Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 28

iti śrīpāñcārātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ [utsavavidhirnāma] saptaviṃśo 'dhyāyaḥ ||
aṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ
viṣvaksenaḥ---
amāvāsyotsavaṃ vakṣye māsi māsi munīśvara /
devajanmarkṣake vāpi pratiṣṭhārkṣamathā (-ṛkṣake?)pivā

yajamānasya janmarkṣe rājajanmarkṣake 'pi vā /
ayane viṣukāle vā niścayitvāṅkurān purā

navāhe saptapañcāhe tryahaikāhamathāpi vā /
aṅkurārpaṇameteṣu sarvasampatsukhāvaham

kārayedvidhivat samyak sāyāhne munisattama /
anaṅkurārpaṇaṃ kāryamanarthamaśubhāvaham

tasmāt sarvaprayatnena kārayedaṅkurārpaṇam /
aṅkurārpaṇakārye 'smin velādīni na vīkṣayet

pālikāghaṭikā caiva śarāvaśca tridhā mune /
uktamasmin mahātantre cotsave ṣoḍaśān kramāt

pratyakaṃ pālikādīni lakṣaṇaiḥ saha nārada /
kaścidasmin viśeṣo 'sti taṃ viśeṣaṃ śṛṇu kramāt

pratyekaṃ dvādaśaṃ vāpi kevalāḥ pālikāstathā /
pālikāṣoḍaśaṃ vāpi dvādaśaṃ navakaṃ tu vā(?)

dūrvābhiḥ saśirīṣābhiḥ pālikādīn suveṣṭayet /
tilādidaśabījāni mudgamekamathāpi vā

payobhiḥ kṣālayet pañcamantrairvāribhireva vā /
evaṃ bījāni saṃkṣālya kārayedaṅkurārpaṇam

aṅkurārpaṇakārye 'smin sūtrapātaṃ na kārayet /
viśeṣamatra vakṣyāmi padmasūtravidhiṃ śṛṇu

trihastaparimāṇaṃ tu caiva gomayenānulepayet /
tasyordhve śālimāstīrya tanmadhye 'bjamathālikhet

tryahaikāhotsave caiva snapane munisattama /
amāvāsyādikārye 'smin ṣoḍaśaṃ dvādaśaṃ tu(?) vā

karṇikādidalān likhya pratyekaṃ tatra vinyaset /
pratiṣṭhotsavayoścaiva pavitrārohaṇe mune

tathā dīkṣāvidhāne tu pratyekaṃ ṣoḍaśa kramāt /
dvādaśaṃ vātha niḥśeṣaṃ pālikādīṃśca kārayet

śeṣakarmāṇi sarvāṇi likhedabjamanuttamam /
padmasya dalasaṃkhyāstu śṛṇu cāsmin mahāmune

pālikā ṣoḍaśaṃ cettu dalaṃ pañcadaśaṃ likhet /
dvādaśaṃ pālikā cettu tādṛśaṃ padmamālikhet

karṇikadidaleṣveṣu kārayet prathamākṣaram /
athavā muniśārdūla aṣṭapatrābjamālikhet

pūrvavadvilikhedbījaṃ pūrvādiṣvakṣarān vasūn /
prokṣayettena mantreṇa śākhāmūlena vā mune

indrādīśāvasāneṣu pālikān navakān nyaset /
tena mantreṇa matimānan prokṣayedgandhavāriṇā

puṇyāhaṃ vācayettasmin brāhmaṇaistantrapāragaiḥ /
tilādibījānabhyarcya taṇḍulopari nārada

jitanta iti mantreṇa sarvabījāni vāpayet /
gandhapuṣpādinābhyarcya sugupte sthāpayet kramāt

viśeṣaścātra saṃproktaḥ śeṣaṃ sādhāraṇaṃ bhavet /
sāyāhne vātha pūrvāhṇe balimasmin samācaret

haviṣā cākṣatairvāpi puṣpairvātha baliṃ kṣipet /
amāvāsyotsavādyeṣu saṃproktaṃ cāṅkurārpaṇam

utsavapratimāṃ vāpi snapanārcāmathāpi vā /
balibimbaṃ tu vā cakrabimbamekamathāpi vā

tadgṛhītvā tu mantrajñaḥ śuddhasnānaṃ tu kārayet /
pūrvarātrau tu kartavyaḥ sūtrabandho yathāvidhi

vāsādhivāsavat kṛtvā maṇḍapālaṃkṛtirmune /
caturaṅgulamutsedhaṃ caturhastapramāṇataḥ

śālibhirvedikāṃ samyak kṛtvā maṇḍapamadhyame /
tadardhaṃ taṇḍulairvediṃ tanmadhye tu samācaret

dhānyābhāve yathāvediryathālābhaṃ praśasyate /
yajamānecchayā vediṃ kuryāttantravicakṣaṇaḥ

pūrvavat padmamālikhya tanmadhye 'ṣṭākṣaraṃ nyaset /
aṣṭākṣarasya madhye tu catuṣpādāsanaṃ nyaset

prokṣayenmūlamantreṇa dharmajñānādikān nyaset /
gandhapuṣpādinābhyarcya tanmadhye harimānayet

pādyādidīpaparyantamarcayet puruṣottamam /
kautukaṃ bandhayet paścāt puṇḍarīkākṣavidyayā

āḍhakatrayasaṃpūrṇaṃ śālitaṇḍulamuttamam /
sauvarṇādiṣu pātreṣu hyekaṃ gṛhya vicakṣaṇaḥ

pūrayettaṇḍulaṃ śuddhaṃ kundendudhavalaprabham /
taṇḍulordhve 'bjamālikhya cāṣṭapatraṃ sakarṇikam

sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi kṣaumasūtramathāpi vā /
kārpāsasūtrakaṃ vāpi triguṇīkṛtya nārada

triguṇaṃ triguṇīkṛtya karṇikāyāṃ nyaset kramāt /
prācyādi paścimāntena vinyaset sūtramuttamam

gandhādidīpaparyantamarcayet kautukaṃ kramāt /
bandhayet kautukaṃ paścāt dakṣiṇe bhagavatkare

aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ tu ācāryo mantramuccaran /
dhūpāt bhasmaṃ(?)samādāya rakṣāṃ kṛtvā samantrataḥ

lalāṭe cāṣṭadigbandhaṃ devasya paritaḥ kramāt /
havirnivedayet paścāt sādhakaḥ parameṣṭhinā

apūpādīni sarvāṇi upahārāṇi dāpayet /
pānīyaṃ ca tato dadyāt mukhavāsaṃ nivedayet

chatraṃ cāmaramādarśaṃ deveśāya nivedayet /
digbandhaṃ kārayettasmin cakramantreṇa sādhakaḥ

niveditaṃ tu tatsarvamācāryāya nivedayet /
tasminanniveditaṃ sarvaṃ puroḍāśasamaṃ mune

tasmāt sarvaprayatnena saṃgraheddevasaṃnidhau /
grāmāyatanavṛddhyarthaṃ pūrvādi paritor'cayet

kumudādyāḥ pragṛhṇantu sarve balimanuttamam /
ghaṇṭāśabdasamopetaṃ dhūpadīpasamanvitam

svastivācanasaṃyuktaṃ nṛtatagītasamanvitam /
kārayedbalidānaṃ tu puṣpākṣatakuśodakaiḥ

yadidaṃ devadevasya toṣaṇārthamihocyate /
rātriṃ(rātrau?)visarjayet paścāt pūrvoktairdravyavistaraiḥ

deveśaṃ cārcayet samyak sūktena puruṣeṇa ca /
vastrābharaṇapuṣpādyairalaṃkṛtya prayatnataḥ

havirnivedayet paścāt tāmbūlaṃ ca tathaiva ca /
ācāryaḥ samalaṃkṛtya homakarma samārabhet

nityāgnau cotsavāgnau vā karayedvidhicoditam /
samidājyacarūn lājān pañcaviṃśatisaṃkhyayā

kārayet svasvajihvāyāṃ samidādi yathākramam /
samidho mūlamantreṇa chandomūlena vai ghṛtam

tatastu viṣṇugāyatryā yaruṃ hutvākṣamātrataḥ /
lājān vedādimantreṇa juhuyāttantravittamaḥ

balidravyaṃ ca juhuyāt caturthyantādinā mune /
prāyaścittāhutiṃ hūyāt pañcopaniṣadaiḥ kramāt

pūrṇāhutiṃ tato hutvā dvādaśākṣaravidyayā /
nitye mahotsave caiva amāvāsyotsavādiṣu

brahmapraṇītamidhmau ca neṣyate munisattama /
etatte kathito homa amāvāsyotsavādiṣu

homānte balidānaṃ tu kārayettantravittamaḥ /
pūrvavadbalidānaṃ tu prāsāde tu yathākramam

kārayenmuniśārdūla sarvadevapriyārthakam /
grāme vā nagare vāpi pattane vālaye 'pi vā

evamādiṣu deśeṣu kārayedbalimuttamam /
mārgaśuddhiṃ purā kṛtvā pūrvāhṇe balimācaret

madhyāhne yatkṛtaṃ brahman balikarmādhamaṃ bhavet /
pūrvāhṇe grāmavṛddhiḥ syāt sarvasaṃpatsukhāvaham

madhyāhne tvaghanāśaṃ tannagarādiṣu vṛddhikṛt /
tasmāt sarvaprayatnena pūrvāhṇe balimācaret

pūrvavaddevadeveśamalaṃkṛtya prayatnataḥ /
vāsitādyaiśca mātrābhistoṣitaṃ sumanoramam

tadbimbaṃ śibikādyeṣu samāropya samāhitaḥ /
rathaṃ tu śibikāṃ vāpi gajaṃ vāśvavaraṃ tu vā

prokṣayedgāruḍenaiva bhūṣayedgaruḍaṃ smaran /
chatradhvajavitānādīn nṛttageyasamanvitam

śaṅkhabheryādinirghoṣaṃ mahājanasamanvitam /
grāmādivīthikāyāṃ tu madhye grāmaṃ paribhramet

grāmādivāstudeśeṣu kumudādīn samarcayet /
devāgāreṣu sarveṣu mahāśāstālayeṣu ca

kūpe caiva (kūpeṣu ca?) taṭākeṣu saṅgameṣu ca vīthitaḥ /
tattaddeśe muniśreṣṭha sarvabhūtagaṇān nyaset

devasya saṃnidhau tasmin balidānaṃ samācaret /
pāyasānnaṃ gulopetaṃ tulasīpatrasaṃyutam

karavīrasamāyuktaṃ śvetaraktākṣatairyutam /
tilodakasamopetaṃ balidravyaiśca saṃyutam

kṛmikīṭapataṅgādyaiḥ sparśite 'smin pramādataḥ /
balidravye muniśreṣṭha santyājyaṃ devatārcane

akṣatairvātha puṣpairvā yathāsaṃbhavamarcayet /
kārayedvāstudeśeṣu tattanmantramanusmaran

uttaryīṣṇīṣasaṃyuktaḥ ācāryo balimācaret /
balyante paramātmānamarghyapādyādinārcayet

sarvamaṅgalakārye 'smin maṅgalālāpanaṃ kuru /
tṛtīyasavane gatvā devāgāre munīśvara

pādyādisaptakaṃ datvā tataḥ snapanamārabhet /
maṇḍapaṃ samalaṃkṛtya śālinā vedimācaret

tatra madhye tu matimān kalaśān viniveśayet /
śālmalīkiṃśukāpuṣpasaṃkāśān sūtraveṣṭitān

vedikopari saṃsthāpya caturvedādimantrataḥ /
teṣāṃ madhye muniśreṣṭha dravyāṇi viniveśayet

pādyaṃ tu madhyame bhāge pūrvabhāger'ghyameva ca /
yāmye tvācamanīyaṃ syādgandhaṃ vāruṇagocare

puṣpatoyaṃ nyaset some kṛśānau taṇḍulodakam /
nairṛte dadhi vinyasya vāyavye kṣīrameva ca

aiśānye vinyasedājyaṃ gandhayuktaṃ śubhaṃ mune /
evaṃ tu navakaṃ sthāpya kūrcāṃsteṣu vinikṣipet

cakrikāṃ sthāpayetteṣu gandhapuṣpaṃ vinikṣipet /
tatastu rajanīcūrṇaṃ pūrve vā cottare 'tha vā

sthāpayitvārcayettasmin gandhapuṣpākṣataiḥ kramāt /
kalaśān navavastraistu veṣṭayet praṇavena tu

puṇyāhaṃ vācayet samyagyāthātathyena nārada /
gandhapuṣapādinābhyarcya toraṇe 'ṣṭaghaṭān nyaset

pūrvādi cottarānteṣu dvau dvau tu kalaśau nyaset /
gandhatoyena saṃpūrya gandhapuṣpādinārcayet

svanāmnā caiva sarveṣāṃ mantraṃ tu munipuṅgava /
ṣaḍakṣaramanusmṛtya sādhakaḥ paramārthavit

pādyādyaiḥ kalaśaiḥ sarvaiḥ deveśamabhiṣecayet /
snapanānte tu mantrajño rajanīmabhiṣecayet

śuddhasnānaṃ tataḥ kṛtvā alaṃkṛtya janārdanam /
snānodakaṃ to gṛhya vaiṣṇavān prokṣayedbudhaḥ

taṃ gṛhītvā tu bhaktānāṃ sarveṣāṃ mūrdhni nikṣipet /
gaṅgāsnānaphalaṃ puṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam

sarvasaṃpatsamṛddhiḥ syāditi śāstrasya niścayaḥ /
pūrvavadyānamadhye tu devamāropya mantravit

purāṇoktataṭāke vā nadītīre 'thavā mune /
devadevaṃ samānīya mūlamantreṇa sādhakaḥ

snāpayetteyamadhye tu pūrvavanmunipuṅgava /
mahājanān samāhūya dadyāttīrthamanuttamam

svastivācanasaṃyuktaṃ śaṅkhadundubhisaṃyutam /
devālayaṃ kramādgatvā dvāramāśritya nārada

arghyapādyādinābhyarcya rakṣāṃ kurvīta mantravit /
annena vātha puṣpairvā aṣṭadigbalimācaret

sudarśanena mantreṇa pūrvādiṣu yathākramam /
devāgāraṃ samāśritya svastivācanapūrvakam

pūrvavaddevamabhyarcya mahānnaṃ ca nivedayet /
ācāryaṃ pūjayet paścāt yathāśaktyatra nārada

apūpādīni cānyāni upahārāṇi dāpayet /
tāmbūlaṃ dāpayet paścāt vidhivat parameṣṭhinā

śeṣakarmāṇi sarvāṇi rājavat pratikārayet /
yaḥ kārayettu matimān ihalāke śriyaṃ labhet

sa yāti viṣṇusālokyaṃ viṣṇusārūpyameva ca /
atha vā muniśārdūla tīrthasnānavidhiṃ śṛṇu

nadīpulinatīre tu maṇḍapaṃ kārayet kramāt /
atha vā suprapāṃ kṛtvā caturdvārasamanvitām

vāsādhivāsane proktaṃ prapālakṣaṇamuttamam /
evaṃ lakṣaṇasaṃyuktāṃ prapāṃ kṛtvā munīśvara

aindrādīśānaparyantaṃ gomayenānulepayet /
pūrvoktaśālīnāstīrya vitānādyairalaṃkṛtam

puṣpamālādisaṃyuktaṃ tanmadhye kalaśān nyaset /
pūrvavannavakaṃ sthāpya pūrvavat snānamācaret

tīrthasnānaṃ tato brahman mahājanasamanvitam /
nadyāṃ hrade taṭāke vā deveśaṃ snānamācaret

tīre devaṃ samānīya śuddhasnānaṃ samācaret /
arghyādinārcayeddevamalaṃkṛtya prayatnataḥ

śeṣakarmāṇi sarvāṇi asmin pūrvavadācaret /
dviprakāraṃ mayā proktaṃ tīrthasnānaṃ munīśvara

sādhakecchānurūpeṇa yathāyogaṃ samācaret /
tīrthasnānavidhiḥ proktaḥ pūrvapūrvā garīyasī

evaṃ saṃkṣepataḥ proktamamāvāsyotsavaṃ param /
anyathā niṣphalaṃ yāti rogavṛddhirdhanakṣayaḥ