Language

ENहिગુ
Scripture Library

Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 16

16.1

bhaktyā guroraśeṣaṃ (?) syāt sa harirnātra saṃśayaḥ //
iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ jhrhomavidhirnāmaṭa pañcadaśo 'dhyāyaḥ ||
ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ
viṣvaksenaḥ---
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pratiṣṭhālakṣaṇaṃ param /
sarvalakṣaṇasaṃyuktamalpakāyaṃ caturbhujam

16.2

tattanmūrtyanusāreṇa kārayet sumanoharam /
prathamaṃ ca dvitīyaṃ ca saṃkṣepācchṛṇu suvrata

16.3

pratiṣṭhāyāḥ kramaṃ cāsmin sādhakānāṃ hitāya tu /
kṛtvāṅkurārpaṇaṃ samyak pañcasaptadināt purā

16.4

jalādhivāsanaṃ kṛtvā yathā vai tatra coditam /
pūrvoktamaṇḍape madhye vediṃ kṛtvā yathāvidhi

16.5

kārayet sarvakarmāṇi śāstradṛṣṭyā samāhitaḥ /
tadalābhe muniśreṣṭha śṛṇu maṇḍapalakṣaṇam

16.6

pañcottaraśataṃ(?)vāpi hastadvādaśakaṃ tu vā /
caturdvārasamāyuktaṃ catustoraṇabhūṣitam

16.7

vitānavastrasaṃchannamalaṃkārairalaṃkṛtam /
kārpāsakairnavairvastraiḥ stambhān saṃpariveṣṭayet

16.8

toraṇān kalaśāṃścāpi madhye vediṃ tu kārayet /
daśatālastu vistāra ekahastasamucchrayaḥ

16.9

vedikāyāstu (-yāṃ tu?)paritaḥ caturdikṣu yathāvidhi /
kārayedagnikuṇḍāni caturaśrādi nārada

16.10

sthaṇḍile vāpyabhāve tu kārayet taruṇālaye /
jalādhivāsādutthāpya maṇḍape cānayeddharim

16.11

suvarṇasūcyā tatraiva netronmīlanamācaret /
taccakṣuriti vāmaṃ ca citraṃ deveti dakṣiṇam

16.12

dhenudvayaṃ darśayitvā tataḥ snapanamācaret /
ekāśītikrameṇaiva snapanaṃ tvadhamottamam

16.13

kalaśaiḥ pañcaviṃśairvā tataḥsaptadaśaistu vā /
dvādaśairnavakairvāpi yathāsaṃbhavamācaret

16.14

puṇyāhaṃ vācayitvaiva śayanaṃ kalpayettataḥ /
pañcabhārapramāṇaiśca śālīṃstatraiva vikṣipet

16.15

tadardhaṃ taṇḍulaṃ caiva śālyopari vinikṣipet /
tasyopari likhet padmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam

16.16

tasya madhye tu tantrajñaḥ chādayet kambalena tu /
śayanaṃ trividhaṃ proktaṃ kṣaumaṃ kārpāsakaṃ tu vā

16.17

ūrṇāmayaṃ ca tatsarvaṃ vyāghracarmottaracchadam /
citravastratrayaṃ vāpi navavastratrayaṃ tu vā

16.18

yathāvittānusāreṇa(?)mārgeṇaikena kalpayet /
śiropadhānasaṃyuktaṃ pādagaṇḍūlasaṃyutam

16.19

vāmadakṣiṇabhāgābhyāṃ sukapolasthaladvayam /
śayanaṃ kalpayitvaivaṃ gandhapuṣpaiḥsamarcitam

16.20

vastrairābharaṇairmālyairalaṃkṛtya janārdanam /
ācāryo mūrtipaiḥsārdhaṃ svastivākyasamanvitam

16.21

chatracāmarasaṃyuktaṃ śayane saṃniveśayet /
dvādaśākṣaramantreṇa śāyayeddakṣiṇāśiraḥ

16.22

vaiṣṇavīkaraṇaṃ kuryāt pūrvaṃ mūrtidharo mune /
mantranyāsaṃ tataḥ kuryāt mūrtimantreṇa sādhakaḥ

16.23

nṛttagītasamāyuktaṃ vedādhyayanasaṃyutam /
prāṅmukhodaṅmukho bhūtvā vedikopari dakṣiṇe

16.24

prāṇāyāmān kramāt kṛtvā praṇavenaiva deśikaḥ /
sṛṣṭinyāsaṃ sthitinyāsaṃ saṃhṛtinyāsameva ca

16.25

tadbimbe muniśārdūla yathātathyena vinyaset /
pañcaviṃśatitattvāni pratimāyāṃ nyasettataḥ

16.26

pañcopaniṣadairnyasya praṇavaiḥsaha mantravit /
athavā devadevasya mantranyāsaṃ śṛṇu kramāt

16.27

caturabhyadhikaṃ viṃśat sūktaṃ nārāyaṇaṃ kramāt /
devasya pādau saṃspṛṣṭvā ācāryaḥ sūktamuccaran

16.28

tasyānte pauruṣaṃ brahman ṣoḍaṣaṃ sūktamuccaret /
tatastvatharvavede ca sṛṣṭyādipratipādakam

16.29

nārāyaṇopaniṣadaṃ triḥ paṭhet padasaṃspṛśet /
ātmā yādi(?) namontaṃ yanmantramaṣṭaśataṃ japet

16.30

pūjāyāmadhivāse ca pratiṣṭhāyāṃ ṣaḍakṣaram /
nyāsameṣu prakurvīta tadbimbahṛdi deśikaḥ

16.31

anyathā niṣphalaṃ sarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā /
tasmāt sarvaprayatnena ṣaḍakṣarajapāntara(-ka?)m

16.32

yadyat proktaṃ muniśreṣṭha tattat kurvīta buddhimān /
evaṃ nyāsaṃ kramāt kṛtvā veṣṭayennavavastrakaiḥ

16.33

puṣpāñjalirnamaskṛtya pūjayet puruṣottamam /
śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ nṛttageyaiśca pūjayet

16.34

āvāhayet tato devaṃ mūrdhni mūlena mantravit /
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ pītāmbaravibhūṣitam

16.35

tattanmūrtyanusāreṇa dhyāyeddevaṃ sanātanam /
pādyārghyācamanīyaṃ ca gandhapuṣpādibhiḥ kramāt

16.36

gaulyaṃ pāyasamudgānnaṃ sopadaṃśaṃ ghṛtāplutam /
nivedayitvāṃ devasya dādhikaṃ tu nivedayet

16.37

pānīyācamanīyaṃ ca mukhavāsaṃ nivedayet /
tatastu śāyayeddevaṃ namaskṛtya tu deśikaḥ

16.38

gandhatoyena saṃpūrṇān sūtratrayasuveṣṭitān /
aśvatthapallavairyuktān droṇena paripūritān

16.39

pakvabimbaphalākārān mṛdghaṭān lakṣaṇānvitān /
pañcaratnasamāyuktān hemapañcāyudhānvitān

16.40

sauvarṇaṃ cāpi śrīvatsaṃ sauvarṇagaruḍānvitam /
śaṅkhaṃ cakraṃ ca kūrmaṃ ca saṃsmarenmūlavidyayā

16.41

sakūrcaṃ sāpidhānaṃ ca vastrayugmena veṣṭitam /
devasya dakṣiṇe pārśve vinyaseddhānyarāśiṣu

16.42

pradhānakumbhamādāya prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ /
pañcamūrtimanudhyāyet tatkumbhe 'vāhya nārada

16.43

brahmabījena tatkumbhaṃ gandhapuṣpaiḥ samarcayet /
karmārcā cotsavaṃ snānaṃ baliryātrā ca pañcamam

16.44

snāne pratiṣṭhādhivāse kālamekaṃ(?)tu kārayet /
devena saha saṃyojya devīnāṃ munisattama

16.45

vidyaśvarāṣṭakuṃbhāṃśca aṣṭadikṣvatha vinyaset /
hemaratnayutāṃścaiva vastrasaṃveṣṭitān śubhān

16.46

indrādīśānaparyantaṃ vārāhādīṃśca vinyaset /
svanāmnā pūjayettāṃśca śaṅkhādīn maṅgalān(?)nyaset

16.47

gandhapuṣpākṣatāṃścaiva vastreṇa pariveṣṭitān /
evaṃ kṛtvā vidhānena mūrtihomaṃ samācaret

16.48

ṛgādivedasaṃyuktaṃ dikṣu pūrvādiṣu dvija /
śaṅkhādighoṣasaṃyuktaṃ nṛttagītasamanvitam

16.49

vīṇāveṇusamāyuktaṃ homakarma samācaret /
vaiṣṇavāgniṃ samādāya kuṇḍeṣvagniṃ nidhāpayet

16.50

pālaśākhādiraṃ caiva bilvamaudumbaraṃ tathā /
samidaṣṭaśataṃ proktaṃ pṛthak pūrvādi kalpayet

16.51

pālāśakhādirābhāve bilvaireva tu kārayet /
bilvābhāve muniśreṣṭha audumbaramathācaret

16.52

pūrvādi cāgnikuṇḍeṣu samidhaḥ parikīrtitāḥ /
ājyaṃ caruvaduddiṣṭaṃ tatsaṃkhyā ca pṛthakpṛthak

16.53

agnimadhye tathā padmaṃ dhyāyet kesarapatrakam /
tatrasthā devatā dhyātvā homaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

16.54

juhuyuḥ prāṅmukhāḥ sarve sottarīyāḥ svalaṃkṛtāḥ /
bhojayedbrāhmaṇān rātrau bhaktān dvādaśa pāyasam

16.55

vedādhyayanamevātra caturdikṣu ca kārayet /
pāyasaṃ kṛsaraṃ gaulyaṃ haridrānnaṃ caturvidham

16.56

pūrvādi cottarāntaṃ tu yathāsaṃravyaṃ prakalpayet /
śāntihomaṃ tataḥ kṛtvā homānte ca yathākramam

16.57

madhunā payasā dadhnā hūyatena (juhuyācca?) ghṛtena ca /
pauruṣeṇa ca sūktena pratyekaṃ ṣoḍaśāhutīḥ

16.58

pūrvādi cottarāntaṃ tu kuṇḍe caiva yathākramam /
hutvā hutvā spṛśeyuste pratimāṃ mūlavidyayā

16.59

madhu hutvā spṛśet pādaṃ kṣīraṃ hutvodaraṃ spṛśet /
dadhi hutvā ca vadanaṃ hutvājyaṃ śirasi spṛśet

16.60

palāśaśākhayā prācyāṃ siñcettanmūrtidhārakaḥ /
dakṣiṇasyāṃ tataḥ siñcet khādirasya tu śākhayā

16.61

siñcettanmūrtidhārastu pratīcyāṃ bilvaśākhayā /
udumbareṇa codīcyāṃ siñcettanmūrtidhārakaḥ

16.62

ācāryaḥ koṇadeśe tu siñcedvetasaśākhayā /
puṣpāñjaliṃ(-liḥ?)namaskṛtya ācāryo mūlavidyayā

16.63

uttarāgnau tu juhuyāt ācāryo madhuratrayam /
gulājyamadhusaṃmiśraṃ madhuratrayamucyate

16.64

mūlamantreṇa juhuyāt pratyekāṣṭāhutīḥ kramāt /
nṛttageyaiśca vādyaiśca vedādhyayanasatkathām (-saṃyutaiḥ)

16.65

anirvāṇapradīpaiśca rātriśeṣaṃ samāpayet /
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ snātvācāryaḥ prayatnavān

16.66

dvārasya dakṣiṇe pārśve sthaṇḍile caturaśrake /
kārayedvāstuhomaṃ tu samidājyacarūnapi

16.67

apāmārgasya samidhaḥ śamyāśca khadirasya ca /
yakṣarakṣaḥ piśācānāṃ śāntyarthaṃ juhuyāt pṛthak

16.68

praṇavādisvamantraiśca juhuyānmantravittamaḥ /
diśāhomāṃśca kurvīta prāsādasya samantataḥ

16.69

sthaṇḍileṣvevamevāgniṃ juhuyāddikpatīn kramāt /
dhyātvā dhyātvā svamantreṇa samidādi yathākramam

16.70

palāśakhadirāśvatthaplakṣanyagrodhabilvajāḥ /
udumbaraśca kāśmaryaḥ samidho 'ṣṭau prakīrtitāḥ

16.71

aindrādīśānaparyantaṃ samidājyacarūnapi /
evaṃ samāpya vidhivat vāstuhomādikān kramāt

16.72

kārayenmuniśārdvala paścāt pūrṇāhutiṃ hunet /
vauṣaḍantena mantreṇa ācāryaḥ paścime 'nale

16.73

dvādaśākṣaramantreṇa srucā pūrṇāhutiṃ hunet /
gandhapuṣpādinābhyarcya ghaṇṭāśabdasamanvitam

16.74

pūrṇāhutiṃ kramāt kṛtvā tridhā mantramanusmaran /
gomayena samālipya bālasthānaṃ samantataḥ

16.75

mūlasthānaṃ tu vā tatra mūlamantreṇa mantravit /
aṣṭadikṣu yathānyāyaṃ kārayedyatnato dhvajān

16.76

toraṇān śāstravihitān caturdikṣu niveśayet /
darbhamālādisaṃyuktaṃ muktādāmaira (-mādya?) laṃkṛtam

16.77

sarvālaṃkārasaṃyuktaṃ puṣpamālāvibhūṣitam /
puṇyāhaṃ vācayitvā tu pūjanīyāṃśca pūjayet

16.78

vastrābharaṇakaṃ samyagācāryaya pradāpayet /
ācāryamanasaḥ prītiratisaṃpattikāriṇī

16.79

sauvarṇaṃ brahmasūtraṃ tu sauvarṇaṃ karṇabhūṣaṇam /
aṅgulīvalayaṃ caiva prakoṣṭhavalayaṃ tathā

16.80

alaṃkṛtyaivamācāryaṃ dakṣiṇāṃ tasya dāpayet /
pañcaviṃśatiniṣkaṃ tu suvarṇaṃ dakṣiṇottamam

16.81

tadardhaṃ madhyamaṃ caiva tadardhamadhamaṃ bhavet /
evameva tu kartavya utsave dakṣiṇākramaḥ

16.82

uttamādikramāt proktā dakṣiṇā munisattama /
yathā (-dvai?)vittānusāreṇa dadyādvā(-dvai?)dakṣiṇāṃ mune

16.83

atropayuktaṃ yaddravyaṃ devatālaṃkṛtiṃ vinā /
ācāryāya pradātavyaṃ vastravrīhyādikaṃ tathā

16.84

ācāryadakṣiṇārdhāṃśatulyā sthāpakadakṣiṇā /
tadardhaṃ mūrtipānāṃ tu vāstuśāntikṛtastathā

16.85

hotṝṇāṃ dakṣiṇārdhaṃ syād adhyetṝṇāṃ tu dakṣiṇā /
sarveṣāṃ caiva dātavyaṃ vastrayugmaṃ navaṃ śubham

16.86

daivajñaṃ pūjayet paścāt sumuhūrtaprado hi saḥ /
geyanṛttakarāṃścaiva pūjayedvaiṣṇavāṃstataḥ

16.87

mūhūrte śobhane prāpte brāhmaṇānāmanujñayā /
sūryamaṇḍalamadhyasthaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum

16.88

kumbhe pañcapratīke ca āvāhya praṇavena tu /
arghyapādyāpadinābhyarcya ekamūrtimanusmaret

16.89

pūjayitvā muniśreṣṭha svayaṃ tu vigataspṛhaḥ /
śriyaṃ puṣṭiṃ tathā kumbhamadhye saṃpūjayettataḥ

16.90

praṇavādi svanāmnā tu sādhako mantravittamaḥ /
tatkumbhāntargataṃ devaṃ sthāpayet sādhakottamaḥ

16.91

sthāpakaścoddharet kumbhamācāryo vā munīśvara /
uttaryoṣṇīṣasaṃyuktamuddharet kumbhamuttamam

16.92

tathaiva samalaṃkṛtya sthāpakaṃ munisattama /
ācāryo mūrtipairyuktaḥ pratimāmuddharet kramāt

16.93

maṅgalānu(-nyu?)ddhareyuśca diśāhomakarāstathā /
śaṅkhadundubhighoṣaiśca svastivācanasaṃyutam

16.94

nṛttageyasamāyuktaṃ dhūpadīpasamanvitam /
puṣpavṛṣṭisamāyuktaṃ vitānadhvajasaṃyutam

16.95

tatastu samalaṃkṛtya devāgre vaiṣṇavān śubhān /
gandhatoyena saṃpūrṇān sūtratrayasuveṣṭitān

16.96

aśvatthapallavairyuktān droṇena paripūritān /
vardhanīṃ gṛhya tantrajño devāgre 'cchinnadhārayā

16.97

gehaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bālasthānaṃ praveśayet /
pratimāṃ mūrtimantreṇa sthāpayenmantravittamaḥ

16.98

tataśca pañcamantrāṇāṃ (-ntrāṃśca?) sthāpayedvihitena ca /
tasyāgre sthāpayet kumbhamācāryastantravittamaḥ

16.99

tattoyaṃ pratimāmūrdhni mūlamantreṇa secayet /
śriyādīnāṃ(?)svamantraistu secayeddevavat kramāt

16.100

karmārcanādi mūrtīnāṃ(?) secayenmūlaberavat /
kumbhāccheṣodakaṃ gṛhya taccharāve niṣicya ca

16.101

śalākamātrayā caiva dhārayācchinnayā punaḥ /
paritaḥ pariṣekaṃ ca kuryānmūlena mantravit

16.102

añjaliṃ darśayitvā tu sarvamantrāṃśca(-mantraṃ ca?)saṃsmaret /
dvārasyottarapārśve tu nyāsahomaṃ svamantrataḥ

16.103

sthaṇḍile muniśārdūla pañcarātraviśāradaiḥ /
kārayet samidādyaistu pratyekaikāhutiṃ kramāt

16.104

mantranyāsaṃ tataḥ kuryāt pūrvavat sādhakottamaḥ /
tathaiva kārayettasmin sthāpako nyāsamuttamam

16.105

paścāddevaṃ samālambya pūjayet sādhakottamaḥ /
gandhapuṣpādinābhyarcya praṇamya ca janārdanam

16.106

saṃnidhānaṃ kuruṣveti praṇamet daṇḍavat kṣitau /
tasmin kāle mahāprājño vedādhyayanamācaret

16.107

puṣpāñjalirnamaskṛtya ācāryo mantramuccaret /
sarvaṃ nyūnātiriktaṃ ca mayā pūrvaṃ ca yatkṛtam

16.108

tatsarvaṃ devadeveśa kṣantumarhasi me prabho /
tatastu muniśārdūla prāsādaṃ prokṣayedbudhaḥ

16.109

kumbhodakādaśeṣaṃ tu bahirantaśca sarvaśaḥ /
pauruṣeṇaiva sūktena prokṣaṇādeva śuddhyati

16.110

pāyasaṃ kṛsaraṃ gaulyaṃ mudgānnaṃ ca nivedayet /
tāmbūlaṃ mukhavāsaṃ ca parivārāṃśca(?)kalpayet

16.111

homapūrveṇa mantrajño hyantarbahiranukramāt /
lokapālān muniśreṣṭha kalpayettu yathākramam

16.112

anyāvaraṇadevāṃśca bālagehe na kalpayet /
dine dine tu kartavyo homūparvo balikramaḥ

16.113

caṇḍādīśāvasānaṃ tu baliṃ dadyāt pṛthakpṛthak /
mahāpīṭhārdhamānaṃ tu vistarāyāmatādṛśam

16.114

bālagehasya pūrve tu kalpayet pīṭhamuttamam /
pīṭhopari mune padmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam

16.115

pūrvavat pārṣadān sarvān tiṣṭhantau(-to?)balipīṭhakau(-ke?) /
baliśeṣaṃ nyaseddhīmān pūrvavanmantrasaṃyutam

16.116

utsavasnapanādīni kārayecchāstracoditam /
śeṣaṃ sādhāraṇaṃ kuryāt bālasthāne munīśvara

16.117

bālasthānaṃ vinā pūrvaṃ mūlasthānaṃ na kārayet /
yadi kuryānmahādoṣaḥ kartṛdeśavināśanaḥ

16.118

bālagehārcanābimbaṃ mūlāgāre na pūjayet /
pūjayedyadi tadbimbaṃ kartā rāṣṭraṃ ca naśyati

16.119

tasmāt sarvaprayatnena mūlāgāre na pūjayet /
pratiṣṭhānte muniśreṣṭha utsavaṃ kārayet kramāt

16.120

pañcasaptanavāhaṃ vā yathāvittānusārataḥ(?) /
dhvajaṃ caivotsavāraṃbhe sadyaḥ kuryāttu taddine

16.121

tīrthānte snapanaṃ kuryāt pūrvoktena vidhānataḥ /
puṣpayāgavidhānaṃ tu neṣyate 'smin mahāmune

16.122

iti saṃkṣepataḥ prokto bālasthānavidhirmune /
evameva dvitīyasya pratiṣṭhālakṣaṇaṃ param

16.123

viśeṣaṃ cātra vakṣyābhi dvitīyasya muhāmune /
pratiṣṭhārkṣasya pūrvedyuḥ madhyarātre 'lpagehake

16.124

sthaṇḍilaṃ caturaśraṃ ca hastamātraṃ samantataḥ /
kārayitvā muniśreṣṭha paścāddevaṃ nayedbudhaḥ

16.125

bimbāgre sthaṇḍile madhye mūlamantramanusmaran /
kumbhaṃ saṃsthāpya vidhivat tatkumbhe kalpayeddharim

16.126

ānayenmūrtimantreṇa gandhapuṣpādinārcayet /
kumbhasyāntargataṃ devaṃ ravimadhye nayet kṣaṇāt

16.127

paścāddevaṃ samāvāhya mahākumbhe mahāmune /
tatkumbhāntargataṃ devaṃ mūlabere nyedbudhaḥ

16.128

pūrvavat prokṣayenmūlasthānaṃ tantravicakṣaṇaḥ /
parivārānaśeṣāṃstu kalpayecchāstracoditam

16.129

digdevān vidhivat sthāpya pūjayettaddine dine /
viśeṣaścātra saṃproktaḥ śeṣaṃ sādhāraṇaṃ bhavet

16.130

yuktyā yuktiviśeṣeṇa kārayediha nārada /
prathame ca dvitīye ca kriyāsu munisattama

16.131

evaṃ kṛte tu vidhivat tadrājño rāṣṭravāsinām /
kartuḥ kārayituścaiva āyuḥ śrīścāpi vardhate

Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc