Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 25

iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ (jalagādhādi-saṃskāravidhirnāma) caturviṃśo 'dhyāyaḥ ||
pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ
nāradaḥ---
bhagavan viṣṇubhūteśa viṣvaksena namo 'stu te /
jñātumicchāmyahaṃ sarvaṃ maṅgalāṅkuraropaṇam

pālikālakṣaṇaṃ caiva ghaṭikālakṣaṇaṃ tathā /
śarāvastu kathaṃ proktaṃ saṃkhyānāṃ tu kathaṃ bhavet

teṣāṃ varṇaśca vai nāma dravyāṇāṃ ca kathaṃ bhavet /
teṣāṃ caivādhidaivaṃ ca aṅkurāṇāṃ śubhāśubham

etatsarvaṃ samācakṣva paraṃ kautūhalaṃ hi me /
viṣvaksenaḥ---
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi maṅgalāṅkuravistaram

sauvarṇāṃ pālikāṃ kuryāt rājatīṃ ghaṭikākṛtim /
tāmraireva śarāvaṃ tu sarveṣāṃ tāmrameva vā

mṛdbhirvāpyatha sarveṣāṃ(sarvāṇi?)kārayitvā vicakṣaṇaḥ /
yathāvittānusāreṇa(?)kuryādvā pālikādikān

ṣaṭtriṃśaccāṅgulotsedhaṃ vistīrṇaṃ tu tadardhakam /
pādaṃ ca dvādaśaṃ(!)jñeyaṃ pālikānāṃ prakīrtitam

caturviṃśāṅgulotsedhaṃ vistāraṃ dvādaśaṃ(!)bhavet /
pañcāsyā ghaṭikā kāryā pañcāṅgulasuvistaram(-rā)

pādaṃ cāṣṭāṅgulaṃ jñeyaṃ ghaṭikānāṃ prakīrtitam /
dvādaśāṅgulamutsedhaṃ vistāraṃ tāvadeva tu

pādaṃ ṣaḍaṅgulaṃ jñeyaṃ śarāvāṇāṃ tu sarvaśaḥ /
tattudrūpānusāreṇa nālaṃ kartṛvaśān mune

kārayet kramayogena suślakṣṇaṃ suṣirānvitam /
yathākāmaṃ tu vā kuryāt pālikādīn krameṇa tu

evaṃ jñātvā munireṣṭha kārayedaṅkurārpaṇam /
pratiṣṭhādyutsave caiva snapane yāgadarśane

viṣuve caiva saṃkrāntyāmayane grahaṇe tathā /
śubhanakṣatrayoge ca nāmarkṣetvathavā mune

aṅkurārpaṇakāryaṃ tu kārayet sarvakarmaṇi /
anaṅkurārpaṇaṃ kuryādanarthamaśubhāvaham

tasmāt sarvaprayatnena kārayedaṅkurārpaṇam /
pratyekaṃ ṣoḍaśa syurvai maṅlāṅkuraropaṇaiḥ(-ṇe?)

teṣāṃ caiva tu nāmāni vakṣyāmi munisattama /
sundaro 'sundaraścaiva vikramo muraśāsanaḥ

vīraseno virāmaśca somadatto mahāhanuḥ /
yajñabhuk sarvabhuk caiva manujo mardanastathā

agnigrīvo hayagrīvo vāyugrīvo mahāhanuḥ(?) /
ityete ṣoḍaśa proktāḥ pālikānāṃ tu(atra?)nāmataḥ

ghaṭikānāṃ tu vakṣyāmi yāthātathyaṃ hi nārada /
vego 'vegaḥ suvegaśca vāyuvegastathaiva ca

agninātho vāyunātho havirnātho hayāṃpatiḥ /
sarvabhuk sarvadhṛk sarvī sarvabhakṣastathaiva ca

subhujo durbhujaścaiva bhujago vahnijeśvaraḥ /
ityete ṣoḍaśa proktā ghaṭikānāṃ tu (-ścāpi?)nāmataḥ

śarāvāṇāṃ tu nāmāni tadvakṣyāmi yathākramam /
rājarājo virājaśca suketuḥ kīrtivardhanaḥ

indrakarmā mahākarmā devakarmā manīṣiṇaḥ(?) /
yajñanātho havirnāthaḥ sulagnaḥ suranandanaḥ

maṇipriyo mahāmāyo devamāyaḥ sukhapriyaḥ /
ityete ṣoḍaśa proktāḥ śarāvāṇāṃ tu(-ścaiva?)nāmataḥ

varṇānāṃ tu (varṇāṃścāpi?)pravakṣyāmi yathāvadanupūrvaśaḥ /
sundarādyāstu catvāraḥ śuklavarṇāḥ prakīrtitāḥ

vīrasenādayo raktāḥ śyāmā yajñabhugādayaḥ /
śeṣāstu pālikāḥ sarvāḥ kṛṣṇavarṇāḥ prakīrtitāḥ

pālikāḥ ṣoḍaśa(athavā?)sarvāḥ śuklavarṇāpi vā mune /
evameva tu varṇāni(-śca?)ghaṭikānāṃ tu sarvaśaḥ

sitaraktaḥ śarāvāṇāṃ sarveṣāṃ tu prakīrtitaḥ /
śarāvāṇāṃ tu sarveṣāṃ raktavarṇa athāpi vā

pālikāḥ śuklavarṇāstu ghaṭikāḥ kṛṣṇameva ca (-varṇakāḥ?) /
śarāve ṣoḍaśenaiva raktavarṇamiti smṛtam

uktastu varṇavistāro bījanyāsavidhiṃ śṛṇu /
prāsāde maṇḍape vāpi prākāre munisattama

tatropalipya vidhivat maṇḍalaṃ caturaśrakam /
tatrasthaṃ vai padaṃ kuryādaṣṭacatvārikaṃ kramāt

śālipiṣṭaṃ satoyena(?) sūtraṃ saṃlipya mūlayā /
prāk pratyak navasūtraṃ tu prasāryāsphālya bhūtale

tathaiva kārayet sūtraṃ dvādaśaṃ munisattama /
dakṣiṇādyuttarāntena cāsphālyāstreṇa mantrataḥ

vimṛjettu padān samyak vīthyarthaṃ munisattama /
dvipadaṃ dvipadaṃ tyaktvā tṛtīyaṃ mārjayet kramāt

sārdhatālapramāṇaṃ vā tālamānamathāpi vā /
saṃjñātvātra muniśreṣṭha kārayet supadān pṛthak

tatpadeṣu punaḥ samyak arcayedgandhavāriṇā /
paścāttu pūrayeddhānyaistaṇḍulaiḥ śālisaṃbhavaiḥ

tripaṅktīkṛtya tān sarvān pratyekaṃ kramayogataḥ /
āgneyādīśaparyantaṃ vinyaseddhānyapūrvakam

sthāpayitvā tu mantreṇa dvādaśārṇena vai tataḥ /
vyastaiḥ pṛthak pṛthak sthāpya sarvāneva yathākramam

tatastu pūrayet samyak mṛdvālukakarīṣakaiḥ /
pūrayitvā samān sarvān arcayitvā tataḥ kramāt

gandhapuṣpādibhiścaiva pūjayitvā vicakṣaṇaḥ /
pūjayitvā tataḥ paścāt bījānādāya mantravit

tilamudgaṃ tathā māṣanimbaniṣpāvaśālayaḥ /
yavaśyāmākanīvārakulutthakaṃkusarṣapāḥ

etāni dvādaśa proktā(?) maṅgalāṅkurakarmaṇi /
payobhiḥ kṣālayet pūrvaṃ bījena parameṣṭinā

punaśca kṣālayet paścāt bījena puruṣātmanā /
jitanta iti mantreṇa vinyasettu śanaiḥ śanaiḥ

āgneyādīśaparyantaṃ pratipaṅkti yathākramam /
tatastu dūrvāṅkurayuk ghṛtāropaṇamācaret

tatastu cāhatairvastrairveṣṭayitvā pṛthak pṛthak /
pālikāṃ kṣetrapūrve vā cottare vā tu homayet

samidājyacarūṇāṃ tu pratyekaṃ ṣoḍaśāhutīḥ /
saṃpātājyena saṃprokṣya pālikādīn viśeṣataḥ

nivāte saṃprakurvīta maṇḍapeśānakoṇake /
navāhaṃ saptarātraṃ vā arcayedgandhavāriṇā

śirīṣāṅkurapūrvaistu mālyairveṣṭya pṛthak pṛthak /
durvāṅkurairmuniśreṣṭha pūrve vā veṣṭayet pṛthak(?)

puṇyāhūparvaṃ saṃpūjya gandhādyakṣatasaṃyutam /
baliṃ ca sarvato dadyādaṣṭadikṣu samantataḥ

haviṣā gandhapuṣpaistu pūjayettu dine dine /
bījanyāsa iti proktaḥ devatānāṃ bravīmi te

catasro vāsudevādyā mūrtayo daivikāstathā /
śaṅkhādīnyāyudhānyaṣṭau pālikānāṃ tu devatāḥ

vārāho nārasiṃhaśca śrīdharo hayaśīrṣakaḥ /
jāmadagnyaśca rāmaśca vāmano yadunandanaḥ

naro nārāyaṇaścaiva hariḥ kṛṣṇastathaiva ca /
matsyaḥ kūrmaśca tārkṣyaśca ananto bhujagottamaḥ

ityete ṣoḍaśa proktāḥ ghaṭikānāṃ tu devatāḥ /
viṣṇvādyā dvādaśa ye ca haṃso 'tha bala eva ca

kapilaśca halaścaiva śarāvāṇāṃ tu devatāḥ /
apare candrāgnyādityadevatātrayameva tu

viṣṇuṃ ca brahmarudrau ca aṅkurāṇāṃ munīśvara /
śubhamāpnoti pīteṣu śukle devatvamāpnuyāt

kṛṣṇaraktāvubhau varṇau aśubhaṃ kurvate sadā /
pañcatvamāpnuyācchīghramaprarūḍhe sakartṛkam

śyāmāṅkuro(-rād?)dravyanāśaḥ kartuḥ kārayiturbhavet /
eteṣāṃ cāpi nīrogamutsavasya mayeritam(?)