Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 38
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ dīkṣāśakunavistāro nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ ||
aṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ
viṣvaksenaḥ---
athātaḥ saṃpravakṣyāmi jalasaṃprokṣaṇaṃ param /
rahasyaṃ paramaṃ guhyaṃ sarvapāpapraṇāśanam
tava snehāt pravakṣyāmi tridaśerapi durlabham /
sadya eva tu kartavyaṃ prāyaścittaṃ tu nārada
na tithirna ca nakṣatraṃ kālavelā na vidyate /
duḥsthitaṃ susthitaṃ vāpi devabimbaṃ na cālayet
śilābimbaṃ tathā lauhaṃ bimbaṃ vā caikaberakam /
daivādvā mānuṣādvāpi mohādvā munisattama
cālayedyadi tadbimbaṃ prāyaścittaṃ viśeṣataḥ /
kārayenmuniśārdūla sarvasaṃpatsukhāvaham
prāsādakaraṇe kāle navakarmakṛte sati /
citrakarmakṛte vāpi citrakārādi saṃspṛśet
spṛśyate vā nikṛṣṭaistu devaścaṇḍālapātakaiḥ /
pīṭhe śvabhrasthite kāle calite pūrvavat kṛte
candanādīni puṣpāṇi tathā sarvauṣadhīni ca /
kuśapallavadūrvāśca pūrayitvā tadūrdhvataḥ
yojayet pañcagavyena prāṅmukhaḥ sakuśodakam /
arcayitvārghyagandhādyaiḥ sāṅmūlaṃ samuccaran
ācchādya navavastreṇa dadyādbhūtabaliṃ tataḥ /
devatāyatanagrāmanagareṣvapi pallike
sthāpanāspadamāsādya śodhanaṃ pañcagavyakaiḥ /
tatra madhye khanet śvabhraṃ mūlamantramudīrayan
aṅguṣṭhodaramāvartya tridhā sūtreṇa veṣṭayet /
tenaiva bhrāmayenmadhye sthāpya tatrāvaṭaṃ khanet
hastamātramadhastācca ṣaḍaṅgulasamanvitam /
saṃprokṣya pañcagavyena tatra ratnādikaṃ nyaset
śeṣaṃ dhyātvā tadūrdhve tu abhyarcyārghyādibhiḥ kramāt /
vāsasācchādya digbandhamācaredastramuccaran
saṃspṛśca gavyakumbhābhyāṃ dhyātvā mūlaṃ japedguruḥ /
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtvā snānādikīṃ kriyām
kumbhasthaṃ nṛhariṃ pūjya japāntaṃ pūrvavartmanā /
puṇyāhavācanaṃ kṛtvā muhūrte śobhane guruḥ
padmapatrāva(vṛ?)tu kumbhaṃ śvabhre tāreṇa vinyaset /
paritaḥ sarvadhānyena pūrayitvā caśalaṃ (?) yathā
pañcagavyaṃ samuddhṛtya ghaṭasthaṃ kalaśaṃ laban(?) /
tenaiva pūrayet kumbhaṃ śvabhrasthaṃ mūlamuccaran
samabhyarcyārghyapuṣpādyaiḥ pūrayenmṛdbhirāhṛtaiḥ /
śaṃsūktaṃ bhadrasūktaṃ ca svastisūktaṃ ca pākkṛte(?)
etat sādhāraṇaṃ proktaṃ bahuberaikaberayoḥ /
sarvalakṣaṇasaṃpannamaṅgayuktaṃ dvijottamam
padavākyapramāṇajñaṃ devayajña vratasthitam /
evaṃ lakṣaṇasaṃyuktamācāryaṃ tantrapāragam
jñātvā tenaiva kartavyaṃ jalasaṃprokṣaṇaṃ śubham /
prāsādāgre munireṣṭha kuryānmaṇḍapamuttamam
dakṣiṇe 'pyathavā kuryāt uttare vā mahāmune /
aiśāne vātra matimān yathālābhaṃ sudikṣu ca
caturaśraṃ sukhaṃ samyak vistārāyāmatādṛśam(-taḥ samam?) /
karaṣoḍaśakaṃ vāpi hastaṃ pañcadaśaṃ tu vā
stambhaṣoḍaśasaṃyuktaṃ caturdvārasamanvitam /
iṣṭakādārupāṣāṇaiḥ kṛtāṃ samyaksuvedikām
hastamātrasamāyuktaṃ dhvajāśāmukhatoraṇam /
darbhamālāparivṛtaṃ puṣpamālyairalaṃkṛtam
phalapallavamālādyairdhūpadīpasamanvitam /
śālisaṃcayasaṃpūrṇaṃ prāgudakpravaṇaṃ śubham
vitānenordhvamācchādya nānāvastrairalaṃkṛtam /
chatracāmarasaṃyuktaṃ muktādāmai(!) ralaṃkṛtam
dhvajairnānārvidheścitrairdīpamālāvirājitam /
varṣavātairna cākrāntaṃ pālikābhiralaṃkṛtam
etasya maṇḍapasyāgra'pyattare vā yathākramam /
īśāne vā muniśreṣṭha kuryāt snapanamaṇḍapam
hastadvayapramāṇena visatārāyāmatādṛśam (-taḥ samam?) /
maṇḍapasyaiśapūrve tu snapanārthaṃ suvedikām
hastocchrayāṃ tadardhāṃ vā hyuttare śvabhrasaṃyutām /
dhārāyugvedikāṃ kuryāt paścime kalaśān nyaset
snapanaṃ kārayedevaṃ ekāśītikrameṇa tu /
ekaberavidhānaṃ cet mūlārcāyāṃ prayojayet
karmārcāyāṃ tu kartavyaṃ bahuberavidhau sati /
snapanaṃ vidhivat kṛtvā tataḥ karma samārabhet
pītavastraistu śuklairvā veṣṭayeddevapīṭhakam /
tato 'smin maṇḍape dvāri kalaśāṃstoraṇadhvajān
gandhapuṣpaiḥ samabhyarcya svanāmnaiva pṛthakpṛthak /
tato maṇḍapavedyāṃ ca nikṣipecchālisaṃcayam
śālimadhye likhet padmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam /
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmraṃ vā mṛṇmayaṃ tu vā
droṇadvayena saṃpūrṇaṃ nimnoṣaṃ (nirdeṣaṃ?) kalaśaṃ śubham /
vastrapūtajalaiḥ pūrṇaṃ sakūrcaṃ sāpidhānam
sasūtraṃ vastrayugmena veṣṭitaṃ ratnasaṃyutam /
aṣṭaśaktisamāyuktaṃ sauvarṇāyudhapañcayuk
tatkumbhaṃ praṇavenaiva śālipadme tu vinyaset /
tataḥ padmadaleṣvaṣṭakalaśān parito nyaset
pūrvavattoyasaṃpūrṇān sahiraṇyān savastrakān /
sāpidhānān sakūrcāṃśca mukhe cāśvatthapallavān
arcayedgandhapuṣpaiśca dīpairanyaiḥ pavitrakaiḥ /
pūjayenmūlamantreṇa tattanmūrtimanusmaran
viṣṇuṃ caiva mahāviṣṇuṃ sadāviṣṇuṃ ca madhyame /
vāsudevāniruddhāntaṃ(?)nyaset pūrvādidikṣu ca
nyasecchriyādiśāntyantamāgneyādividikṣu ca /
evaṃ nyasya vidhānena gandhapuṣpādibhiryajet
etānapi samabhyarcya homakarma samārabhet /
pūrvādi cottarāntaṃ tu kuṇḍāni parikalpayet
vāsudevaṃ yajet pūrvaṃ kuṇḍe tu caturaśrake /
ardhacandrāgnikuṇḍe tu yāmye saṃkarṣaṇaṃ yajet
vāruṇyāṃ vartule kuṇḍe pradyumnaṃ tu yajedbudhaḥ /
uttare 'bje trikoṇe vā aniruddhaṃ yajet prabhum
pālāśaṃ khādiraṃ vāpi bailvamaudumbaraṃ tathā /
aṣṭottaraśataṃ hutvā pṛthakpūrvāditaḥ kramāt
samidājyacarūn lājaiḥ juhuyurmūrtipāḥ pṛthak /
evaṃ homaṃ praśaṃsanti ekahomena cāpyalam
kārayeccaturaśre tu juhuyāttadvidhānataḥ /
vaiṣṇavīkaraṇārthāya kuṇḍaṃ pūrvavadācaret
tatkuṇḍe muniśārdūla ācāryo homamācaret /
samidājyena caruṇā juhuyāttu punaḥ punaḥ
samidho mūlamantreṇa praṇavenājyameva ca /
caruṃ puruṣasūktena pratyekaṃ ṣoḍaśāhutīḥ
evaṃ hutvā vidhānena punarājyena homayet /
pauruṣeṇa ca sūktena juhuyādviṣṇubhaktitaḥ
tato nārāyaṇaṃ sūkta sṛṣṭyādipratipādakam /
samyagjñātvā muniśreṣṭha kālyāṃ tu juhuyāt kramāt
pañcopaniṣadairmantraiḥ juhuyāttu punaḥ punaḥ /
pūrvavacchāntihomaṃ tu kārayecca vidhānataḥ
evaṃ hutvā muniśreṣṭha kautukaṃ bandhayeddharim /
pūrvoktena vidhānena pūjayeddhavirantakam
dvādaśākṣaramantreṇa mūrtimantreṇa caiva hi /
kṣaumasūtreṇa vā tatra kārpāsaṃ vā mahāmune
prokṣayenmūlamantreṇa tatsūtraṃ tu punaḥ punaḥ /
rātrau mahotsavaṃ kuryāt śaṅkhatūryādinisvanaiḥ
kautukaṃ samalaṃkṛtya taṇḍulopari nārada /
paścādgrāmaṃ paribhramya mahādīpasamūhayuk
bandhayet kautukaṃ paścāt pūrvoktena vidhānataḥ /
rātrau homaḥ prakartavyaḥ jalasaṃprokṣaṇaṃ divā
na kuryāt prokṣaṇaṃ rātrau na divā homamācaret /
tasmāt sarvaprayatnena rātrau homaṃ prakalpayet
prabhāte sumuhūrte tu jalasaṃprokṣaṇaṃ kramāt /
prokṣayettu vidhānena bimbādyāvaraṇāntikam
āvāhayettato devaṃ nārāyaṇamanāmayam /
śaṅkhacakradharaṃ devaṃ pītavāsasamacyutam
sarvābharaṇasaṃyuktaṃ vanamālāvirājitam /
rājāvartamaṇiprakhyaṃ hārakeyūrabhūṣitam
śrīvatsavakṣasaṃ cāru makarākṛtikuṇḍalam /
kambugrīvaṃ mahābāhuṃ kiñcitprahasitānanam
evaṃ dhyātvā mahāviṣṇuṃ garuḍopari saṃsthitam /
saha dvādaśabhiścaiva mūrtibhirdaśabhistathā
lokapālaistathādityai rudrairvasubhireva ca /
ṛṣibhiścāraṇaiḥ siddhaiḥ kiṃnarairapsaro gaṇaiḥ
evaṃ dhyātvā mahāviṣṇuṃ nārāyaṇamanāmayam /
tattanmantreṇa saṃsthāpya prokṣayedgandhavāriṇā
śeṣodakena matimān prokṣayet parivārakam /
praṇavādisvamantraistu parivārānaśeṣataḥ
pūrvādikalaśān gṛhya mahāpīṭhe 'bhiṣecayet /
tataḥ puruṣasūktena pūjayet puruṣottamam
havirnivedayet paścāt pūrvoktena vidhānataḥ /
caṇḍādibhyo baliṃ dadyāddikṣu caiva vidikṣu ca
balibimbasamāyuktaṃ balibhramaṇamācaret /
evaṃ baliṃ kramāt kuryāt śaṅkhatūryādisaṃyutam
pradakṣiṇaṃ tataḥ kuryāt praṇipatya kṣamāpayet /
ācāryadakṣiṇāṃ datvā brāhmaṇān bhojayettataḥ
hotṝṃścaiva susaṃpūjya ācāryaṃ pūjayet punaḥ /
hārakeyūrasaṃyuktaṃ kaṭisūtrāṅgulīyakaiḥ
vividhāni ca vastrāṇi ācāryāya nivedayet /
dakṣiṇāṃ cottamāṃ dadyāt gāṃ ca datvā payasvinīm
ardhaṃ vāpi dhanaṃ deyaṃ mūrtipānāṃ hitaiṣiṇām /
pādonaṃ sādhakānāṃ ca dīkṣitānāṃ tadardhakam
annadānaṃ ca sarveṣāṃ dadyāddevasamīpataḥ /
pavitrāropaṇepyevaṃ dakṣiṇāṃ dāpayenmune
iti samyak samākhyātaḥ jalasaṃprokṣaṇakramaḥ /
etadvicārya kartavyaṃ(?)pañcarātraviśāradaiḥ
Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0