ekaśeṣe siddham .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {4/30} apatyādiṣu iti ucyate bahavaḥ ca apatyādayaḥ : gargasya apatyam bahavaḥ gargāḥ .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {5/30} ekā prakṛtiḥ bahavaḥ ca yañaḥ .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {6/30} asārūpyāt ekaśeṣaḥ na prāpnoti .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {7/30} nanu ca yathā eva bahavaḥ yañaḥ evam prakṛtayaḥ api bahvyaḥ syuḥ .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {8/30} na evam śakyam .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {9/30} iha hi doṣaḥ syāt : gargāḥ , vatsāḥ , bidāḥ , urvāḥ iti .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {10/30} añ yaḥ bahuṣu yañ yaḥ bahuṣu iti ucyamānaḥ luk na prāpnoti .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {11/30} mā bhūt evam .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {12/30} añantam yat bahuṣu yañantam yat bahuṣu iti evam bhaviṣyati .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {13/30} nanu ca uktam : na evam śakyam .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {14/30} iha hi doṣaḥ syāt : kāśyapapratikṛtayaḥ kāśyapāḥ iti .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {15/30} na eṣaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {16/30} laukikasya tatra gotrasya grahaṇam na ca etat laukikam gotram .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {17/30} atha vā punaḥ astu ekā prakṛtiḥ bahavaḥ ca yañaḥ .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {18/30} nanu ca uktam : asārūpyāt ekaśeṣaḥ na prāpnoti iti .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {19/30} siddham tu samānārthānām ekaśeṣavacanāt .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {20/30} siddham etat .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {21/30} katham .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {22/30} samānārthānām ekaśeṣaḥ bhavati iti vaktavyam .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {23/30} yadi samānārthānām ekaśeṣaḥ ucyate katham akṣāḥ , pādāḥ , māṣāḥ iti .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {24/30} nānārthānām api sarūpāṇām .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {25/30} nānārthānām api sarūpāṇām ekaśeṣḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {26/30} ekārthānām api virūpāṇām .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {27/30} ekārthānām api virūpāṇām ekaśeṣaḥ vaktavyaḥ : vakradaṇḍaḥ ca kuṭiladaṇḍaḥ ca vakradaṇḍau kuṭiladaṇḍāu iti vā .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {28/30} svarabhinnānām yasya uttarasvaravidhiḥ .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {29/30} svarabhinnānām yasya uttarasvaravidhiḥ tasya ekaśeṣaḥ vaktavyaḥ .
(P_1,2.64.4) KA_I,238.18-239.11 Ro_II,133-136 {30/30} akṣaḥ ca akṣaḥ ca akṣau , mīmaṃsakaḥ ca mīmāṃsakaḥ ca mīmaṃsakau .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {1/40} iha kasmāt na bhavati : ekaḥ ca ekaḥ ca , dvau ca dvau ca iti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {2/40} saṅkhyāyāḥ arthāsampratyayāt anyapadārthatvāt ca anekaśeṣaḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {3/40} saṅkhyāyāḥ arthāsampratyayāt ekaśeṣaḥ na bhaviṣyati .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {4/40} na hi ekau iti anena arthaḥ gamyate .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {5/40} anyapadārthatvāt ca saṅkhyāyāḥ ekaśeṣaḥ na bhaviṣyati .

