વિષ્વક્સેનસંહિતા · અધ્યાય 16

ભક્ત્યા ગુરોરશેષં (?) સ્યાત્ સ હરિર્નાત્ર સંશયઃ ॥
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે વિષ્વક્સેનસંહિતાયાં ઝ્ર્હોમવિધિર્નામટ પઞ્ચદશો ઽધ્યાયઃ ॥
ષોડશો ઽધ્યાયઃ
વિષ્વક્સેનઃ---
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પ્રતિષ્ઠાલક્ષણં પરમ્ ।
સર્વલક્ષણસંયુક્તમલ્પકાયં ચતુર્ભુજમ્

તત્તન્મૂર્ત્યનુસારેણ કારયેત્ સુમનોહરમ્ ।
પ્રથમં ચ દ્વિતીયં ચ સંક્ષેપાચ્છૃણુ સુવ્રત

પ્રતિષ્ઠાયાઃ ક્રમં ચાસ્મિન્ સાધકાનાં હિતાય તુ ।
કૃત્વાઙ્કુરાર્પણં સમ્યક્ પઞ્ચસપ્તદિનાત્ પુરા

જલાધિવાસનં કૃત્વા યથા વૈ તત્ર ચોદિતમ્ ।
પૂર્વોક્તમણ્ડપે મધ્યે વેદિં કૃત્વા યથાવિધિ

કારયેત્ સર્વકર્માણિ શાસ્ત્રદૃષ્ટ્યા સમાહિતઃ ।
તદલાભે મુનિશ્રેષ્ઠ શૃણુ મણ્ડપલક્ષણમ્

પઞ્ચોત્તરશતં(?)વાપિ હસ્તદ્વાદશકં તુ વા ।
ચતુર્દ્વારસમાયુક્તં ચતુસ્તોરણભૂષિતમ્

વિતાનવસ્ત્રસંછન્નમલંકારૈરલંકૃતમ્ ।
કાર્પાસકૈર્નવૈર્વસ્ત્રૈઃ સ્તમ્ભાન્ સંપરિવેષ્ટયેત્

તોરણાન્ કલશાંશ્ચાપિ મધ્યે વેદિં તુ કારયેત્ ।
દશતાલસ્તુ વિસ્તાર એકહસ્તસમુચ્છ્રયઃ

વેદિકાયાસ્તુ (-યાં તુ?)પરિતઃ ચતુર્દિક્ષુ યથાવિધિ ।
કારયેદગ્નિકુણ્ડાનિ ચતુરશ્રાદિ નારદ

સ્થણ્ડિલે વાપ્યભાવે તુ કારયેત્ તરુણાલયે ।
જલાધિવાસાદુત્થાપ્ય મણ્ડપે ચાનયેદ્ધરિમ્

સુવર્ણસૂચ્યા તત્રૈવ નેત્રોન્મીલનમાચરેત્ ।
તચ્ચક્ષુરિતિ વામં ચ ચિત્રં દેવેતિ દક્ષિણમ્

ધેનુદ્વયં દર્શયિત્વા તતઃ સ્નપનમાચરેત્ ।
એકાશીતિક્રમેણૈવ સ્નપનં ત્વધમોત્તમમ્

કલશૈઃ પઞ્ચવિંશૈર્વા તતઃસપ્તદશૈસ્તુ વા ।
દ્વાદશૈર્નવકૈર્વાપિ યથાસંભવમાચરેત્

પુણ્યાહં વાચયિત્વૈવ શયનં કલ્પયેત્તતઃ ।
પઞ્ચભારપ્રમાણૈશ્ચ શાલીંસ્તત્રૈવ વિક્ષિપેત્

તદર્ધં તણ્ડુલં ચૈવ શાલ્યોપરિ વિનિક્ષિપેત્ ।
તસ્યોપરિ લિખેત્ પદ્મમષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્

તસ્ય મધ્યે તુ તન્ત્રજ્ઞઃ છાદયેત્ કમ્બલેન તુ ।
શયનં ત્રિવિધં પ્રોક્તં ક્ષૌમં કાર્પાસકં તુ વા

ઊર્ણામયં ચ તત્સર્વં વ્યાઘ્રચર્મોત્તરચ્છદમ્ ।
ચિત્રવસ્ત્રત્રયં વાપિ નવવસ્ત્રત્રયં તુ વા

યથાવિત્તાનુસારેણ(?)માર્ગેણૈકેન કલ્પયેત્ ।
શિરોપધાનસંયુક્તં પાદગણ્ડૂલસંયુતમ્

વામદક્ષિણભાગાભ્યાં સુકપોલસ્થલદ્વયમ્ ।
શયનં કલ્પયિત્વૈવં ગન્ધપુષ્પૈઃસમર્ચિતમ્

વસ્ત્રૈરાભરણૈર્માલ્યૈરલંકૃત્ય જનાર્દનમ્ ।
આચાર્યો મૂર્તિપૈઃસાર્ધં સ્વસ્તિવાક્યસમન્વિતમ્

છત્રચામરસંયુક્તં શયને સંનિવેશયેત્ ।
દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ શાયયેદ્દક્ષિણાશિરઃ

વૈષ્ણવીકરણં કુર્યાત્ પૂર્વં મૂર્તિધરો મુને ।
મન્ત્રન્યાસં તતઃ કુર્યાત્ મૂર્તિમન્ત્રેણ સાધકઃ

નૃત્તગીતસમાયુક્તં વેદાધ્યયનસંયુતમ્ ।
પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો ભૂત્વા વેદિકોપરિ દક્ષિણે

પ્રાણાયામાન્ ક્રમાત્ કૃત્વા પ્રણવેનૈવ દેશિકઃ ।
સૃષ્ટિન્યાસં સ્થિતિન્યાસં સંહૃતિન્યાસમેવ ચ

તદ્બિમ્બે મુનિશાર્દૂલ યથાતથ્યેન વિન્યસેત્ ।
પઞ્ચવિંશતિતત્ત્વાનિ પ્રતિમાયાં ન્યસેત્તતઃ

પઞ્ચોપનિષદૈર્ન્યસ્ય પ્રણવૈઃસહ મન્ત્રવિત્ ।
અથવા દેવદેવસ્ય મન્ત્રન્યાસં શૃણુ ક્રમાત્

ચતુરભ્યધિકં વિંશત્ સૂક્તં નારાયણં ક્રમાત્ ।
દેવસ્ય પાદૌ સંસ્પૃષ્ટ્વા આચાર્યઃ સૂક્તમુચ્ચરન્

તસ્યાન્તે પૌરુષં બ્રહ્મન્ ષોડષં સૂક્તમુચ્ચરેત્ ।
તતસ્ત્વથર્વવેદે ચ સૃષ્ટ્યાદિપ્રતિપાદકમ્

નારાયણોપનિષદં ત્રિઃ પઠેત્ પદસંસ્પૃશેત્ ।
આત્મા યાદિ(?) નમોન્તં યન્મન્ત્રમષ્ટશતં જપેત્

પૂજાયામધિવાસે ચ પ્રતિષ્ઠાયાં ષડક્ષરમ્ ।
ન્યાસમેષુ પ્રકુર્વીત તદ્બિમ્બહૃદિ દેશિકઃ

અન્યથા નિષ્ફલં સર્વં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન ષડક્ષરજપાન્તર(-ક?)મ્

યદ્યત્ પ્રોક્તં મુનિશ્રેષ્ઠ તત્તત્ કુર્વીત બુદ્ધિમાન્ ।
એવં ન્યાસં ક્રમાત્ કૃત્વા વેષ્ટયેન્નવવસ્ત્રકૈઃ

પુષ્પાઞ્જલિર્નમસ્કૃત્ય પૂજયેત્ પુરુષોત્તમમ્ ।
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈઃ નૃત્તગેયૈશ્ચ પૂજયેત્

આવાહયેત્ તતો દેવં મૂર્ધ્નિ મૂલેન મન્ત્રવિત્ ।
શઙ્ખચક્રગદાપાણિં પીતામ્બરવિભૂષિતમ્

તત્તન્મૂર્ત્યનુસારેણ ધ્યાયેદ્દેવં સનાતનમ્ ।
પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયં ચ ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્

ગૌલ્યં પાયસમુદ્ગાન્નં સોપદંશં ઘૃતાપ્લુતમ્ ।
નિવેદયિત્વાં દેવસ્ય દાધિકં તુ નિવેદયેત્

પાનીયાચમનીયં ચ મુખવાસં નિવેદયેત્ ।
તતસ્તુ શાયયેદ્દેવં નમસ્કૃત્ય તુ દેશિકઃ

ગન્ધતોયેન સંપૂર્ણાન્ સૂત્રત્રયસુવેષ્ટિતાન્ ।
અશ્વત્થપલ્લવૈર્યુક્તાન્ દ્રોણેન પરિપૂરિતાન્

પક્વબિમ્બફલાકારાન્ મૃદ્ઘટાન્ લક્ષણાન્વિતાન્ ।
પઞ્ચરત્નસમાયુક્તાન્ હેમપઞ્ચાયુધાન્વિતાન્

સૌવર્ણં ચાપિ શ્રીવત્સં સૌવર્ણગરુડાન્વિતમ્ ।
શઙ્ખં ચક્રં ચ કૂર્મં ચ સંસ્મરેન્મૂલવિદ્યયા

સકૂર્ચં સાપિધાનં ચ વસ્ત્રયુગ્મેન વેષ્ટિતમ્ ।
દેવસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે વિન્યસેદ્ધાન્યરાશિષુ

પ્રધાનકુમ્ભમાદાય પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ ।
પઞ્ચમૂર્તિમનુધ્યાયેત્ તત્કુમ્ભે ઽવાહ્ય નારદ

બ્રહ્મબીજેન તત્કુમ્ભં ગન્ધપુષ્પૈઃ સમર્ચયેત્ ।
કર્માર્ચા ચોત્સવં સ્નાનં બલિર્યાત્રા ચ પઞ્ચમમ્

સ્નાને પ્રતિષ્ઠાધિવાસે કાલમેકં(?)તુ કારયેત્ ।
દેવેન સહ સંયોજ્ય દેવીનાં મુનિસત્તમ

વિદ્યશ્વરાષ્ટકુંભાંશ્ચ અષ્ટદિક્ષ્વથ વિન્યસેત્ ।
હેમરત્નયુતાંશ્ચૈવ વસ્ત્રસંવેષ્ટિતાન્ શુભાન્

ઇન્દ્રાદીશાનપર્યન્તં વારાહાદીંશ્ચ વિન્યસેત્ ।
સ્વનામ્ના પૂજયેત્તાંશ્ચ શઙ્ખાદીન્ મઙ્ગલાન્(?)ન્યસેત્

ગન્ધપુષ્પાક્ષતાંશ્ચૈવ વસ્ત્રેણ પરિવેષ્ટિતાન્ ।
એવં કૃત્વા વિધાનેન મૂર્તિહોમં સમાચરેત્

ઋગાદિવેદસંયુક્તં દિક્ષુ પૂર્વાદિષુ દ્વિજ ।
શઙ્ખાદિઘોષસંયુક્તં નૃત્તગીતસમન્વિતમ્

વીણાવેણુસમાયુક્તં હોમકર્મ સમાચરેત્ ।
વૈષ્ણવાગ્નિં સમાદાય કુણ્ડેષ્વગ્નિં નિધાપયેત્

પાલશાખાદિરં ચૈવ બિલ્વમૌદુમ્બરં તથા ।
સમિદષ્ટશતં પ્રોક્તં પૃથક્ પૂર્વાદિ કલ્પયેત્

પાલાશખાદિરાભાવે બિલ્વૈરેવ તુ કારયેત્ ।
બિલ્વાભાવે મુનિશ્રેષ્ઠ ઔદુમ્બરમથાચરેત્

પૂર્વાદિ ચાગ્નિકુણ્ડેષુ સમિધઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
આજ્યં ચરુવદુદ્દિષ્ટં તત્સંખ્યા ચ પૃથક્પૃથક્

અગ્નિમધ્યે તથા પદ્મં ધ્યાયેત્ કેસરપત્રકમ્ ।
તત્રસ્થા દેવતા ધ્યાત્વા હોમં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ

જુહુયુઃ પ્રાઙ્મુખાઃ સર્વે સોત્તરીયાઃ સ્વલંકૃતાઃ ।
ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાન્ રાત્રૌ ભક્તાન્ દ્વાદશ પાયસમ્

વેદાધ્યયનમેવાત્ર ચતુર્દિક્ષુ ચ કારયેત્ ।
પાયસં કૃસરં ગૌલ્યં હરિદ્રાન્નં ચતુર્વિધમ્

પૂર્વાદિ ચોત્તરાન્તં તુ યથાસંરવ્યં પ્રકલ્પયેત્ ।
શાન્તિહોમં તતઃ કૃત્વા હોમાન્તે ચ યથાક્રમમ્

મધુના પયસા દધ્ના હૂયતેન (જુહુયાચ્ચ?) ઘૃતેન ચ ।
પૌરુષેણ ચ સૂક્તેન પ્રત્યેકં ષોડશાહુતીઃ

પૂર્વાદિ ચોત્તરાન્તં તુ કુણ્ડે ચૈવ યથાક્રમમ્ ।
હુત્વા હુત્વા સ્પૃશેયુસ્તે પ્રતિમાં મૂલવિદ્યયા

મધુ હુત્વા સ્પૃશેત્ પાદં ક્ષીરં હુત્વોદરં સ્પૃશેત્ ।
દધિ હુત્વા ચ વદનં હુત્વાજ્યં શિરસિ સ્પૃશેત્

પલાશશાખયા પ્રાચ્યાં સિઞ્ચેત્તન્મૂર્તિધારકઃ ।
દક્ષિણસ્યાં તતઃ સિઞ્ચેત્ ખાદિરસ્ય તુ શાખયા

સિઞ્ચેત્તન્મૂર્તિધારસ્તુ પ્રતીચ્યાં બિલ્વશાખયા ।
ઉદુમ્બરેણ ચોદીચ્યાં સિઞ્ચેત્તન્મૂર્તિધારકઃ

આચાર્યઃ કોણદેશે તુ સિઞ્ચેદ્વેતસશાખયા ।
પુષ્પાઞ્જલિં(-લિઃ?)નમસ્કૃત્ય આચાર્યો મૂલવિદ્યયા

ઉત્તરાગ્નૌ તુ જુહુયાત્ આચાર્યો મધુરત્રયમ્ ।
ગુલાજ્યમધુસંમિશ્રં મધુરત્રયમુચ્યતે

મૂલમન્ત્રેણ જુહુયાત્ પ્રત્યેકાષ્ટાહુતીઃ ક્રમાત્ ।
નૃત્તગેયૈશ્ચ વાદ્યૈશ્ચ વેદાધ્યયનસત્કથામ્ (-સંયુતૈઃ)

અનિર્વાણપ્રદીપૈશ્ચ રાત્રિશેષં સમાપયેત્ ।
પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં સ્નાત્વાચાર્યઃ પ્રયત્નવાન્

દ્વારસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે સ્થણ્ડિલે ચતુરશ્રકે ।
કારયેદ્વાસ્તુહોમં તુ સમિદાજ્યચરૂનપિ

અપામાર્ગસ્ય સમિધઃ શમ્યાશ્ચ ખદિરસ્ય ચ ।
યક્ષરક્ષઃ પિશાચાનાં શાન્ત્યર્થં જુહુયાત્ પૃથક્

પ્રણવાદિસ્વમન્ત્રૈશ્ચ જુહુયાન્મન્ત્રવિત્તમઃ ।
દિશાહોમાંશ્ચ કુર્વીત પ્રાસાદસ્ય સમન્તતઃ

સ્થણ્ડિલેષ્વેવમેવાગ્નિં જુહુયાદ્દિક્પતીન્ ક્રમાત્ ।
ધ્યાત્વા ધ્યાત્વા સ્વમન્ત્રેણ સમિદાદિ યથાક્રમમ્

પલાશખદિરાશ્વત્થપ્લક્ષન્યગ્રોધબિલ્વજાઃ ।
ઉદુમ્બરશ્ચ કાશ્મર્યઃ સમિધો ઽષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ

ઐન્દ્રાદીશાનપર્યન્તં સમિદાજ્યચરૂનપિ ।
એવં સમાપ્ય વિધિવત્ વાસ્તુહોમાદિકાન્ ક્રમાત્

કારયેન્મુનિશાર્દ્વલ પશ્ચાત્ પૂર્ણાહુતિં હુનેત્ ।
વૌષડન્તેન મન્ત્રેણ આચાર્યઃ પશ્ચિમે ઽનલે

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રેણ સ્રુચા પૂર્ણાહુતિં હુનેત્ ।
ગન્ધપુષ્પાદિનાભ્યર્ચ્ય ઘણ્ટાશબ્દસમન્વિતમ્

પૂર્ણાહુતિં ક્રમાત્ કૃત્વા ત્રિધા મન્ત્રમનુસ્મરન્ ।
ગોમયેન સમાલિપ્ય બાલસ્થાનં સમન્તતઃ

મૂલસ્થાનં તુ વા તત્ર મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્ ।
અષ્ટદિક્ષુ યથાન્યાયં કારયેદ્યત્નતો ધ્વજાન્

તોરણાન્ શાસ્ત્રવિહિતાન્ ચતુર્દિક્ષુ નિવેશયેત્ ।
દર્ભમાલાદિસંયુક્તં મુક્તાદામૈર (-માદ્ય?) લંકૃતમ્

સર્વાલંકારસંયુક્તં પુષ્પમાલાવિભૂષિતમ્ ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વા તુ પૂજનીયાંશ્ચ પૂજયેત્

વસ્ત્રાભરણકં સમ્યગાચાર્યય પ્રદાપયેત્ ।
આચાર્યમનસઃ પ્રીતિરતિસંપત્તિકારિણી

સૌવર્ણં બ્રહ્મસૂત્રં તુ સૌવર્ણં કર્ણભૂષણમ્ ।
અઙ્ગુલીવલયં ચૈવ પ્રકોષ્ઠવલયં તથા

અલંકૃત્યૈવમાચાર્યં દક્ષિણાં તસ્ય દાપયેત્ ।
પઞ્ચવિંશતિનિષ્કં તુ સુવર્ણં દક્ષિણોત્તમમ્

તદર્ધં મધ્યમં ચૈવ તદર્ધમધમં ભવેત્ ।
એવમેવ તુ કર્તવ્ય ઉત્સવે દક્ષિણાક્રમઃ

ઉત્તમાદિક્રમાત્ પ્રોક્તા દક્ષિણા મુનિસત્તમ ।
યથા (-દ્વૈ?)વિત્તાનુસારેણ દદ્યાદ્વા(-દ્વૈ?)દક્ષિણાં મુને

અત્રોપયુક્તં યદ્દ્રવ્યં દેવતાલંકૃતિં વિના ।
આચાર્યાય પ્રદાતવ્યં વસ્ત્રવ્રીહ્યાદિકં તથા

આચાર્યદક્ષિણાર્ધાંશતુલ્યા સ્થાપકદક્ષિણા ।
તદર્ધં મૂર્તિપાનાં તુ વાસ્તુશાન્તિકૃતસ્તથા

હોતૄણાં દક્ષિણાર્ધં સ્યાદ્ અધ્યેતૄણાં તુ દક્ષિણા ।
સર્વેષાં ચૈવ દાતવ્યં વસ્ત્રયુગ્મં નવં શુભમ્

દૈવજ્ઞં પૂજયેત્ પશ્ચાત્ સુમુહૂર્તપ્રદો હિ સઃ ।
ગેયનૃત્તકરાંશ્ચૈવ પૂજયેદ્વૈષ્ણવાંસ્તતઃ

મૂહૂર્તે શોભને પ્રાપ્તે બ્રાહ્મણાનામનુજ્ઞયા ।
સૂર્યમણ્ડલમધ્યસ્થં દેવં નારાયણં પ્રભુમ્

કુમ્ભે પઞ્ચપ્રતીકે ચ આવાહ્ય પ્રણવેન તુ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાપદિનાભ્યર્ચ્ય એકમૂર્તિમનુસ્મરેત્

પૂજયિત્વા મુનિશ્રેષ્ઠ સ્વયં તુ વિગતસ્પૃહઃ ।
શ્રિયં પુષ્ટિં તથા કુમ્ભમધ્યે સંપૂજયેત્તતઃ

પ્રણવાદિ સ્વનામ્ના તુ સાધકો મન્ત્રવિત્તમઃ ।
તત્કુમ્ભાન્તર્ગતં દેવં સ્થાપયેત્ સાધકોત્તમઃ

સ્થાપકશ્ચોદ્ધરેત્ કુમ્ભમાચાર્યો વા મુનીશ્વર ।
ઉત્તર્યોષ્ણીષસંયુક્તમુદ્ધરેત્ કુમ્ભમુત્તમમ્

તથૈવ સમલંકૃત્ય સ્થાપકં મુનિસત્તમ ।
આચાર્યો મૂર્તિપૈર્યુક્તઃ પ્રતિમામુદ્ધરેત્ ક્રમાત્

મઙ્ગલાનુ(-ન્યુ?)દ્ધરેયુશ્ચ દિશાહોમકરાસ્તથા ।
શઙ્ખદુન્દુભિઘોષૈશ્ચ સ્વસ્તિવાચનસંયુતમ્

નૃત્તગેયસમાયુક્તં ધૂપદીપસમન્વિતમ્ ।
પુષ્પવૃષ્ટિસમાયુક્તં વિતાનધ્વજસંયુતમ્

તતસ્તુ સમલંકૃત્ય દેવાગ્રે વૈષ્ણવાન્ શુભાન્ ।
ગન્ધતોયેન સંપૂર્ણાન્ સૂત્રત્રયસુવેષ્ટિતાન્

અશ્વત્થપલ્લવૈર્યુક્તાન્ દ્રોણેન પરિપૂરિતાન્ ।
વર્ધનીં ગૃહ્ય તન્ત્રજ્ઞો દેવાગ્રે ઽચ્છિન્નધારયા

ગેહં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા બાલસ્થાનં પ્રવેશયેત્ ।
પ્રતિમાં મૂર્તિમન્ત્રેણ સ્થાપયેન્મન્ત્રવિત્તમઃ

તતશ્ચ પઞ્ચમન્ત્રાણાં (-ન્ત્રાંશ્ચ?) સ્થાપયેદ્વિહિતેન ચ ।
તસ્યાગ્રે સ્થાપયેત્ કુમ્ભમાચાર્યસ્તન્ત્રવિત્તમઃ

તત્તોયં પ્રતિમામૂર્ધ્નિ મૂલમન્ત્રેણ સેચયેત્ ।
શ્રિયાદીનાં(?)સ્વમન્ત્રૈસ્તુ સેચયેદ્દેવવત્ ક્રમાત્

કર્માર્ચનાદિ મૂર્તીનાં(?) સેચયેન્મૂલબેરવત્ ।
કુમ્ભાચ્છેષોદકં ગૃહ્ય તચ્છરાવે નિષિચ્ય ચ

શલાકમાત્રયા ચૈવ ધારયાચ્છિન્નયા પુનઃ ।
પરિતઃ પરિષેકં ચ કુર્યાન્મૂલેન મન્ત્રવિત્

અઞ્જલિં દર્શયિત્વા તુ સર્વમન્ત્રાંશ્ચ(-મન્ત્રં ચ?)સંસ્મરેત્ ।
દ્વારસ્યોત્તરપાર્શ્વે તુ ન્યાસહોમં સ્વમન્ત્રતઃ

સ્થણ્ડિલે મુનિશાર્દૂલ પઞ્ચરાત્રવિશારદૈઃ ।
કારયેત્ સમિદાદ્યૈસ્તુ પ્રત્યેકૈકાહુતિં ક્રમાત્

મન્ત્રન્યાસં તતઃ કુર્યાત્ પૂર્વવત્ સાધકોત્તમઃ ।
તથૈવ કારયેત્તસ્મિન્ સ્થાપકો ન્યાસમુત્તમમ્

પશ્ચાદ્દેવં સમાલમ્બ્ય પૂજયેત્ સાધકોત્તમઃ ।
ગન્ધપુષ્પાદિનાભ્યર્ચ્ય પ્રણમ્ય ચ જનાર્દનમ્

સંનિધાનં કુરુષ્વેતિ પ્રણમેત્ દણ્ડવત્ ક્ષિતૌ ।
તસ્મિન્ કાલે મહાપ્રાજ્ઞો વેદાધ્યયનમાચરેત્

પુષ્પાઞ્જલિર્નમસ્કૃત્ય આચાર્યો મન્ત્રમુચ્ચરેત્ ।
સર્વં ન્યૂનાતિરિક્તં ચ મયા પૂર્વં ચ યત્કૃતમ્

તત્સર્વં દેવદેવેશ ક્ષન્તુમર્હસિ મે પ્રભો ।
તતસ્તુ મુનિશાર્દૂલ પ્રાસાદં પ્રોક્ષયેદ્બુધઃ

કુમ્ભોદકાદશેષં તુ બહિરન્તશ્ચ સર્વશઃ ।
પૌરુષેણૈવ સૂક્તેન પ્રોક્ષણાદેવ શુદ્ધ્યતિ

પાયસં કૃસરં ગૌલ્યં મુદ્ગાન્નં ચ નિવેદયેત્ ।
તામ્બૂલં મુખવાસં ચ પરિવારાંશ્ચ(?)કલ્પયેત્

હોમપૂર્વેણ મન્ત્રજ્ઞો હ્યન્તર્બહિરનુક્રમાત્ ।
લોકપાલાન્ મુનિશ્રેષ્ઠ કલ્પયેત્તુ યથાક્રમમ્

અન્યાવરણદેવાંશ્ચ બાલગેહે ન કલ્પયેત્ ।
દિને દિને તુ કર્તવ્યો હોમૂપર્વો બલિક્રમઃ

ચણ્ડાદીશાવસાનં તુ બલિં દદ્યાત્ પૃથક્પૃથક્ ।
મહાપીઠાર્ધમાનં તુ વિસ્તરાયામતાદૃશમ્

બાલગેહસ્ય પૂર્વે તુ કલ્પયેત્ પીઠમુત્તમમ્ ।
પીઠોપરિ મુને પદ્મમષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્

પૂર્વવત્ પાર્ષદાન્ સર્વાન્ તિષ્ઠન્તૌ(-તો?)બલિપીઠકૌ(-કે?) ।
બલિશેષં ન્યસેદ્ધીમાન્ પૂર્વવન્મન્ત્રસંયુતમ્

ઉત્સવસ્નપનાદીનિ કારયેચ્છાસ્ત્રચોદિતમ્ ।
શેષં સાધારણં કુર્યાત્ બાલસ્થાને મુનીશ્વર

બાલસ્થાનં વિના પૂર્વં મૂલસ્થાનં ન કારયેત્ ।
યદિ કુર્યાન્મહાદોષઃ કર્તૃદેશવિનાશનઃ

બાલગેહાર્ચનાબિમ્બં મૂલાગારે ન પૂજયેત્ ।
પૂજયેદ્યદિ તદ્બિમ્બં કર્તા રાષ્ટ્રં ચ નશ્યતિ

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન મૂલાગારે ન પૂજયેત્ ।
પ્રતિષ્ઠાન્તે મુનિશ્રેષ્ઠ ઉત્સવં કારયેત્ ક્રમાત્

પઞ્ચસપ્તનવાહં વા યથાવિત્તાનુસારતઃ(?) ।
ધ્વજં ચૈવોત્સવારંભે સદ્યઃ કુર્યાત્તુ તદ્દિને

તીર્થાન્તે સ્નપનં કુર્યાત્ પૂર્વોક્તેન વિધાનતઃ ।
પુષ્પયાગવિધાનં તુ નેષ્યતે ઽસ્મિન્ મહામુને

ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તો બાલસ્થાનવિધિર્મુને ।
એવમેવ દ્વિતીયસ્ય પ્રતિષ્ઠાલક્ષણં પરમ્

વિશેષં ચાત્ર વક્ષ્યાભિ દ્વિતીયસ્ય મુહામુને ।
પ્રતિષ્ઠાર્ક્ષસ્ય પૂર્વેદ્યુઃ મધ્યરાત્રે ઽલ્પગેહકે

સ્થણ્ડિલં ચતુરશ્રં ચ હસ્તમાત્રં સમન્તતઃ ।
કારયિત્વા મુનિશ્રેષ્ઠ પશ્ચાદ્દેવં નયેદ્બુધઃ

બિમ્બાગ્રે સ્થણ્ડિલે મધ્યે મૂલમન્ત્રમનુસ્મરન્ ।
કુમ્ભં સંસ્થાપ્ય વિધિવત્ તત્કુમ્ભે કલ્પયેદ્ધરિમ્

આનયેન્મૂર્તિમન્ત્રેણ ગન્ધપુષ્પાદિનાર્ચયેત્ ।
કુમ્ભસ્યાન્તર્ગતં દેવં રવિમધ્યે નયેત્ ક્ષણાત્

પશ્ચાદ્દેવં સમાવાહ્ય મહાકુમ્ભે મહામુને ।
તત્કુમ્ભાન્તર્ગતં દેવં મૂલબેરે ન્યેદ્બુધઃ

પૂર્વવત્ પ્રોક્ષયેન્મૂલસ્થાનં તન્ત્રવિચક્ષણઃ ।
પરિવારાનશેષાંસ્તુ કલ્પયેચ્છાસ્ત્રચોદિતમ્

દિગ્દેવાન્ વિધિવત્ સ્થાપ્ય પૂજયેત્તદ્દિને દિને ।
વિશેષશ્ચાત્ર સંપ્રોક્તઃ શેષં સાધારણં ભવેત્

યુક્ત્યા યુક્તિવિશેષેણ કારયેદિહ નારદ ।
પ્રથમે ચ દ્વિતીયે ચ ક્રિયાસુ મુનિસત્તમ

એવં કૃતે તુ વિધિવત્ તદ્રાજ્ઞો રાષ્ટ્રવાસિનામ્ ।
કર્તુઃ કારયિતુશ્ચૈવ આયુઃ શ્રીશ્ચાપિ વર્ધતે