Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 6
evaṃ saṃsthāpanaṃ proktaṃ saṃkṣepācchūlamuttamam (?) //
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ śūlasthāpana- vidhirnāma pañcamo 'dhyāyaḥ ||
ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ
ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ viṣvaksenaḥ---
mṛtsaṃskāramatho vakṣye śṛṇuṣvaika manādhunā (!) /
pakvāpakve(kvā?)dvidhā proktā bhūsurādīnanukramāt
sarvalokā na śaṃsanti pratimāṃ dagdhamṛṇmayīm /
apakvā pratimā śastā saiva kāryā vicakṣaṇaiḥ
sudhayā naiva kuryādvā nāśmacūrṇaiḥ kadācana /
mṛdaiva mṛṇmayaṃ kuryāt yathāvarṇānurūpataḥ
brāhmaṇasya sitā mṛdvai kṣatriyasyāruṇā smṛtā /
viśāṃ pītā bhavenmṛdvai kṛṣṇā śūdrasya kīrtitā
mṛdaṃ varṇānupūrvyeṇa gṛhṇīyāt kṣetrasaṃbhavām /
dadhisarpiḥpayobhiśca atasīsnehasaṃyutaiḥ
śarkarā(rāṃ?)lohapāṣāṇaiḥ cūrṇaṃ kṛtvā tu pūrvaśaḥ /
samabhāgāni cūrṇāni mṛttikāyāṃ niyojayet
khādireṇa kaṣāyeṇa arjunena ca peṣayet /
śrīveṣṭakaṃ sajjarasaṃ kuṅkumaṃ koṣṭhameva ca
kunduruśca rasā hyete sarve sarvarasānvitāḥ /
nadīsaṅgamatīreṣu puṇyodyāneṣu vai punaḥ
ādāya mṛttikāṃ tatra snehacūrṇasamāyutām /
māsaṃ paryuṣitaṃ kṛtvā kārayet pratimāṃ tataḥ
trirātraṃ peṣitā(coṣitā?)sā tu śilāmayasamā bhavet /
mṛtsaṃskāraṃ mayā proktaṃ tenaiva pratimāṃ kramāt
kārayet sudṛḍhaṃ samyak śāstradṛṣṭyā ca śilpinā /
sāṅgopāṅgasamāyuktāṃ pratimāṃ sumanoramām
navāmbaraṃ tu susnigdhaṃ pratimopari veṣṭayet /
tasyopari likhet snigadhaṃ varṇānukramaṇena tu
atastatsaṃpravakṣyāmi varṇānukramaṇa kramāt /
śvetaṃ pītaṃ tathā raktaṃ haritaṃ kṛṣṇameva ca
pañcavarṇā ime proktāḥ pṛthivyādyadhidevatāḥ /
uttamā dhātujā proktā madhyamā vṛkṣasaṃbhavā
saṃyogajāvarā jñeyā trividho varṇasaṃgrahaḥ /
varṇaṃ cāpyanuvarṇaṃ ca saṃkaraṃ ca tathaiva ca
trividho varṇasaṃyogaḥ śāstre 'sminnucyate mayā /
varṇā ityucyate śuddhā rājavārtādinākarot(?)
anāka(kā?)reṣu ye varṇāḥ prāyaḥśuddhivivarjitāḥ /
anuvarṇā ime proktāḥ saṃkarān kathayāmyaham
śuklo raktaśca kṛṣṇaśca nīlaśceti caturvidhaḥ /
śaṅkhagokṣīravarṇābhaḥ śukla ityabhidhīyate
haritaścaiva pītaśca pītavarṇo dvidhā bhavet /
manaḥśilā harītālo haritaḥ saṃprakīrtitaḥ
haridrākuṅkumābhastu pīta ityabhidhīyate /
tatastu śyāmavarṇaśca kṛṣṇavarṇo dvidhā mataḥ
dūrvāmarakatābhastu indranīlanibho 'paraḥ /
śuklena miśrito rakto harirityabhisaṃjñitaḥ
śuklena miśritaḥ pīto gaura ityabhidhīyate /
raktena miśritamapi kapilaṃ paribhāśitam
śuklena miśritaḥ kṛṣṇo dhūmra ityabhisaṃjñitaḥ /
pītena miritaḥ kṛṣṇa kāla ityabhisaṃjñitaḥ
pītakṛṣṇayutaḥśuklo gaura ityabhidhīyate /
pītaraktayutaḥśuklaḥ karburaḥ samudāhṛtaḥ
pītakṛṣṇayuto varṇo harivarṇaḥ prakīrtitaḥ /
evaṃ saṃkarato varṇaḥ tatkālaṃ sthīyate dṛḍham
yannibhā kathitā mūrtiḥ tannibhaṃ varṇayojanam /
adṛṣṭadeśasaṃbhūtā madhyamā kālasaṃbhavā
evaṃ varṇavibhāgastu kramaśaḥ parikīrtitaḥ /
vāsudevaṃ saṃkarṣaṇaṃ pradyumnaṃ caniruddhakam
kalau yuge śacīnātha śyāmavarṇena kārayet /
tadbimbaṃ śubhadaṃ ṛddhiṃ(viddhi?)rājarāṣṭravivardhanam
tasmātsarvaprayatnena kalau śyāmena kāreyat /
anyathāśubhamāpnoti rājarāṣṭravināśakṛt
Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0