(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {6/40} ekaḥ ca ekaḥ ca iti asya dvau iti arthaḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {7/40} dvau ca dvau ca iti asya catvāraḥ iti arthaḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {8/40} na etau staḥ parihārau .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {9/40} yat tāvat ucyate saṅkhyāyāḥ arthāsampratyayāt iti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {10/40} arthāsampratyaye api ekaśeṣaḥ bhavati .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {11/40} tat yathā .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {12/40} gārgyaḥ ca gārgyāyaṇaḥ ca gārgyau .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {13/40} na ca ucyate vṛddhayuvānau iti bhavati ca ekaśeṣaḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {14/40} yat api ucyate : anyapadārthatvāt ca iti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {15/40} anyapadārthe api ekaśeṣaḥ bhavati .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {16/40} tat yathā : viṃśatiḥ ca viṃśatiḥ ca viṃśatī iti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {17/40} tayoḥ catvāriṃśat iti arthaḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {18/40} evam tarhi na imau pṛthak parihārau .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {19/40} ekaparihāraḥ ayam : saṅkhyāyāḥ arthāsampratyayāt anyapadārthatvāt ca iti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {20/40} yatra hi arthāsampratyayaḥ eva vā anyapadārthatā eva vā bhavati tatra ekaśeṣaḥ gārgyau viṃśatī iti yathā .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {21/40} atha vā na ime ekaśeṣaśabdāḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {22/40} yadi tarhi na ime ekaśeṣaśabdāḥ samudāyaśabdāḥ tarhi bhavanti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {23/40} tatra kaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {24/40} ekavacanam prāpnoti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {25/40} ekārthāḥ hi samudāyāḥ bhavanti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {26/40} tat yathā yūtham , śatam , vanam iti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {27/40} santu tarhi ekaśeṣaśabdāḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {28/40} kiṅkṛtam sārūpyam .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {29/40} anyonyakṛtam sārūpyam .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {30/40} santi punaḥ ke cit anye api śabdāḥ yeṣām anyonyakṛtaḥ bhāvaḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {31/40} santi iti āha .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {32/40} tad yathā mātā pitā bhrātā iti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {33/40} viṣamaḥ upanyāsaḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {34/40} sakṛt ete śabdāḥ pravṛttāḥ apāyeṣu api vartante .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {35/40} iha punaḥ ekena api apāye na bhavati catvāraḥ iti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {36/40} anyat idānīm etat ucyate sakṛt ete śabdāḥ pravṛttāḥ apāyeṣu api vartante iti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {37/40} yat tu bhavān asmān codayati santi punaḥ ke cit anye api śabdāḥ yeṣām anyonyakṛtḥ bhāvaḥ iti tatra ete asmābhiḥ upanyastāḥ .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {38/40} tatra etat bhavān āha sakṛt ete śabdāḥ pravṛttāḥ apāyeṣu api vartante iti .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {39/40} etat ca vārttam .
(P_1,2.64.5) KA_I,239.12-240.11 Ro_II,136-139 {40/40} ekaikaḥ na udyantum bhāram śaknoti yat katham tatra | ekaikaḥ kartā syāt sarve vā syuḥ katham yuktam || kāraṇam udyamanam cet na udyacchati ca antareṇa tat tulyam | tasmāt pṛthak pṛthak te kartāraḥ savyapekṣāḥ tu ||
(P_1,2.64.6) KA_I,240.12-15 Ro_II,140 {1/4} prathamamadhyamottamānām ekaśeṣaḥ sarūpatvāt .
(P_1,2.64.6) KA_I,240.12-15 Ro_II,140 {2/4} prathamamadhyamottamānām ekaśeṣaḥ vaktavyaḥ : pacati ca pacasi ca pacathaḥ , pacasi ca pacāmi ca pacāvaḥ , pacati ca pacasi ca pacāmi ca pacāmaḥ .
(P_1,2.64.6) KA_I,240.12-15 Ro_II,140 {3/4} kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .
(P_1,2.64.6) KA_I,240.12-15 Ro_II,140 {4/4} asarūpatvāt .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {1/61} dvivacanabahuvacanāprasiddhiḥ ca ekārthatvāt . dvivacanabahuvacanayoḥ ca aprasiddhiḥ .

