Language

ENहिગુ
Scripture Library

Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 27

27.1

ācāryaṃ pūjayet paścāt yathāśakti samāhitaḥ //
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ jhrdhvajārohaṇādividharnāmaṭa ṣaṅviśo 'dhyāyaḥ ||
saptaviṃśo 'dhyāyaḥ
viṣvaksenaḥ--
athātaḥ saṃpravakṣyāmi utsavasya vidhiṃ param /
sarvaśāntikaraṃ puṇyaṃ sarvayajñaphalapradam

27.2

sarvapāpaharaṃ puṃsāṃ sarvakarmaśubhāvaham /
rājarāṣṭravivṛddhyarthaṃ śrīmattrailokyabhūṣaṇam

27.3

utsavaṃ tvekarātraṃ tu trirātrikamathāpi vā /
pañcarātraṃ tu vā vipra saptarātramathāpi vā

27.4

navarātraṃ tu vā kuryāt utsavasya tu vistaram /
ekarātrotsavo brāhmaḥ triyahaḥ śaiva ucyate

27.5

pañcāhaścaindra vijñeyaḥ saptāhaścārṣako bhavet /
navāho daivikaḥ prokta utsavaḥ pañcadhocyate

27.6

daivikaṃ sarvaśāntyarthaṃ rājyavardhanamārṣakam /
aindraṃ durbhikṣanāśārthaṃ śaivaṃ rogavināśanam

27.7

brāhmaṃ tu brahmavṛddhiḥ syāt utsavaṃ pañcadhā phalam /
ekāhaṃ triyahaṃ vāpi saptāhaṃ tu navāhakam

27.8

pañcāhamādikāloyamutsavaṃ hrāsayenna tu /
vardhayettu yathākāmaṃ hrāsanaṃ rāṣṭranāśakṛt

27.9

rātavibhramakṛccāpi durbhikṣabhayakṛdbhavet /
utsavānāṃ tataḥ kuryāt kārakasyānurūpataḥ

27.10

śubhanakṣatrayoge ca tithivāranirīkṣite /
pratiṣṭhāṛkṣake vātha nagaragrāmaṛke

27.11

rājñaḥ svajanmanakṣatre yajamānecchayā kuru /
tatkramaṃ te pravakṣyāmi hareḥ suramune śṛṇu

27.12

savastvamaṅgalaṃ viddhi tannirāsāttadutsavaḥ /
pañcottaradaśāṅgaṃ ca kathyate tānanukramāt

27.13

prathamaṃ cāṅkurāvāpaḥ patākārohaṇaṃ tataḥ /
śuddhasnānaṃ tṛtīyaṃ syāt spapanaṃ tu tataḥ param

27.14

aṅkurasyotsavaṃ paścāt homaḥ syādbhūṣaṇaṃ tataḥ /
aṣṭamaṃ tu baliṃ vidyāt navamaṃ tu mahotsavam

27.15

tīrthādhivāsanaṃ paścāt tīrthasnānamanantaram /
dvādaśaṃ snapanaṃ vidyāt puṣpayāgamanantaram

27.16

dakṣiṇāsaṃpradānaṃ ca dhvajasyāpyavarohaṇam /
pañcottaradaśāṅgo 'yamutsavaḥ parikīrtitaḥ

27.17

sāyaṃprātaḥ kṛtenaiva homena ca samanvitam /
dakṣiṇa bhiśca saṃyuktaṃ vaiṣṇavānāṃ ca pūjanam

27.18

ācaṇḍālāntamannādyamutsavasyaiṣa saṃgrahaḥ /
tadbhūtapitṛyakṣābhiḥ brahmaśaivānyahāni ca (?)

27.19

vaiṣṇavāni ca śeṣāṇi sāyaṃ prātarbaliṃ haret /
saptāhe yājñikairdravyairbaliṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

27.20

pañcāhe brahmakādiḥ syāt triyahe vaiṣṇavādayaḥ /
balibhramaṇapūrvaṃ tu homaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

27.21

yātrā cotsavabimbasya dvikālaṃ paścimaṃ bhavet /
ekakālamatho vāpi kārayettantravittamaḥ

27.22

pūrvāhṇe vātha madhyāhne balidānaṃ samācaret /
balibhramaṇavelāyāṃ paribhramya śanaiḥ śanaiḥ

27.23

śaṅkha dikumbhaparyantamaṣṭamaṅgalakān(!)kramāt /
brahmacārī gṛhastho vā vānaprastho 'tha bhikṣukaḥ

27.24

dhārayecchirasā vidvān vaiṣṇavān maṅgalān pṛthak /
eṣa kramo mayā prokto balidravyamathocyate

27.25

sitāḥ sumanaso rajanīparāga- lājādadhikamalaṃ sitacandanena /
ahani sasaktu mune 'tha bhūtasaṃjñe prathamadine balirāha tṛptikārī

27.26

tilakuṅkumodākṣatanīlapuṣpaṃ dvitīye payomiśritaṃ vāsare syāt /
balistṛptikārī pitṝṇāṃ tadīye mune kathyate tattṛtīye baliśca

27.27

raktaṃ puṣpaṃ sarpiṣāpūpalājāḥ śarādaṃ vā karambheṇa yuktam /
yakṣāṇāṃ tattṛptihetormunīndrai- riṣṭaiḥ prājñairahnireṣā baleḥ syāt

27.28

ekodanīlotpalanārikela- kṣīreṇa śāleratha piṣṭakaṃ ca /
kākodarāṇāṃ divase turīye saktūni cāhurbalimāryavaryāḥ

27.29

kamalamakṣatamutpalavāsitaṃ jalamatho kamalāsanavāsare /
balirayaṃ munibhiḥ parigīyate kanakasaṃnibhapuṣpacayaiḥ saha

27.30

pāṭalasurabhitapūtajalairvā vāsitakusumacayaiścarureṣā- /
pūpagulayuta iti ṣaṣṭhadine syāt pāvanacoditaharidinapūjā

27.31

viṣṇorutsavasaptame dinavare tattṛptikārī baliḥ puṣpaṃ śyāmalamodanaṃ ca sagulaṃ sanmallikāgandhikam /
jātīvāsitamambupāyasamapi syādaṣṭame vāsare puṣpaṃ mecakamāha nārada mahāviṣṇordine syādbaliḥ

27.32

sadāviṣṇostṛptayai kṛsaramaśilairgandhanivahaiḥ sadīpairyuktaṃ śītaṃ jalamakhilavarṇaiśca kusumaiḥ /
baliḥ saktūpetaṃ navamadivase nāradamune yathāvat kāryo 'yaṃ nṛpajanavivṛddhyai balividhiḥ

27.33

kumudādīnāṃ tu nāmāni teṣāṃ ca parivārakam /
pravakṣyāmi muniśreṣṭha samāsena yathākramam

27.34

kumudaḥ kumudākṣaśca puṇḍarīko 'tha vāmanaḥ /
śaṅkukarṇaḥ sarvanetraḥ sumukhaḥ supratiṣṭhitaḥ

27.35

devāśca teṣāṃ ripavo 'surāśca gandharvayakṣāḥ pitaro bhujaṅgāḥ /
yakṣāśca yāścāpi piśācajātiḥ ye ṣaṣṭhako devagaṇā grahākhyāḥ

27.36

baliṃ tu maṇḍale dadyādvedyādikramayogataḥ /
catuṣpatheṣu koṇeṣu tripathaikapatheṣu ca

27.37

devāgāre 'tha valmīke kūpatīre 'tha parvate /
taṭāke caityavṛkṣeṣu parvatasya samīpage (-ke?)

27.38

evamādiṣu deśeṣu toraṇāni ca kārayet /
saṃsthāpya paritaḥ samyak grāmādyaṣṭasu vāstuṣu

27.39

utthāpayitvā ketūnāṃ toraṇānte pṛthak pṛthak /
athavātra muniśreṣṭha ketūn grāmādivāstuṣu

27.40

aṣṭadikṣu yathāyogaṃ balipīṭhaṃ prakalpayet /
tāladvayapramāṇena vistārāyāmatādṛśam

27.41

mekhalādvayasaṃyuktaṃ pratyakaṃ caturaṅgulam /
tanmadhye karṇikāṃ kuryāt vṛttāṃ vā caturaśrakām

27.42

caturaṅgulamāyāmāṃ karṇikāṃ munisattama /
evaṃ pīṭhavidhiḥ prokto haripārṣadān śṛṇu

27.43

nāradaḥ---
vada mamākhila devagurorguro pratidiśaṃ haripāriṣadān kramāt /
balibhujaḥ kumudādipurohitān harimahotsavakarmaṇi vāstuṣu

27.44

viṣvaksenaḥ---
ahaṃ khalvakhilāṇḍayoneraśeṣadhiṣaṇādhīśituraprameyasyānavaratasukhino hareḥ mahotsavādiṣu grāmādivāstuṣu aindrādidiksthitānāṃ kumudādīnāṃ varṇarūpavāhanāyudhaparivāramantrārcanādi yathāmati kathayiṣye---
kumudastu punaḥ śubhro mukundaḥ(nda?)pārṣadaḥ kundavāsāḥ tryakṣaḥ śaṅkhacakradharaḥ kṛtāñjalipuṭo grāmābhimukho hastyārūḍho devagrahagaṇamadhye sthitaḥ |
utkaṭaḥ prakaṭonmukho vimukho 'śvagrīvo 'śvavadano 'śvajihvo hastivaktro kumudo hastipādaḥ keśavavāmananarakanaramardanamandadṛṣṭikaṇḍu (kandu?) kandukalocanapaṭahākṣaviśālākṣakṣāmakakṣamapāṇḍarapāṇḍupṛṣṭhadurdinasudinavāmadevamahādevamahāgnimadhusūdanakanakakālakabhāvanabhavanabhānumadbhānuvegabhāskarābhāskaraviśvasenavisenaviṣvaksenavisārivistāranistaravidaṇḍidaṇḍakāmadakāmukakāmabhṛtkāmanāśananāmabhiḥ pañcāśadbhiḥ pārṣadaiḥ saumyaiḥ nānāvidhākāraiḥ parivṛtamena saṃsmṛtya arghyapādyācamanagandhapuṣpadhūpadīpairabhyarcyānantaraṃ taddinavihitahavyaṃ nivedya baliṃ dadyāt añjaliṃ darśayitvā hareḥ mukhādivāsaṃ vidhāya (mukhavāsaṃ datvā?) taddevatātṛptyarthaṃ śaṅkhadundubhinṛttageyādi kārayet |
kumudākṣaṃ punaḥ āgneyyāṃ sthitaṃ nīlavāsasaṃ triṇetraṃ kākavaktraṃ caturbhujaṃ muṣṭiyuddhahastaṃ khaḍgamudgaradhāriṇaṃ mahiṣārūḍhaṃ grāmābhimukhamasuragrahagaṇamadhyasthaṃ āgneyanidhanāgnijihvahutāśanāgnirūpāgnikeśāgnivarṇāgnyagnivaktramahāvaktramahāsenamahodarakarālakākajihvakākavaktrāgnivaktramaṇḍumaṇḍūkavaktradevadevalakaśarvakaśapakaśaṅkuśaṅkuśravamārīcadroṇamārīcamahiṣamāhiṣakumbhanāsavināsakumbhakarṇavikarṇavidārivikramamaskarimaskarasūkarasūkarāsyaśaśaśaśamukhasiṃhasiṃhamukhanarasiṃhanarakāladhṛkkālasūtrasūtrasūtravinālinālakarṇaiḥ parivṛtaṃ amuṃ yathāpūrvamabhyarcya taddinabalidravyaṃ nivedyācamanaṃ datvā añjalimudrāṃ darśayitvā balibare mukhavāsāntaṃ vidhāya (mukhavāsaṃ datvā?) taddigdevatṛptyarthaṃ tūryāṇi ghāṣayet |
antakāśāsthitaṃ puṇḍarīkaṃ puṇḍarīkatviṣaṃ puṇḍarīkavadanaṃ trilocanaṃ caturbhujaṃ śaṅkhacakradharaṃ kṛtāñjalipuṭaṃ grāmābhimukhamaśvārūḍhaṃ pitṛgrahagaṇamadhyastha yamadharmadharadharmadharmarājadhanurdharavinayapraśrayaniśreyanirguṇālasakuṇapakrūrabāhukuñjaraprāṃśudamananiṣkopaniranukrośanirmamavivāhā (vibhavā?) vibhavahutāśāhyū (bahūr?)dhvarakṣaṇa saṃjñaikalapākalakaṅkakaṭakāvaṭaśaṅkhīcakrīgadīkhaḍgīśārṅgīśārṅgadharavāsudevabhadraketumatketukakṣamījvalanakiṃnarāśvatthasuptasujapanajapapaścimakaikṣikasvaṃjabāḍavakṣamībhiḥparivṛtaṃ pūrvavadabhyarcya taddinabaliṃ nivedyācamanaṃ [datvā]añjaliṃ darśayitvānantaraṃ balikautuke mukhavāsaṃ vidhāya (datvā?) taddigdevatātṛptyarthaṃ śaṅkhādi ghoṣayet |
nirṛtyāśāsthitaṃ vāmanaṃ dhūmravarṇaṃ dhūmravāsasaṃ triṇayanaṃ caturbhujaṃ śūlakhaḍgamudgaradharaṃ muṣṭiyuddhahastaṃ śakaṭārūḍhaṃ grāmābhimukhaṃ yātugrahāntaḥ sthitaṃ balambirṛtiprakṛtivikṛtisukṛtidāruṇadamakarakṣakalakṣakamādhavamāṃsakaniṣṭhurakharabhāṣaṇapralambakaprāṇanapraṇayavīrasenāṅgadavibhāṣavibhīṣaṇaraktākṣalohitākṣaraktajihvavijahvakavidyutkeśaviśālākṣavikṣaravīrahākṣaraprākṣarakāmarūpīvirūpīsarvagasarvavidgaurasaṃbhavaprabhavavāruṇavasuvimardamadana (damana?)e vaikartanavikartṛkapardīpṛthukandakīkandakanākīvaruṇāruṇaiḥ parivṛtaṃ pūrvavadabhyarcya taddinabalyācamanaṃ vidhāyāñjaliṃ nirvartya[bali] kautuke mukhavāsaṃ vidhāyā (datvā?) nantaraṃ tūryāṇi ghoṣayet |
varuṇadigālayaṃ śaṅkukarṇaṃ pītavarṇaṃ trivīkṣaṇaṃ pītavāsasaṃ caturbhujaṃ śaṅkhacakradharaṃ kṛtāñjalipuṭaṃ grāmābhimukhaṃ vyāghrārūḍhaṃ pitṛgrahagaṇamadhyasthaṃ varuṇavāruṇapāśīpāśadharagurukṣepaṇakṣobhaṇanāradasarvadaravisumananāmanahaṃsavaikuṇṭhaparamaparahunamatvasumatbhadrabhadravaprabhavamahākarṇavikarṇaśaśakaśalakapikavānaranarakakārṣṇīkarṇadharāṃśumatcakrṛbhṛt [ugra] vajrīvajranābhavinābhakakarapa (-bha?) kurabhadākṣiṇadakṣiṇa suhṛddurgandhapūtigandhatārkṣyagaruḍavirodharodhakarodhakaṅkaṇavṛkodaraiḥ parivṛtaṃ pūrvavadabhyarcya taddinabalyācamanaṃ datvā añjaliṃ kṛtvā balibere mukhavāsaṃ datvā śaṅkhādīn ghoṣayet |
atha punaraniladiṅnilayaṃ atitaptahāṭakanibhaṃ sarpanetraṃ triṇetraṃ caturbhujaṃ haridrāvāsasaṃ paraśupāśadharaṃ muṣṭisaṃnaddhahastaṃ grāmābhimukhaṃ mṛgādhirūḍhaṃ nāgābharaṇabhūṣitaṃ gandharvagrahagaṇāntaṃḥ sthitaṃ marunmārutagorurvyākhuvāyusutānilagalartavartakakaṃkamārgaṇaprāṅkaṇācalabalabalanidhivīravirodharodhakavidhisi ddhavasuyavasaṃkaradhīrakamālīmālāvidhivastusamarthasamuhotsavakarkaṭakaṭakagandhagandhavahaparasiktavasi ktarogīsevakasevanasavauṣadhabheṣajarogīgabhavakāraṇakaraṇakartṛgaravīrakhala (akhala?) balavākuvāhasucārubhiḥ parivṛtaṃ yathoktamabhyarcyācamanaṃ datvā añjaliṃ darśayitvā balibimbānnavāsaḥ nirvartya (balibimbemukhavāsaṃ taddinabaliṃ ca datvā?) digdevatātṛptyarthaṃ śaṅkhādīn ghāṣayet |
anantaramamṛtakarāśāsthitaṃ śyāmacchāyaṃ śyāmāmbaradharaṃ triṇetraṃ caturbhujaṃ jalajacakradharaṃ kṛtāñjalipuṭaṃ grāmābhimukhaṃ yakṣagrahagaṇamadhyasthaṃ sumukhaṃ meṣārūḍhaṃ somasomakalasoma (somya?) sāmavitsāmanāyakasudhāsudhātādhātāsurāṣṭrakāṣṭhakakalikāladhṛkkālacakrakālakūṭaviṣabalāmṛtāmṛtanāthakeyūrīkevalībalīviṣṇukṛṣṇapiśaṅgāṅgī rekhālekhālekhapikaśukalūbakaśukaśyenaśyenamukhamārjāramarubhṛdvālagulmakaṇavakakaṇaśeṣaviśeṣoccheda (-ṣa?) kardamapūtivigrahasāmbasaṃvatsaravegīvegadharamarudbhiḥ caturai rākṣasasahasragairnāyakaiḥ parivṛtaṃ sāgaṇadhyānaṃ yathāpūrvamabhyarcya tadadvārabalidravyaṃ parivṛtaṃ sagaṇadhyānaṃ yathāpūrvamabhyarcya tadadvārabalidravyaṃ nivedyañjiliṃ darśayitvā [bali] pratimāmukhavāsaṃ vidhāyā(datvā)śādevatātṛptyarthaṃ śaṅkhādīn ghoṣayet |
atha punarīśānaśāpratiṣṭhitaṃ supratiṣṭhitaṃ siṃhārūḍhaṃ rajatavarṇaṃ rajatavāsasaṃ triṇetraṃ caturbhujaṃ khaḍgamudgadadharaṃ muṣṭiyuddhahastaṃ grāmābhimukhaṃ piśācagrahagaṇamadhyasthaṃ īśāneśvaravyāpīvyasanavinaśabudhadharabakaviśavādaśakuniśakaṭaghaṭavṛkṣakakṣakṣamīkṣāntimātṛromakapiñjalabrahmaṇyabrahmavidbrahmībrahmātmabrahmasādhanavedīvedavidudbandhaśaṅkaraśaṅkaradhīmadvisṛṣṭiriṣṭātmaduṣṭātmaduṣṭakarmakṛtvinetṛvigovindagopatigoptṛmaheśvaraiḥ parivṛtaṃ yathaṃ ktamabhyarcyācamanaṃ datvā taddinabaliṃ datvāñjaliṃ darśayitvā balibimbānanavāsaṃ nirvartya(datvā?) digdevatātṛptyarthaṃ śaṅkhādīn ghoṣayet |

anantasthitaṃ pṛśnigarbhaṃ siddhagrahagaṇānvitaṃ taptajāmbūnadasaṃkāśaṃ caturvaktraṃ caturbhujaṃ akṣasūtrakamaṇḍaludharaṃ puṣpāñjalidharaṃ haṃsādhirūḍhaṃ paścimābhimukhaṃ kamalodbhavaṃ kamalāsanaṃ siddhadhātṛvidhātṛdhātṛprajāpatilokeśalokakṛtkartṛsraṣṭrubrahmātmabhasutāpatularītivardhanāvyaktaguṇavadgauṇaguṇabhugudgīthapraṇavahiraṇyagarbhaviriñcapuṣkarabhāsanabhāsavikarṇavijayarathantaracchandoyajuṛgatharvamarīcyaṅgirapulahakratuvasiṣṭhapracetaśalabhabhīṣmahemantaśiśirakusumākarakalahavirāhi (-gi?) amarṣaroṣaṇaśoṣaṇagatiharṣaṇavardhanaiḥ pṛśnigarbhavaśānugaiḥ bhīmarūpamahākāyairasaṃkhyaparivārakaiḥ vyāghravaktrairmeṣavavatraiḥ śaśamukheḥ svastivaktraiḥ vyālavaktraiḥ varāhavaktraiḥ kukkuṭavaktraiḥ balākavaktraiḥ haṃsavaktraiḥ mayūravaktraiḥ svastikāsyaiḥ cakravākānanaiḥ kapotāsyairekanetraiḥ dvinetraiḥ triṇetraiḥ (bahunetraiḥ?) ekapādaiḥ dvipādaiḥ bahupādaiḥ ekavaktraiḥ bahuvaktraiḥ asaṃkhyaiḥ parivṛtaṃ viṣṇupārṣadeśvaragaṇamadhyasthaṃ dhyātvārghyādibhirabhyarcya balidravyaṃ pradāyācamanāñjaliṃ darśayitvā bimbābhimukhaṃ kṛtvā puṣpāñjaliḥ sādhako namaskṛtya samastamaṅgalavādyādi mukhavāsaṃ vidhāya (datvā?) taddevatātṛptyai śaṅkhādīn ghoṣayet |
nāradaḥ---
utsaver'ghyapradānādi caṇḍādīnāṃ guro 'sti kim /
bhedaḥ sāmānyato vāpi mantraṃ kiṃ vā vidhiḥ prabho

27.45

viṣvaksenaḥ---
caṇḍādidevatādhyānaṃ kṛtvā devamukhe tataḥ /
dakṣiṇer'ghyaṃ tathācāmaṃ haste pāde ca pādyakam

27.46

lalāṭe gandhamādadyāt puṣpaṃ śirasi dhārayet /
nāsādakṣiṇapārśve tu dhūpaṃ dīpaṃ tato dṛśi

27.47

balidravyaṃ ca pānīyaṃ punarācamanaṃ tathā /
dakṣiṇe doṣṇi dadyāttu tatpramāṇamatho śṛṇu

27.48

pādyārghyācamanīyaṃ tu parimāṇamathecyate (?) /
gandhaṃ ṣaḍbindumātraṃ tu puṣpaṃ muṣṭiprapūritam

27.49

dhūpaṃ surabhiṇā vyāptaṃ śāntajvālocchritotthitam /
bahurekhamaratyagraṃ(?) daśamātraṃ pradāpeyat

27.50

dīpaṃ saptāṅgulotthānaṃ ghṛtakarpūradīpitam /
dhūpavaddīpayeddevamupacāranivartakam

27.51

trimātrakaṃ tu mudrāyā darśanaṃ dakṣiṇe dṛśi /
itthaṃ nirvartya vārāṇāṃ rājarāṣṭravivṛddhikṛt

27.52

anyathā parivārāṇāṃ arcotsavavidhau bhavet /
rājarāṣṭravināśāya durbhikṣānarthado bhavet

27.53

tataścaṇḍādimantrāṇāṃ lakṣaṇaṃ kathyate 'dhunā /
praṇavādinamo 'ntaṃ ca nāmamantramiti smṛtam

27.54

pīṭhe pīṭhe baliṃ kṣiptvā grāmamadhye samāpayet /
bhūtakṛdbhyo namaḥ sarvabhūtebhyaśca namo 'stviti

27.55

namo 'stu sarvabhūtebhya iti mantramudīrayet /
tasmin vedyādiparyantaṃ deśe mantramiti smṛtam

27.56

anugacchanti ye tvatra kautukaṃ kautukānvitāḥ /
pade pade kratuphalaṃ labhante nātra saṃśayaḥ

27.57

śuddhavāsāḥ śucirbhūtvā kṛtadantānudhāvanaḥ /
haviṣyabhug yatātmā ca ācāryo balimācaret

27.58

rātrau balipradānānte snānaṃ sadyaḥ samācaret /
pratiṣṭhotsavahomeṣu snapanādau viśeṣataḥ

27.59

ārabhya tantrānuktaṃ ca nirīkṣyānyāṃstu kārayet /
anyathā kevalaṃ tantramekaṃ vīkṣya prayojayet

27.60

tatsaṃkṣepaṃ na vismṛtya mohāt sarvavināśakṛt /
tīrthapūrvadine rātrāvadhivāsanamācaret

27.61

yāgamaṇḍapamadhye vā devasya purato 'thavā /
vediṃ kṛtvātha śālībhiraṣṭadroṇasamanvitam

27.62

tadardhaṃ taṇḍulaṃ nyasya tanmadhye 'mbujamālikhet /
kuśān saṃstīrya tanmadhye vastrāṇi parito nyaset

27.63

gandhapuṣpaiḥ samāstīrya prokṣayenmūlavidyayā /
aṣṭadigdīpasaṃyuktaṃ karpūrāgarudhūpitam

27.64

dhūpayitvā tato vediṃ tanmadhye devamānayet /
arghyapādyādinābhyarcya havirasmai tu dāpayet

27.65

devasya pūrvapārśve tu pūrṇakumbhaṃ nidhāya tu /
veṣṭitaṃ sūkṣmavastraiśca hemaratnasamanvitam

27.66

tasminnāvāhayet tīrthān saritaśca sarāṃsi ca /
pūjayitvaiva gandhādyaistato devaṃ samarcayet

27.67

prārthayettīrthayātrārthaṃ praṇipatyaiva deśikaḥ /
devadeva jagannātha namaste lokabhāvana

27.68

tīrthayātrāṃ kuruṣva tvaṃ prasīda puruṣottama /
prārthacitvaiva deveśaṃ prokṣayet kumbhavāriṇā

27.69

pañcamantraiśca sūktena pauruṣeṇa ca mantravit /
tathā nārāyaṇaṃ sūktaṃ sṛṣṭya dipratipādakam

27.70

atharvaṇamidaṃ sūktaṃ sarvakāmapradaṃ śubham /
ātmānaṃ ca tathācāryo vaiṣṇavāṃścaiva sāttvatān

27.71

gaṅgasnānaphalaṃ sarvarṃ(-ve?)labhante prokṣayettadā /
punarācamanaṃ datvā gandhapuṣpādinārcayet

27.72

havirnivedanaṃ kuryādapūpāṃśca phalāni ca /
pānīyācamanaṃ datvā mukhavāsaṃ tathaiva ca

27.73

niveditaṃ tu tatsarvaṃ ācāryāya nivedayet /
ācāryasya manaḥ prītiratisaṃpattikāriṇī

27.74

ācāryasyānurūpeṇa sāttvatebhyo nivedayet /
kiñcinmātraṃ gṛhītvā tu sadasyānāṃ tu dāpayet

27.75

puṇyāhaṃ vācayitvaiva kautukaṃ bandhayettataḥ /
darśayeddevadevasya maṅgalāni yathākramam

27.76

chatraṃ cāmaramādarśaṃ sumuharte nivedayet /
śāyayecchayane divye devaṃ mūlena vidyayā

27.77

ātmānaṃ kautukaṃ baddhvā rātriśeṣaṃ samāpayet /
atha tīrthe 'hani prāpte nityakarma samāpya ca

27.78

maṇḍape madhyame bhāge someśāne tu lepayet /
tanmadhye śālinā vediṃ kuryānmadhye 'bjamuttamam

27.79

ulūkhalāna(-nya?)laṃkṛtya niśācūrṇai(-khaṇḍai?)stu pūrayet /
pūrvoktena vidhānena ghātayettattridhā punaḥ

27.80

tasya paścimabhāge tu śālimadhye mahāmune /
tīrthārthaṃ sthāpayeccūrṇān gandhādīn kramayogataḥ

27.81

gandhacūrṇaṃ tathā piṣṭaṃ cūrṇaṃ rajanimeva ca /
śālimadhye tu saṃsthāpya prāgādīśāvasānakam

27.82

navavastraistu saṃveṣṭya kalaśān(-śo?)lūkhalān(?)kramāt /
paścādrajanicūrṇaṃ tu pūrayet kalaśe mune

27.83

arghyapādyādinābhyarcya taṃ devaṃ mūlavidyayā /
snāpayeddevadevasya mūrdhni paścāt samāhitaḥ

27.84

gandhādicūrṇān saṃgṛhya tīrthadeśe samācaret /
cūrṇotsavaṃ tataḥ kuryāt curṇasnānasamanvitam

27.85

grāmaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā tīrthadeśaṃ samānayet /
puṇyāhājyāropaṇaṃ snānavastraṃ pādyārghyaṃ vai dantakāṣṭhaṃ ca toyam

27.86

datvādarśaṃ tailamudvartanaṃ ca dhātrīsnānaṃ snānapūrvopacāram /
snānakramaṃ pravakṣyāmi nitye naimittike 'pi ca

27.87

kāmye tu vā prakurvīta devadevasya śāṅrgiṇaḥ /
devasya pūrvabhāge tu maṇḍalaṃ pañcahastakam

27.88

kṛtvā tanmadhyame nyasya śālidroṇadvayaṃ mune /
vistīrya vedimadhye tu tadardhaṃ taṇḍulaṃ tathā

27.89

tatra madhye nyasedvidvān kalaśān dvādaśa kramāt /
madhyame tu ghṛtaṃ nyasya tatra pūrve dadhi nyaset

27.90

dakṣiṇe vinyaset kṣīraṃ madhu vāruṇagocare /
some coṣṇodakaṃ nyasya sādhakaḥ paramārthavit

27.91

āgneyyāṃ gandhatoyaṃ tu nairṛte puṣpatoyakam /
vāyavye maṅgalodaṃ tu īśāne śuddhavāribhiḥ

27.92

hastamutsṛjya navakādaindre vā cottare 'thavā /
sthāpayet kramayogena cūrṇāni kramayogataḥ

27.93

parameṣṭyādibhirmantraiḥ snāpayet puruṣottamam /
tataśca vimṛjeccūrṇairmūlenāṅgādi daivake

27.94

punaśca kuśakūrcena mārjayedbimbamuttamam /
evaṃ vai kalaśān nyasya kūrcadravyāt nyasedbudhaḥ

27.95

cakrikāṃ sthāpayettasmin gandhapuṣpaṃ vinikṣipet /
navavastraistu saṃchādya gandhapuṣpādinārcayet

27.96

tatastu paritaḥ kuryādrakṣārthaṃ kumudādikān /
kumudaṃ pūrvadigbhāge puṇḍarīkaṃ tu dakṣiṇe

27.97

śaṅkukarṇaṃ pratīcyāṃ tu sumukhaṃ cottare nyaset /
āgneye kumudākṣaṃ tu nairṛte vāmanaṃ nyaset

27.98

sarpanetraṃ tu vāyavyāmīśāne supratiṣṭhatam /
evaṃ tu kumudādīṃstu kalaśeṣu nyasedbudhaḥ

27.99

tulasīsahadevī ca bilvamaudumbaraṃ tathā /
aśvatthaṃ plakṣavakulaṃ sadābhadrā prakīrtitāḥ

27.100

eteṣāṃ pallavān gṛhya kalaśeṣu nyaset kramāt /
puṣpādibhiḥ samabhyarcya dhūpadīpāntameva ca

27.101

evaṃ vai kalaśān nyasya dravyadevān bravīmi te /
śālinīvāramāṣāṃśca candanośīrameva ca

27.102

pañcacūrṇamiti khyātaṃ parāgāṇāmanuttamam /
candanaṃ kuṅkumośīraṃ campakotpalavāsitam

27.103

gandhatoyamiti khyātaṃ gaṅgāvārisamaprabham /
utpalaṃ mallikājātipāṭalaṃ padmameva ca

27.104

pañca puṣpodakamidaṃ pañcopaniṣadaṃ nyaset /
indravalyaṅkurāśvatthadalaikaṃ padmameva ca

27.105

etattu kathitaṃ pūrvaṃ maṅgalaṃ maṅgalodakam /
śuddhatoyaṃ samādāya mantreṇa parameṣṭhinā

27.106

kuśāgreṇa mathitvā tu deveśamabhiṣecayet /
kuṅkumośīrakuṣṭhaṃ ca rajanīcandanaṃ tathā

27.107

etattīrthamayaṃ puṇyaṃ tīrthacūrṇamiti smṛtam /
rajanīṣvekavarjyaṃ tu droṇaṃ vāpyardhameva vā

27.108

āḍhakaṃ vā tadardhaṃ vā cūrṇaṃ kuryāttu mantravit /
cūrṇānāmapyalābhe tu rajanīcūrṇamuttamam

27.109

śālibhirvātha sarveṣāṃ snāpayenmūlavidyayā /
ghṛtādisnehadravyāṇāmāḍhakaṃ vārdhameva vā

27.110

sarveṣāmapyalābhe tu pūrayedgandhavāriṇā /
tenaiva snāpayeddevaṃ yathāvittānusārataḥ(?)

27.111

yatproktaṃ cotsave puṣpaṃ tasyā (?) evaṃ tu mantravit /
tattaddoṣaṃ smaret kṣipya tulasī cotpalākṣatam

27.112

evaṃ dravyaṃ tu saṃproktaṃ daivataṃ kathayāmi te /
dāmodarāvasānāśca keśavādyāśca mūrtayaḥ

27.113

ghṛtādikalaśānāṃ tu devatāḥ parikīrtitāḥ /
rakṣārthaṃ kalaśānāṃ tu kumudādīni daivatam

27.114

uddhāraṇakramaṃ yena tatproktaṃ daivataṃ kramāt /
evaṃ saṃsthāpya vidhivat paścācchuddhiṃ samācaret

27.115

puṇyāhaṃ vācayitvā tu prokṣayet kuśavāriṇā /
evaṃ saṃprokṣya vidhivat tataḥ snapanamācaret

27.116

ghṛtena dadhnā payasā madhunoṣṇākadakena ca /
snāpayet pañcacūrṇaiśca saṃprapūjya prabhuṃ mune

27.117

aṣṭākṣareṇa gandhāmbhaḥ puṣpāmbho dvādaśākṣaraiḥ /
maṅgalaṃ viṣṇugāyatryā śuddhāmbhaḥ praṇavena tu

27.118

tīrthacūrṇaṃ tataḥ snāpya mūlamantreṇa sādhakaḥ /
snapanānte tu saṃsthāpya rajanīcūrṇamuttamam

27.119

ājyādiniśi(?)cūrṇāntaṃ evaṃ saṃsnāpayet kramāt /
gandhapuṣpādinābhyarcya dīpāntaṃ ca mahāmune

27.120

snapanānte tu mantrajñaḥ kumudādīṃśca rakṣakān /
devasya śirasi bhrāmya bhaktānāṃ tu pradāpayet

27.121

evaṃ tu snapanaṃ kṛtvā nadīsnānaṃ tu kārayet /
tīre devaṃ samānīya kuśakūrcena mārjayet

27.122

pādyādidīpaparyantaṃ arcayet kautukaṃ tataḥ /
avagāhya ca tattīrthaṃ tīrthānāvāhya sarvataḥ

27.123

kṛtvāghamarṣaṇaṃ tatra pañcamantraiḥ samāhitaḥ /
jalakeliṃ tataḥ kṛtvā tīramāsādya deśikaḥ

27.124

tatra tīrthajale snātaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate /
alaṃkṛtya tu vastrādyairgandhapuṣpādinārcayet

27.125

havirmahāhavirvāpi datvā nṛttādi kārayet /
devasya pūrvadigdeśe baliṃ dadyāt samāhitaḥ

27.126

namo 'stu sarvadevebhya evamuccārya mantrataḥ /
pālikādyairalaṃkṛtya yānamāropayeddharim

27.127

punaḥ pradakṣiṇaṃ kuryāt grāmaṃ vā nagaraṃ tu vā /
ālayaṃ vāpyabhāve tu yathāvittānusārataḥ(!)

27.128

svastivācanasaṃyuktaṃ śaṅkhabherīravākulam /
pradīpaśatasaṃyuktaṃ nṛttagītādisaṃyutam

27.129

puṣpavṛṣṭisamāyuktamakṣatā(?) lājasaṃyutam /
sāmagītasamāyuktaṃ jayaśabdasamanvitam

27.130

pradakṣiṇaṃ parikramya nadrutaṃ navilambitam /
yāgabhūmiṃ samāsādya pūjayitvā yathākramam

27.131

snapanaṃ vidhivat kṛtvā puṣpayāgaṃ samārabhet /
kṛtvā padmaṃ cakrakaṃ maṇḍalaṃ vā tatra sthāne vāsudevādikāṃ (-kā?) śca

27.132

śaṅkhādyā vai bāhyato lokapālāḥ viṣvakseno vainateyaśca bāhye /
bhūteśā vai bāhyataḥ pūjanīyāḥ gaulyannaṃ vai bhakṣyamagneśca kāryam

27.133

puṇyāhārghyaṃ puṣpamekaṃ baliṃ ca pūjāpujye mūlabimbe sthitaṃ vai /
cakralakṣaṇamārge tu śeṣamasminniyojayet

27.134

dhvajāvarohaṇaṃ kuryāt udvāsyaiva tu devatāḥ /
datvā mahābaliṃ tābhyo mudgānnāpūpalājakaiḥ

27.135

saktubhirgrāmabāhye ca madhye caiva kṣamāpya ca /
dhvajādvisarjayeddevaṃ vainateyaṃ svamantrataḥ

27.136

ekarātridvirātre vā trirātre tu mahāmune /
dhvajāvarohaṇaṃ kuryāt adhikaṃ tu na kārayet

27.137

adhikaṃ yadi cettatra snapanaṃ kārayet kramāt /
utsavapratimāyāṃ tu snapanaṃ tvadhamottamam

27.138

pañcaviṃśatibhirvāpi kalaśairdvādaśaistu vā /
yathāvittānusāreṇa (!) snapanaṃ kārayeddharim

27.139

dhvajāvarohaṇaṃ paścāt kārayenmantravittamaḥ /
karṣaṇādiṣu pūjāyāṃ pratiṣṭhārohaṇādiṣu

27.140

dhvājārohaṇavelāyāṃ dhvajasyāpyavarohaṇe /
utsave balidāne tu śaṅkhādyaiścaiva ghoṣayet

27.141

śaṅkhatūryādinirghoṣaṃ haritṛptikaraṃ mune /
rakṣovidrāvaṇaṃ caiva rājaśāntikaraṃ tathā

27.142

rāṣṭravṛddhikaraṃ samyak yajamānasukhāvaham /
snapanasthāpanādīnāṃ yā mudrā yasya kathyate

27.143

tāṃ tathāśaknuvan kartuṃ mūlamantraṃ nyaset kare /
tena kurvan kriyāḥ sarvāḥ kareṇa munipuṅgava

27.144

tṛtīyaṃ samanudhyānaṃ te cānte 'ñjalikārakāḥ /
tṛptiṃ kurvanti devasya jalasthānajaleśvarān(?)

27.145

tṛpta (tarpa) yedātmanastṛptimiti guhyopadeśakaḥ /
devotsavādikriyayā nṛpasya balāyurārogyajayaśriyaśca

27.146

rāṣṭrasya vṛddhirdhanadhānyayugvai prayojayitrādi phalaṃ sukhādi /
utsavāṅgamatho vakṣye yāgamaṇḍapamuttamam

27.147

dakṣiṇe gopurasyaiva āneyyāṃ diśi vai tathā /
yāmyāyāmuttare vātha kārayedyāgamaṇḍapam

27.148

tatpūrvabhāge kartavyaṃ kuṇḍaṃ lakṣaṇasaṃyutam /
kuṇḍapārśve muniśreṣṭha vediṃ kuryādyathāvidhi

27.149

caturhastapramāṇena kārayedvedimuttamām /
vistārāyāmatulyā syādyāgavedirmahāmune

27.150

trihastaṃ vā dvihastaṃ vā kārayedvedimuttamām /
ratnimātrasamutsedhāmathavā tālamātrakām

27.151

darpaṇodarasaṃkāśāṃ yāgavedimanuttamām /
evaṃ kṛtvā vidhānena vediṃ bhuktiśubhapradām

27.152

tatropari likhet padmamaṣṭapatradalākṛti /
gomayena samālipya dvādaśākṣaravidyayā

27.153

prokṣayettena mantreṇa kuśapūtena vāriṇā /
pālikā cāṅkuropetamaṣṭamaṅgalasaṃyutam

27.154

pūrvādikramayogena śaṅkhādīn maṅgalān(!)nyaset /
uttamādikramaṃ proktaṃ vedikālakṣaṇaṃ mune

27.155

puṇyāhaṃ vācayitvā tu prokṣayitvā kuśāmbhasā /
svastisūktaṃ tatoccārya(?)brāhmaṇaiḥ saha mantravit

27.156

tatra madhye muniśreṣṭha śālinā vedimācaret /
pañcabhārapramāṇaṃ vā tasyārdhaṃ vārdhameva vā

27.157

vistīrya vedimadhye tu raktaśālyantameva vā /
pūrvavadvilikhedraktapadmamaṣṭadalairyutam

27.158

tatra madhye tu saṃsthāpya navakumbhān yathākramam /
sūtratrayasamopetān gālitodakapūritān

27.159

vastrayugmairalaṃkṛtya gandhapuṣpasamanvitān /
pañcaratnasamopetān kūrcatrayasamanvitān

27.160

aśvatthapallavairyuktāṃścakrikābhiḥ pidhāya tu /
evaṃ lakṣaṇasaṃyuktakumbheṣvāvāhayet kramāt

27.161

mahāberānnayecchaktiṃ madhyakumbhe mahāmune /
pūrvādi caṣṭakumbheṣu vāsudevādikān yajet

27.162

arghyapādyādinābhyarcya havīṃṣi mukhavāsakam /
dāpeyat kumbhamadhyasthadevāya munisattama

27.163

pūrvādi cāṣṭakumbheṣu taccheṣeṇa baliṃ kṣipet /
vāsudevādikān jñātvā svanāmnaiva pṛthak pṛthak

27.164

tatastu kumudādīnāṃ kumbhasya paritor'cayet /
ghaṇṭāśabdasamopetaṃ kukkuṭāṇḍapramāṇataḥ

27.165

svastivācanasaṃyuktaṃ dhūpadīpasamanvitam /
svanamnā balidānaṃ tu sādhayet sādhakottamaḥ

27.166

nārikelaphalaṃ dadyāt sandhyayorevamarcayet /
tatpūjānte tu mantrajño homakarma samārabhet

27.167

aṣṭottaraśataṃ vāpi tadardhaṃ vārdhameva vā /
samidāditilāntaṃ tu juhuyāt sādhakottamaḥ

27.168

homānte balidānaṃ tu kārayedgrāmavāstuṣu /
tatastīrthasya divase pūrvāhṇe homapūjanam

27.169

kārayet pūrvavat samyak sādhakaḥ paramārthavit /
homānte cānayet kumbhāttaccakṣurmūlaberake

27.170

tatastu vāsudevādīn nayet pūrvavadāvṛte /
vatsare vatsare brahman kartavyaṃ paramaṃ śubham

27.171

nityapūjāvihīnasya prāyaścittaṃ mahotsavam /
evaṃ saṃpūjayeddevaṃ cotsave yāgamaṇḍape

27.172

tīrthasya divasaṃ yāvattāvat saṃpūjayet kramāt /
yāgamaṇḍapapūjāyāmaṅkurārpaṇapūjane

27.173

baliśeṣaṃ homaśeṣaṃ pātraśeṣaṃ tathaiva ca /
asminniveditaṃ sarvamācāryāya pradāpayet

27.174

anyathā niṣphalaṃ yāti yajamānasya rogakṛt /
tasmāt sarvaprayatnena kārayecchāstracoditam

27.175

yaḥ kārayettu matimān tatphalaṃ samavāpnuyāt /
yāgamaṇḍapapūjāṃ tu vinā cedutsavaṃ kuru

27.176

kevalaṃ homamātreṇa cāpyalaṃ tu mahotsavam /
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ sarvapāpanikṛntanam

Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc