Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 5
iti śrīpāñcarātra viṣvaksenasaṃhitāyāṃ śilāsaṃgrahaṇavidhirnāma caturtho 'dhyāyaḥ ||
pañcamo 'dhyāyaḥ
pañcamo 'dhyāyaḥ viṣvaksenaḥ---
athātaḥsaṃpravakṣyāmi śūlasthāpanamuttamam /
sthāpayet pratimāśūlaṃ ratnanyāsasya co(statho?)pari
khadirādīni gṛhṇīyāt yājñikāni viśeṣataḥ /
tallakṣaṇaṃ pravakṣyāmi śṛṇu pūrvaṃ śacīpate
pañcottaradvipañcāśat sapādaṃ(aṅgulaṃ?)śūlamucpate /
rahitaṃ vṛkṣadoṣaistu mitamaṅgulibhiḥ kramāt
dviṣaṭkadvyaṅgulayutaṃ mukhaṃ proktaṃ pramāṇataḥ /
bhāgaḥ sapādakaṃ vā syādadhastāt saptaviṃśatiḥ
nābheradhomukhaṃ proktamardhāṅgulisamāyutam /
ūrudaṇḍasya cāyāmaḥ pañcaviṃśāṅgulo bhavet
bhāgaḥsapādaṃ jānuḥ syāt jaṅghā corusamāyutā /
golakadvayamuddiṣṭamadhastāddvyantaraṃ tathā
vakṣodaṇḍasya vistāraḥ pañcaviṃśāṅgulo bhavet /
kaṭidaṇḍasya vistāraḥ ṣoḍaśāṅgula ucyate
āyāmo bāhudaṇḍasya pañcaviṃśāṅgulo bhavet /
āyāmo 'parabāhvostu bhavet saptadaśāṅgulam
maṇibandhaḥ kalāyāmo bandhakān pratimaskaram /
āyāmo madhyamāṅgulyāṃ pañcāṅgula iti smṛtaḥ
etatpramāṇaṃ śūlaṃ syāt uktamanyannirīkṣyate(tu?) /
devīnāṃ tu śacīnātha śūlānuktān prayojayet
śilpaśāstrānusāreṇa kārayecchūlalakṣaṇam(muttamam?) /
śūlamṛtpaṭarajvādijīrṇaṃ cettu śacīpate
punaranyat samutpādya pūrvoktenaiva kārayet /
hīnādhikaṃ na kartavyaṃ jīrṇadaṇḍavadācaret
evametanmayā proktaṃ, jīrṇoddhāraṇakarmaṇi /
yuktyā yuktiviśeṣeṇa kriyate 'sminnatandritaiḥ
śūlādhivāsanādīni pravakṣyāmi śacīpate /
śṛṇuṣvaikāgracittena viviktena mayādhunā(?)
prāsādasyāgrataḥ kuryāt maṇḍapaṃ caturaśrakam /
caturdvārasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam
vitānavastrasaṃchannamalaṃkārairalaṃkṛtam /
pañcottaraśataṃ hastaṃ vistāraṃ tāvadeva tu
tanmadhye vedikāṃ kṛtvā daśatālapramāṇataḥ /
daśahastaṃ bhavedvāpi dvādaśaṃ vā śacīpate
tanmaṇḍapaṃ(dvedikāṃ?)tridhā kṛtvā madhye vediṃ tu kārayet /
daśatālavihīnena (pramāṇena) kārayedvedimuttamām
tāladvayocchritāṃ vediṃ darpaṇodarasaṃnibhām /
vedikāṃ kramaśaḥ kṛtvā samyakkuṇḍāni kalpayet
catustālaṃ tritālaṃ vā dūrībhūtāni sarvaśaḥ /
vedikāyāṃ tu paritaḥ caturaśrādi kalpayet
sthaṇḍile vā prakartavyaṃ śūlasthāpanakarmaṇi /
kṛtvaivaṃ maṇḍapaṃ samyak prapāṃ vāsmin samācaret
aṅkurārpaṇapūrvaṃ tu sthāpayecchūlamuttamam /
śulādi devadevītvāpyūhaṃ kṛtvā krameṇa tu
trirātramekarātraṃ vā jalavāsaṃ prakalpayet /
jalādhivāsanaṃ guhyaṃ śṛṇu śakra śacīpate
nadyāṃ vātha taṭāke vā nirjhare vā śacīpate /
samudragāminī nadyāṃ(?)jalavāsaṃ samācaret
tasminmanorame tīre saṃsthāpya harimavyayam /
śūlamadhye hariṃ dhyātvā sādhakaḥ paramārthavit
kevalaṃ lohabimbaṃ vā sthāpayet sādhakottamaḥ /
arghyapādyādinābhyarcya nyāsakarma samārabhet
aṣṭākṣaraṃ mahāmantraṃ jñātvā mantravicakṣaṇaḥ /
nyāsaṃ kṛtvā svadehe tu paścāddeve nyaset kramāt
sṛṣṭinyāsaṃ nyasettasmin saṃhāraṃ na smarediha /
ṣaḍakṣaraṃ nyaseddhīmān sthitinyāsaṃ nyaset kramāt
devāgre tu tato bhūmiṃ gomayenānulepayet /
tanmadhye śālīnāstīrya cāṣṭapatrābjakaṃ likhet
pañcagavyaṃ nyasenmadhye karṇikāyāṃ śacīpate /
pūrve gandhodakaṃ nyasya dakṣiṇe puṣpatoyakam
paścime nālikerāmbhaḥ cottare tu kuśodakam /
āgneyyāṃ dadhi vinyasya naiṛte kṣīrameva ca
vāyavye maṅgalodaṃ tu aiśāne tu yavodakam /
evaṃ tu navakaṃ cābjamadhye saṃsthāpayet kramāt
padmasya paritaścāṣṭau lokapālān prakalpayet /
pratyekaṃ kalaśasyāntaḥ toyaṃ saṃsthāpayetkramāt
navavastraiśca saṃchādya kalaśānāṃ tathopari /
pratyekaikaṃ tribhirvāpi navavastraṃ śacīpate
puṇyāhaṃ vācayitvā tu svastisūktaṃ tathoccaret /
gandhapuṣpādinābhyarcya svanāmnā mantravittamaḥ
smaran nārāyaṇaṃ paścāt snāpayet kramayogataḥ /
pañcagavyādikalaśān pūrvavat parameṣṭhinā
puṣpamālyairalaṃkṛtya citravastraistu veṣṭayet /
gandhapuṣpādinābhyarcya smaran nārāyaṇaṃ prabhum
jalamadhye prapāṃ kṛtvā vitānairupaśobhitām /
saptahastasamāṃ vāpi pañcahastasamāṃ tu vā
darbhasūtraistu saṃveṣṭya punarmālyaistu veṣṭayet /
caturhastaṃ tu devendra vistārāyāmatādṛśam(taḥ samam?)
darbhamālāsamāyuktaṃ muktādāmairalaṃkṛtam(mabhiranvitam?) /
puṣpamālyairalaṃkṛtya patākairupaśasobhitam
evaṃ prapāmalaṃkṛtya tanmadhye cāsanaṃ nyaset /
catuṣpādasamāyuktaṃ kāṣṭhāsanamanuttamam
tanmadhye devamāvāhya kṣīrārṇavamanusmaran /
śāyayettu śacīnātha mūrtimantreṇa mantravit
prākśīrṣaṃ vā[piṭadevendra dakṣiṇe vātha śāyayet /
pañcopaniṣadaṃ jñātvā ācāryastantrapāragaḥ
puruṣeṇa tato gandhapuṣpādyairarcayeddharim /
lokapālāṣṭakalaśān devasya parito nyaset
svanāmnā pūjayet sarvānindrādikramayogataḥ /
praṇavādinamontena ghaṇṭāśabdasamanvitam
gandhā(arghyā?)didīpaparyantaṃ sādhakaḥ paramārthavit /
tāṃ prapāṃ paritaścāṣṭadigbaliṃ kārayet kramāt
anena lokapālāṃstu smaraṃstantravidāṃ varaḥ /
gandhapuṣpādinābhyarcya uktamanyena (nyacca?)kārayet
śacīpate mayā prokto jalavāsavidhiḥ kramāt /
apare 'hani devendra aparāhṇe samāhitaḥ
jalāduttīrya tantrajñaḥ śaṅkhabheryādibhiḥ saha /
saṃpūjayettayo devamalaṃkṛtya sragādibhiḥ
maṇḍapeśānabhāge tu sthāpayet snānamaṇḍape /
snapanaṃ vidhivat kṛtvā gandhādyairarcayet kramāt
uttare 'smin mayā proktaṃ tantre tu snapanaṃ kramāt /
tatkramaṃ snāpayitvā tu kalpayecchayanaṃ kramāt
śayanaṃ kalpayitvā tu śāyayecchūlasaṃcayam /
tanmadhye devaśūlaṃ tu devīśūlaṃ tu pārśvayoḥ
vastraiḥ saṃchādayecchūlān gandhapuṣpaiḥ samarcayet /
sūktena pu(pau?) ruṣeṇaiva sṛṣṭinyāsaṃ tato nyaset
saṃhāro neṣyate tasmin tatvāni viniyojaye /
mūlaprakṛtimahadahaṅkārākāśavāyuvahṇivārivasundharāvākpāṇipādapāyūpasthaśrotratvakcakṣurjihvāghrāṇamanaḥprāṇāpānavyānodānasamānajīvāḥ pañcaviṃśatitattvāni |
evaṃ tattvāni vinyasya tannāmāni niyojayet
tatastu vedikāyāṃ tu pūrvādikramayogataḥ /
sthāpayet pūrṇakumbhāṃstu dhānyarāśau samāhitaḥ
varāhādīn samabhyarcya svanāmnāṣṭadale(ghaṭe) ṣu ca /
neṣyate vedikāyāṃ tu brahmakumbhādhivāsanam
nyāsabhedāni sarvāṇi anuktaṃ na smarediha /
arghyapādyādinābhyarcya smarannārāyaṇaṃ harim
vāsudevādimūrtīnāṃ pūrvādikramayogataḥ /
kuṇḍe vā sthaṇḍile vāpi juhuyurmūrtipāḥ pṛthak
samidājyena caruṇā aṣṭottaraśataṃ kramāt /
madhunā payasā dadhnā hūyatena (juhuyācca?) ghṛtena ca
sūktena pauruṣaṇaiva pūrvādikramayogataḥ /
kuṇḍe kuṇḍe tu kartavyaṃ (kuryācca?) pratyekaṃ ṣoḍaśāhutīḥ
pūrṇāhutiṃ tato hutvā homamasmin samāpayet /
pāyasaṃ kṛsaraṃ gauḷyaṃ deveśāya nivedayet
śaṅkhadundubhinirghoṣaṃ tasmin kāle niyojayet /
rakṣārthaṃ haviṣāstreṇa cāṣṭadigbalimācaret
ghaṇṭāśabdasamopetaṃ śaṅkhadundubhi ghoṣayet /
tatastu navavastraiśca veṣṭayedupari kramāt
gandhapuṣpaṃ vinikṣipya praṇamyāñjalimudrayā /
rātriśeṣaṃ nayet geyanṛttavīṇādibhiḥ kramāt
prabhātāyāṃ tu śarvaryāmācāryaḥ snānamācaret /
ūrdhvapuṇḍraṃ kramāt kṛtvā vastrālaṃkārabhūṣitaḥ
mūrtipaiḥsaha cotthāya śūlamūlamanusmaran /
arghyapādyādinābhyarcya hāvirasminna (smaipra?) dāpeyat
veśvamapradakṣiṇaṃ kurvan garbhāgāraṃ praveśayet /
ācāryaḥ sthāpayecchūlaṃ tatastu parameṣṭhinā
devīśūlaṃ tu saṃsthāpya svanāmnāsmin śriyādinā /
vedān sasvaramuddhṛtya kāle tasmin samuccaret
vārāhādīni cāvāhya śūlāgre secayet kramāt /
āsanaṃ ca tataḥ puṃsā viśvena śayanaṃ tataḥ
nivṛtyā yānakaṃ cāpi siñcettanmūrdhni(rti?) dhārakaḥ /
mūrdhādipādaparyantaṃ vārāhādīnanukramāt
vinyasecchūla (laṃ?) dehe tu svanāmnā ca pṛthakpṛtham /
sahaiva sthāpayecchūlaṃ śrīpuṣṭyordevapārśvayoḥ
citrārdhaṃ śeladārubhyāṃ sāṅgopāṅgasamāyutam /
kārayet pratimāṃ tatra sthāpayecchūlavat purā
vastraṃ tatra navaṃ snigdhaṃ nīlaromādivarjitam /
saṃgṛhya praṇavenaiva chādayet pratimopari
varṇaṃ tatkārayedvidvān yadyat pūrvānurūpataḥ /
punaḥsaṃsthāpanaṃ kṛtvā sthāpanāśāstrataḥ kramāt
śūlamasthimavettasmin rajjustatra sirā bhavet /
mṛṇmāsaṃ tvakpaṭaṃ tatra śarīravadidaṃ smṛtam
yathā śarīre saṃkalpya catuṣṣaṣṭi sirāstathā /
nārikele(la?)tvacaḥsāraṃ gṛhṇīyādrajjukarmaṇi
śūle pāśāḥ prakartavyāḥ tatkarmakaśalaiḥ śubhaiḥ /
evaṃ rajjumayaṃ kṛtvā sarvāṅgeṣu suveṣṭayet
saṃkṣepāt kathitaṃ rajjubandhanaṃ paramaṃ śubham /
evaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ śūlasthāpanamuttamam
ācāryaṃ pūjayet paścāt dhanaiḥkanakakuṇḍalaiḥ /
śilpinaṃ pūjayet paścāt tathaiva navavastrakaiḥ
daivajñaṃ pūjayet pūrvaṃ vastrahemāṅgulīyakaiḥ /
brāhmaṇān bhojayet paścāt vaiṣṇavān vedapāragān
Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0