(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {2/61} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {3/61} ekārthatvāt .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {4/61} ekaḥ ayam avaśiṣyate .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {5/61} tena anena tadarthena bhavitavyam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {6/61} kimarthena .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {7/61} yadarthaḥ ekaḥ .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {8/61} kimarthaḥ ca ekaḥ .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {9/61} ekaḥ ekārthaḥ .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {10/61} na aikārthyam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {11/61} na ayam ekārthaḥ .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {12/61} kim tarhi .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {13/61} dvyarthaḥ bahvarthaḥ ca .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {14/61} na aikārthyam iti cet ārambhānarthakyam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {15/61} na aikārthyam iti cet ekaśeṣārambhaḥ anarthakaḥ syāt .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {16/61} iha hi śabdasya svābhāvikī vā anekārthatā syāt vācanikī vā .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {17/61} tat yadi tāvat svābhāvikī aśiṣyaḥ ekaśeṣaḥ ekena uktatvāt . aśiṣyaḥ ekaśeṣaḥ .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {18/61} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {19/61} ekena uktatvāt tasya arthasya dvitīyasya prayogeṇa na bhavitavyam uktārthānām aprayogaḥ iti .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {20/61} atha vācanikī tat vaktavyam : ekaḥ ayam aviśiṣyate saḥ ca dvyarthaḥ bhavati bahvarthaḥ ca iti .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {21/61} na vaktavyam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {22/61} siddham ekaśeṣaḥ iti eva .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {23/61} katham punaḥ ekaḥ ayam aviśiṣyate iti anena dvyarthatā bahvarthatā vā śakyā labdhum .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {24/61} tat ca ekaśeṣakṛtam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {25/61} na hi antareṇa tadvācinaḥ śabdasya prayogam tasya arthasya gatiḥ bhavati .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {26/61} paśyāmaḥ ca punaḥ antareṇa api tadvācinaḥ śabdasya prayogam tasya arthasya gatiḥ bhavati iti agnicit somasut iti yathā .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {27/61} te manyāmahe : lopakṛtam etat yena atra antareṇa api tadvācinaḥ śabdasya prayogam tasya arthasya gatiḥ bhavatiti .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {28/61} evam iha api ekaśeṣakṛtam etat yena atra ekaḥ ayam avaśiṣyate iti anena dvyarthatā bahvarthatā vā bhavati .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {29/61} ucyeta tarhi na tu gamyeta .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {30/61} yaḥ hi gām aśvaḥ iti brūyāt aśvam vā gauḥ iti na jātu cit sampratyayaḥ syāt .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {31/61} tena anekārthābhidhāne yatnam kurvatā avaśyam lokaḥ pṛṣṭhataḥ anugantavyaḥ : keṣu artheṣu laukikāḥ kān śabdān prayuñjate iti .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {32/61} loke ca ekasmin vṛkṣaḥ iti prayuñjate dvayoḥ vṛkṣau iti bahuṣu vṛkṣāḥ iti .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {33/61} yadi tarhi lokaḥ avaśyam śabdeṣu pramāṇam kimartham ekaśeṣaḥ ārabhyate .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {34/61} atha kimartham lopaḥ ārabhyate .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {35/61} pratyayalakṣaṇam ācāryaḥ prārthayamānaḥ lopam ārabhate .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {36/61} ekaśeṣārambhe punaḥ asya na kim cit prayojanam asti .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {37/61} nanu ca uktam : pratyartham śabdaniveśāt na ekena anekasya abhidhānam iti .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {38/61} yadi ca ekena śabdena anekasya arthasya abhidhānam syāt na pratyartham śabdaniveśaḥ kṛtaḥ syāt .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {39/61} pratyartham śabdaniveśāt ekena anekasya abhidhānāt apratyartham iti cet tat api pratyartham eva .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {40/61} pratyartham śabdaniveśāt ekena anekasyābhidhānāt apratyartham iti cet evam ucyate : yat api ekena anekasya abhidhānam bhavati tat api pratyartham eva .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {41/61} yat api hi arthau arthau prati tat api pratyartham eva .

(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {42/61} yat api hi arthān arthān prati tat api pratyartham eva .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {43/61} yāvatām abhidhānam tāvatām prayogaḥ nyāyyaḥ .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {44/61} yāvatām arthānām abhidhānam bhavati tāvatām śabdānām prayogaḥ iti eṣaḥ pakṣaḥ nyāyyaḥ .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {45/61} yāvatām abhidhānam tāvatām prayogaḥ nyāyyaḥ iti cet ekena api anekasya abhidhānam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {46/61} yāvatām abhidhānam tāvatām prayogaḥ nyāyyaḥ iti cet evam ucyate : eṣaḥ api nyāyyaḥ eva yat api ekena api anekasya abhidhānam bhavati .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {47/61} yadi tarhi ekena anekasya abhidhānam bhavati plakṣanyagrodhau : ekena uktatvāt aparasya prayogaḥ anupapannaḥ .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {48/61} ekena uktatvāt tasya arthasya aparasya prayogeṇa na bhavitavyam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {49/61} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {50/61} uktārthānām aprayogaḥ iti .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {51/61} ekena uktatvāt aparasya prayogaḥ anupapannaḥ iti cet anuktatvāt plakṣeṇa nyagrodhasya nyagrodhaprayogaḥ . ekena uktatvāt aparasya prayogaḥ anupapannaḥ iti cet anuktaḥ plakṣeṇa nyagrodhārthaḥ iti kṛtvā nyagrodhaśabdaḥ prayujyate .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {52/61} katham anuktaḥ yāvatā idānīm eva uktam ekena api anekasya abhidhānam bhavati iti .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {53/61} sarūpāṇām ekena api anekasya abhidhānam bhavati na virūpāṇām .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {54/61} kim punaḥ kāraṇam sarūpāṇām ekena api anekasya abhidhānam bhavati na punaḥ virūpāṇām .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {55/61} abhidhānam punaḥ svābhāvikam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {56/61} svābhāvikam abhidhānam .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {57/61} ubhayadarśanāt ca .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {58/61} ubhayam khalu api dṛśyate : virūpāṇām api ekena anekasya abhidhānam bhavati .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {59/61} tat yathā : dyavā ha kṣamā .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {60/61} dyavā cit asmai pṛthivī namete iti .
(P_1,2.64.7) KA_I,240.16-242.9 Ro_II,140-144 {61/61} virūpāṇām kila nāma ekena anekasya abhidhānam syāt kim punaḥ sarūpāṇām .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {1/54} ākṛtyabhidhānāt vā ekam vibhaktau vājapyāyanaḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {2/54} ākṛtyabhidhānāt vā ekam śabdam vibhaktau vājapyāyanaḥ ācāryaḥ nyāyyam manyate : ekā ākṛtiḥ sā ca abhidhīyate iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {3/54} katham punaḥ jñāyate ekā ākṛtiḥ sā ca abhidhīyate iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {4/54} prakhyāviśeṣāt . na hi gauḥ iti ukte viśeṣaḥ prakhyāyate śuklā nīlā kapilā kapotikā iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {5/54} yadi api tāvat prakhyāviśeṣāt jñāyate ekā ākṛtiḥ iti kutaḥ tu etat sā abhidhīyate iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {6/54} avyapavargagateḥ ca .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {7/54} avyapavargagateḥ ca manyāmahe ākṛtiḥ abhidhīyate iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {8/54} na hi gauḥ iti ukte vyapavargaḥ gamyate śuklā nīlā kapilā kapotikā iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {9/54} jñāyate ca ekopadiṣṭam . jñāyate khalu api ekopadiṣṭam .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {10/54} gauḥ asya kadā cit upadiṣṭaḥ bhavati .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {11/54} saḥ tam anyasmin deśe anyasmin kāle anyasyām ca vayovasthāyām dṛṣṭvā jānāti ayam gauḥ iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {12/54} kaḥ punaḥ asya viśeṣaḥ prakhyāviśeṣāt iti ataḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {13/54} tasya eva upodbalakam etat : prakhyāviśeṣāt jñāyate ca ekopadiṣṭam iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {14/54} dharmaśāstram ca tathā . evam ca kṛtvā dharmaśāstram pravṛttam : brāhmaṇaḥ na hantavyaḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {15/54} surā na peyā iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {16/54} brāhmaṇamātram na hanyate surāmātram ca na pīyate .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {17/54} yadi dravyam padārthaḥ syāt ekam brāhmaṇam ahatvā ekām ca surām apītvā anyatra kāmacāraḥ syāt .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {18/54} kaḥ punaḥ asya viśeṣaḥ avyapavargagateḥ ca iti ataḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {19/54} tasya eva upodbalakam etat : avyapavargagateḥ ca dharmaśāstram ca tathā iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {20/54} asti ca ekam anekādhikaraṇastham yugapat .

(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {21/54} asti khalu api ekam anekādhikaraṇastham yugapat upalabhyate .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {22/54} kim .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {23/54} ādityaḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {24/54} tad yathā ekaḥ ādityaḥ anekādhikaraṇasthaḥ yugapat upalabhyate .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {25/54} viṣamaḥ upanyāsaḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {26/54} na ekaḥ draṣṭā ādityam anekādhikaraṇastham yugapat upalabhate .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {27/54} evam tarhi itīndravat viṣayaḥ . tat yathā ekaḥ indraḥ anekasmin kratuśate āhūtaḥ yugapat sarvatra bhavati evam ākṛtiḥ api yugapat sarvatra bhaviṣyati .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {28/54} avaśyam ca etat evam vijñeyam ekam anekādhikaraṇastham yugapat upalabhyate iti. na ekam anekādhikaraṇastham yugapat iti cet tathā ekaśeṣe .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {29/54} yaḥ hi manyate na ekam anekādhikaraṇastham yugapad upalabhyate iti ekaśeṣe tasya doṣaḥ syāt .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {30/54} ekaśeṣe api na ekaḥ vṛkṣaśabdaḥ anekam artham yugapat abhidadhīta .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {31/54} avaśyam ca etat evam vijñeyam ākṛtiḥ abhidhīyate iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {32/54} dravyābhidhāne hi ākṛtyasampratyayaḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {33/54} dravyābhidhāne sati ākṛteḥ asampratyayaḥ syāt .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {34/54} tatra kaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {35/54} tatra asarvadravyagatiḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {36/54} tatra asarvadravyagatiḥ prāpnoti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {37/54} asarvadravyagatau kaḥ doṣaḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {38/54} gauḥ anubandhyaḥ ajaḥ agnīṣomīyaḥ iti : ekaḥ śāstroktam kurvīta aparaḥ aśāstroktam .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {39/54} aśāstrokte ca kriyamāṇe viguṇam karma bhavati .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {40/54} viguṇe ca karmaṇi phalānavāptiḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {41/54} nanu ca yasya api ākṛtiḥ padārthaḥ tasya api yadi anavayavena codyate na ca anubadhyate viguṇam karma bhavati .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {42/54} viguṇe ca karmaṇi phalānavāptiḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {43/54} ekā ākṛtiḥ iti ca pratijñā hīyeta .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {44/54} yat ca asya pakṣasya upādāne prayojanam ekaśeṣaḥ na vaktavyaḥ iti saḥ ca idānīm vaktavyaḥ bhavati .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {45/54} evam tarhi anavayavena codyate pratyekam ca parisamāpyate yathā ādityaḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {46/54} nanu ca yasya api dravyam padārthaḥ tasya api anavayavena codyate pratyekam ca parisamāpyate .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {47/54} ekaśeṣaḥ tvayā vaktavyaḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {48/54} tvayā api tarhi dvivacanabahuvacanāni sādhyāni .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {49/54} codanāyām ca ekasya upādhivṛtteḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {50/54} codanāyām ca ekasya upādhivṛtteḥ manyāmahe ākṛtiḥ abhidhīyate iti .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {51/54} āgneyam aṣṭākapālam nirvapet : ekam nirupya dvitīyas tṛtīyaḥ ca nirupyate .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {52/54} yadi ca dravyam padārthaḥ syāt ekam nirupya dvitīyasya tṛtīyasya ca nirvapaṇam na prakalpeta .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {53/54} kaḥ punaḥ etayoḥ jāticodanayoḥ viśeṣaḥ .
(P_1,2.64.8) KA_I,242.10-244.7 Ro_II,144-150 {54/54} ekā nirvṛttena aparā nirvartyena .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {1/21} dravyābhidhānam vyāḍiḥ . dravyābhidhānam vyāḍiḥ ācāryaḥ nyāyyam manyate : dravyam abhidhīyate iti .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {2/21} tathā ca liṅgavacanasiddhiḥ .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {3/21} evam ca kṛtvā liṅgavacanāni siddhāni bhavanti : brāhmaṇī brāhmaṇaḥ , brāhmaṇau brāhmaṇāḥ iti .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {4/21} codanāsu ca tasya ārambhāt .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {5/21} codanāsu ca tasya ārambhāt manyāmahe dravyam abhidhīyate iti .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {6/21} gauḥ anubandhyaḥ ajaḥ agnīṣomīyaḥ iti : ākṛtau coditāyām dravye ārambhaṇālambhanaprokṣaṇaviśasanādīni kriyante .

(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {7/21} na ca ekam anekādhikaraṇastham yugapat .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {8/21} na khalu api ekam anekādhikaraṇastham yugapat upalabhyate .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {9/21} na hi ekaḥ devadattaḥ yugapat srughne bhavati mathurāyām ca .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {10/21} vināśe prādurbhāve ca sarvam tathā syāt .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {11/21} kim .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {12/21} vinaśyet ca prāduḥ ṣyāt ca .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {13/21} śvā mṛtaḥ iti śvā nāma loke na pracaret .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {14/21} gauḥ jātaḥ iti sarvam gobhūtam anavakāśam syāt .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {15/21} asti ca vairūpyam .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {16/21} asti khalu api vairūpyam : gauḥ ca gauḥ ca khaṇḍaḥ muṇḍaḥ iti .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {17/21} tathā ca vigrahaḥ .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {18/21} evam ca kṛtvā vigrahaḥ upapannaḥ bhavati : gauḥ ca gauḥ ca iti .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {19/21} vyartheṣu ca muktasaṃśayam .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {20/21} vyartheṣu ca muktasaṃśayam bhavati .
(P_1,2.64.9) KA_I,244.8-245.5 Ro_II,150-152 {21/21} ākṛtau api padārthe ekaśeṣaḥ vaktavyaḥ : akṣāḥ , pādāḥ , māṣāḥ iti .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {1/95} liṅgavacanasiddhiḥ guṇasya anityatvāt .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {2/95} liṅgavacanāni siddhāni bhavanti .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {3/95} kutaḥ .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {4/95} guṇasya anityatvāt .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {5/95} anityāḥ guṇāḥ apāyinaḥ upāyinaḥ ca .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {6/95} kim ye ete śuklādayaḥ .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {7/95} na iti āha .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {8/95} strīpuṃnapuṃsakāni sattvaguṇāḥ ekatvadvitvabahutvāni ca .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {9/95} kadā cit ākṛtiḥ ekatvena yujyate kadā cit dvitvena kadā cit bahutvena kadā cit strītvena kadā cit puṃstvena kadācit napuṃsakatvena .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {10/95} bhavet liṅgaparihāraḥ upapannaḥ vacanaparihāraḥ tu na upapadyate .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {11/95} yadi hi kadā cit ākṛtiḥ ekatvena yujyate kadā cit dvitvena kadā cit bahutvena ekā ākṛtiḥ iti pratijñā hīyeta .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {12/95} yat ca asya pakṣasya upādāne prayojanam uktam ekaśeṣaḥ na vaktavyaḥ iti saḥ ca idānīm vaktavyaḥ bhavati .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {13/95} evam tarhi liṅgavacanasiddhiḥ guṇavivakṣānityatvāt .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {14/95} liṅgavacanāni siddhāni bhavanti .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {15/95} kutaḥ .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {16/95} guṇavivakṣāyāḥ anityatvāt .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {17/95} anityā guṇavivakṣā .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {18/95} kadā cit ākṛtiḥ ekatvena vivakṣitā bhavati kadā cit dvitvena kadā cit bahutvena kadā cit strītvena kadā cit puṃstvena kadā cit napuṃsakatvena .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {19/95} bhavet liṅgaparihāraḥ upapannaḥ vacanaparihāraḥ tu na upapadyate .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {20/95} yadi kadā cit ākṛtiḥ ekatvena vivakṣitā bhavati kadā cit dvitvena kadā cit bahutvena ekā ākṛtiḥ iti pratijñā hīyeta .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {21/95} yat ca asya pakṣasya upādāne prayojanam uktam ekaśeṣaḥ na vaktavyaḥ iti saḥ ca idānīm vaktavyaḥ bhavati .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {22/95} liṅgaparihāraḥ ca api na upapadyate .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {23/95} kim kāraṇam .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {24/95} āviṣṭaliṅgā jātiḥ yat liṅgam upādāya pravartate utpattiprabhṛti ā vināśāt tat liṅgam na jahāti .
(P_1,2.64.10) KA_I,245.6-247.16 Ro_II,153-159 {25/95} tasmāt na vaiyākaraṇaiḥ śakyam laukikam liṅgam āsthātum .

Original text: Vyākaraṇamahābhāṣya · Edition: Franz Kielhorn (Bombay 1880-1885), revised by K.V. Abhyankar (Poona 1972-1996). · Data entry George Cardona · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc