Language

ENहिગુ
Scripture Library

Viṣvaksenasaṃhitā · Chapter 15

15.1

iti śrīpāñcarātre viṣvaksenasaṃhitāyāṃ carupākavidhirnāma caturdaśo 'dhyāyaḥ ||
pañcadaśo 'dhyāyaḥ
nāradaḥ---
brūhi me hariseneśa mūlamantreṇa vistarāt /
homakramaṃ kṛpādhāra śuśrūṣorbhaktavatsala

15.2

viṣvaksenaḥ---
śṛṇu nārada tattvena pūrvabhāge yathāmune /
kuṇḍāni sruksruvaṃ (vau?)caiva praspaṣṭaṃ proktavānaham

15.3

tatkrameṇa vinā vāpi saha vā mūlavidyayā /
homaṃ kuryādyathāśakti siddhaṃ(ddhiṃ?)vindeta sarvathā

15.4

vaiṣṇavaiḥ karaṇairyuktamatastaṃ prathamaṃ śṛṇu /
pippalaṃ ca śamīgarbhamaraṇiṃ parikalpayet

15.5

mathitvā vaiṣṇavairagnimathavā ratnasaṃbhavam /
laukikaṃ vā samānīya prokṣayeddvādaśākṣaraiḥ

15.6

ācāryo 'gniṃ samādāya svātmanyevopasaṃharet /
tena bījena matimān tarjanyaṅguṣṭhayā mune

15.7

añjalimudrayā cāgniṃ namaskṛtya punaḥ punaḥ /
kuṇḍaṃ vā sthaṇḍilaṃ vāpi caturaśraṃ tu kārayet

15.8

vaiṣṇavīkaraṇārthāya agnerhasta(?)matandritaḥ /
caturaṅgulamānena khānayedavaṭaṃ dharām

15.9

khātāddhi dvyaṅgulaṃ hitvā mekhalāṃ parikalpayet /
caturaṅgulavistāramutsedhaṃ tu tathaiva ca

15.10

kāreyantamuniśārdūlada mekhalaikā samantataḥ /
ityekamekhalākuṇḍaṃ tantre 'smin parikīrtitam

15.11

vaiṣṇavānalakuṇḍasya valayaṃ yonikalpanam /
yathākāmaṃ prakartavyā yoniḥ pippalapatravat

15.12

karṣaṇādiṣu sarvāsu kriyāsu munisattama /
vaiṣṇavīkaraṇārthāya saṃproktaṃ kuṇḍalakṣaṇam

15.13

saṃprokṣyābhyukṣma śā(cā?) streṇa sādhako munasittama /
upalipyollikhedrekhāmargalāṃ(?) yajñanāmikām

15.14

saumyāgrāṃ prathamāṃ tasyā rekhe pūrvāgrike tayoḥ /
madhye tisrastathārūpāḥ dakṣiṇādikrameṇa tu

15.15

evamullikhya cābhyukṣya praṇavenaiva mantravit /
śayyāṃ tu cintayet pūrvaṃ kuṇḍamadhye tu deśikaḥ

15.16

dharmādipādaṃ(dān?)vinyasya tathādharmādikatrayam /
anantaṃ vinyasenmadhye tataḥ pāśāstrayo guṇāḥ

15.17

tataḥ proktavidhānena mūlamantreṇa sādhakaḥ /
pṛthivyādīni bhūtāni karaṇādīni kartṛke(?)

15.18

paristaraṇasaṃchannāṃ dhūpāmodasudhūpitām (?) /
dhyāyecca lakṣmīṃ tanmadhye prakṛtiṃ triguṇātmikām

15.19

tasmin śayanamadhye tu saṃprāptanavayauvanām /
atīva rūpasaṃmpannāṃ madaghūrṇitalocanām

15.20

sargaśaktisamopetāṃ vaiṣṇavīṃ śubhavigrahām /
divyamālyāmbaradharāṃ divyaratnavirājitām

15.21

divyagandhānuliptāṅgīṃ divyābharaṇabhūṣitām /
sābhilāṣāmṛtusnātāṃ prārthayantīṃ hariṃ prati

15.22

evaṃ rūpāṃ ca saṃcintya devīṃ paṅkajadhāriṇīm /
gandhamālyodakādīni mukhavāsāntakāni ca

15.23

yāni krīḍopacārāṇi tāni dhyātvā samantataḥ /
atīva rūpasampannaṃ prathame vayasi sthitam

15.24

makuṭāṅgadacitrāṅgaṃ nīlakuñcitamūrdhajam /
divyamālyāmbaradharaṃ divyaratnavirājitam

15.25

śrīvatsenāṅkitoraskaṃ vanamālāvirājitam /
sarvaratnaprabhājālakaustubhena virājitam

15.26

annatāṃsaṃ mahoraskaṃ karṇāntāyatalocanam /
ājānubāhuṃ śrīmantaṃ saumyaṃ prahasitānanam

15.27

lāvaṇyāmṛtatoyena siñcantamiva sarvataḥ /
caturbhujamanudhyāyet śaṅkhacakragadādharam

15.28

evaṃ rūpaṃ tato dhyātvā devīṃ devaṃ tathaiva ca /
arcayedgandhapuṣpādyairupacārairmanoramaiḥ

15.29

saṃpūjayettato bhaktyā svayaṃ tu vigataspṛhaḥ /
ekaśayyāgatau dhyātvā samāliṅgya vyavasthitau

15.30

paścāttu grāmyadharmeṇa paraṃ harṣamupāgatau /
devasya śuklamadhyasthaṃ vahnibījaṃ tu sādhakaḥ

15.31

tena bījena matimān nyasedagnimanuttamam /
garbhaśayyāṃ pratiṣṭhāpya tadratnena samanvitam

15.32

devaṃ visarjayet paścāt garbhādhāne kṛte sati /
agniṃ samedhayet paścāt śuṣkakāṣṭhairanantaram

15.33

prādeśamātrāḥsamidhaḥ kṛtvādhānaṃ tataḥ punaḥ /
parisamūhya tato darbhaiḥ paristīrya tridhā tridhā

15.34

agrairācchādayedyadvat mūlaṃ pūrvāditaḥ kramāt /
pātrāṇyāsādayettasmin idhmabarhidvayaṃ tathā

15.35

sruksruvau ca praṇītena(ca?)kṣa(sthā?) payitvātra sādhakaḥ /
prokṣaṇī ca praṇīte dve ājyasthālīmukhaṃ(dvayaṃ) tathā

15.36

yugmaṃ yugmaṃ vyavasthāpya anyadapyupayogi yat /
tatsarvaṃ prokṣāyitvā tu gṛhītvā prokṣaṇīṃ tataḥ

15.37

adbhiḥ saṃpūrya cotpūya pavitrāntarhite kare /
avasthāpya ca tattoyaṃ prokṣayitvātra sādhakaḥ

15.38

prokṣaṇyāmeva tatkṛtvā dhyātvā jyotiṣamavyayam /
pūrvavat sthāpayedagneḥ(gniṃ?) saṃskṛtyāntarjalena tu

15.39

triḥsaṃprokṣya tataḥsarvaṃ idhmaṃ visrasya sādhakaḥ /
gandhapuṣpākṣatayutāṃ pavitrāntarjalena tu

15.40

praṇītāmagrataḥ kṛtvā tasyāṃ sāṅgaṃ nyaseddharim /
gandhādibhiḥsamabhyarcya sarvarakṣākaraṃ prabhum

15.41

dhyātvā nītvottare bhāge sthāpayitvārcayed budhaḥ /
ājyasthālīmathājyena saṃpūryāgre nidhāya tu

15.42

saṃplavotplavanābhyāṃ tu kuryādājyasya saṃskṛtim /
ākhaṇḍitāgrau nihatau kuśau prādeśamātrakau

15.43

tābhyāmuttānapāṇibhyāmaṅguṣṭhānāmikena tu /
tānantayostu saṃgṛhya trirnītvā trirathānayet

15.44

sruksruvau cāpi saṃmṛjya punaḥ prakṣālya caiva hi /
niṣṭapya sthāpayitvā tu praṇavenaiva sādhakaḥ

15.45

tena bījena matimān garbhādhānādi homayet /
garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā

15.46

jātakarmanāmakaraṇānnaprāśanameva ca /
caulaṃ tathopanayanaṃ prājāpatyaṃ tu somakam

15.47

vaiśvadevaṃ ca śukriyaṃ samāvartanameva ca /
vivāha iti vijñeyo mune 'taḥ parameva hi

15.48

saṃskārānukramaḥ proktastatkriyā vakṣyate 'dhunā /
agniṃ samarcya gandhādyaiḥ garbhādhānādi homayet

15.49

ācāryo 'nalajihvāsu saptasvevārabhenmune /
anyathākṛtatulyaṃ syāt viparītaphalapradam

15.50

nāradaḥ---
brūhi yatkathitaṃ pūrvaṃ śravaṇīyaṃ mayā yadi /
jihvā sapteti kiṃ nāma kiṃ padaṃ kiṃ guṇaṃ mune

15.51

viṣvaksenaḥ---
śṛṇu vakṣyāmyahaṃ samyak rahasyaṃ paramaṃ mune /
jihvākhyāṃ sthānarūpe ca viniyogamataḥ param

15.52

jihvāgneḥ prathamā kālī karālī tadanantarā /
manojavā yā tṛtīyā tu turyā lohitā bhavet

15.53

sudhūmrā pañcamī ṣaṣṭha sphaliṅginyabhiśabditā /
saptamī viśvarūpākhyā saptajihvāḥ prakīrtitāḥ

15.54

kālyāstu madhyamaṃ sthānaṃ karālyāḥ pūrvadig bhavet /
manojavāyāḥ kīnāśaṃ vāruṇī(-ṇaṃ?) lohitāpadam

15.55

sūdhūmrā somanīlāya (-nilayā?)sphuliṅginyanalālayā /
viśvarūpī(-pe?)śavasatirevaṃ sthānaṃ kramānmune

15.56

āsāṃ kālyāṃ vivāhāntaṃ garbhādhānādi kārayet /
vaiṣṇavānalarūpe tu praṇevana huned ghṛtam

15.57

ekaikamaṣṭāhutibhiḥ saṃskārāṇi viśeṣataḥ /
smaraṃstattadbhāvanayā sādhakaḥ prauḍhamānasaḥ

15.58

ṣoḍaśedhmān samādāya sakṛt praṇavamuccaran /
juhuyāt kuṇḍamadhye tu kālyāṃ cānnāvasānake(kam?)

15.59

punarājyāhutiṃ hutvā praṇavenāṣṭadhātra tu /
caruṃ hutvākṣamātreṇa pratyekaikāhutiṃ kramāt

15.60

aṣṭākṣareṇa mantreṇa a(-ṇāpya?)ṣṭāviṃśatisaṃkhyayā /
pūrṇāhutiṃ tato hutvā srucā mūlena sādhakaḥ

15.61

vauṣaḍantena mantreṇa plutaṃ praṇavamuccaret /
gandhapuṣpādinābhyarcya namaskṛtyāgnimantrataḥ

15.62

kuṇḍādagniṃ samādāya pūrvakuṇḍe niyojayet /
tatastu dakṣiṇe nyasya paścime tadanantaram

15.63

uttare 'gniṃ vinikṣipya mūlamantreṇa sādhakaḥ /
athavātra muniśreṣṭha sarvaṃ vai prathamena tu

15.64

kuṇḍe kuṇḍe vinikṣipya pāvakaṃ paramārthavit /
evaṃ saṃskṛtya vidhinā pāvakaṃ pāvanaṃ hareḥ

15.65

evaṃ tathāgnisaṃskāraṃ sarvayāgeṣu kīrtitam /
vaiṣṇavīkaraṇe caivaṃ vaiṣṇavāgnistato bhavet

15.66

paridhiprabhṛtīn dagdhvā praṇavena tu sādhakaḥ /
etatkrameṇa cotpādya vaiṣṇavāgniṃ tu nārada

15.67

kārayedvidhivat sarvaṃ karṣaṇādikriyādiṣu /
athavā muniśārdūla pūrvakuṇḍe tu kārayet

15.68

vaiṣṇavīkaraṇaṃ sarvaṃ śeṣaṃ sādhāraṇaṃ bhavet /
kuṇḍe vā sthaṇḍile vāpi vaiṣṇavīkaraṇaṃ kura1

15.69

anyadeśe tu yo mohādagnimutpādayedyadi /
tatkriyā niṣphalā jñeyā sasyādinidhanaṃ bhavet

15.70

tasmāt sarvaprayatnena kārayedvidhicoditam /
caturaśrādikuṇḍāni saṃprokṣyāstreṇa mantrataḥ

15.71

vinyasennyāsamārgeṇa śaśāṅkādyakṣaraiḥ kramāt /
tatra nyāsakramaṃ vakṣye śṛṇu kuṇḍeṣu nārada

15.72

kuṇḍe vā sthaṇḍile vāpi praṇavābhyukṣaṇe kṛte /
prokṣayedvasusūtreṇa dakṣiṇādyuttarāntakam

15.73

paścimādīndraparyantaṃ koṣṭhaṃ kṛtvā vibhajya ca /
tanmadhyakoṣṭhaṃ prastīrya śālinā kuḍubena ca

15.74

taṇḍulenākṣatenātra candramaṇḍalamālikhet /
tanmadhye bījamālikhya pūrvādaṣṭākṣaraṃ likhet

15.75

tadbahirvasukoṣṭheṣu āṛkārāntamālikhet /
indrādīśānaparyantaṃ tadbahiḥ svarakoṣṭhake (?)

15.76

pūrvādīndreśaparyantaṃ jāntaraprabhṛtīn nyaset /
tadbahistattvakoṣṭheṣu jhādisāntamatho likhet

15.77

pūrvādyuttarapūrvāntaṃ tato vai mekhalāsu ca /
pūrvādisomaparyantaṃ paṭhantaṃ ca sudarśanam

15.78

yonimadhye tu viprendra viṣṇubījamanuttamam /
vinyaset pañcadhā tasminnanāmikyā tu sādhakaḥ

15.79

evaṃ nyāsaṃ kramāt kṛtvā sādhakānāṃ hitāya tu /
nyāsahīne 'gnikāryaṃ syāt tatkriyā niṣphalā bhavet

15.80

tadgrāmo nidhanaṃ yāti tatsthānāṃ nidhanaṃ bhavet /
tasmāt sarvaprayatnena nyāsaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

15.81

kuṇḍe kuṇḍe muniśreṣṭha sthaṇḍile vāpyatandritaḥ /
gandhādidīpaparyantamabhyarcyāñjalimudrikām

15.82

darśayitvā yathānyāyaṃ kuryāt pañcaśataṃ (?) kramāt /
tathaiva mekhalāyāṃ tu pūjayedyonimeva ca

15.83

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi homānukramamuttamam /
karṣaṇādiṣu sarvāsu kriyāsu munisattama

15.84

ācāryaḥ prakrameddhomaṃ barhiṃṣi samidhastathā /
paridhisruksruvānnaṃ cāpyājyaṃ lājaṃ tilaṃ tathā

15.85

tadindhanabalidravyaṃ gandhaṃ puṣpaṃ sudhūpakam /
dīpaṃ vardhanīṃ gandhodaṃ prokṣaṇīpātrakaṃ tathā

15.86

praṇītājyamathānyacca hastamutsṛjya vinyaset /
uttareṇānilasthānāt yugmaṃ yugmena sādhakaḥ

15.87

prokṣaṇyāṃ vardhanīnīramāsicya prokṣya vidyayā /
mūlayā sādhanadravyamāhūyāgniṃ tato mune

15.88

analaṃ pūrvavat prokṣya a(cā?)gnimūrtimanusmaret /
agniṃ prokṣyāvaṭasthaṃ taṃ sānusvāre tu bījake

15.89

hastābhyāmanalaṃ sthāpya pūrvoktena vidhānataḥ /
edhāṃsi jvālayitvokṣya paristīryāgnimadhyame

15.90

padmamaṣṭadalaṃ dhyātvā tatra vai mūlaberataḥ /
āvāhayitvā deveśamarcayedvidhicoditam

15.91

atra kaścidviśeṣo 'sti homakarmaṇi nārada /
devaṃ śvetādrisaṃkāśaṃ tripādaṃ saptabāhukam

15.92

vedaśṛṅgaṃ dvivadanaṃ pītāmbaradharaṃ harim /
śaṅkhacakragadāpāṇiṃ saptajihvaṃ subhūṣaṇam

15.93

saumyaṃ[ca] sarvābharaṇairdivyaiḥ parivṛtaṃ budhaḥ /
agnau vahnisvarūpeṇa sthitamarcāmukhaṃ smaret

15.94

tasmādardhyādi datvā ca dakṣiṇe 'gnervidhiṃ nyaset /
taṃ pūjya vidhivat paścāt homadravyāṇi madhyame

15.95

praṇītābhājanaṃ nyasya tatra sāṅgaṃ nyaseddharim /
devamabhyarcya gandhādyaiḥ homakarma samācaret

15.96

nitye naimittike kāmye samidājyairyathākramam /
samit(?) pālāśakhadirabilvodumbarapippalāḥ

15.97

sadvṛkṣā viduṣā grāhyāstanmānaṃ dvādaśāṅgulam /
kaniṣṭhikāghanā vakragrandhinyāsānyavṛttataḥ

15.98

paridhirhastamātraḥsyāt sthaṇḍile kuṇḍa eva vā /
madhyamekhalayā tulyamaṅguṣṭhānāṃ ghanaṃ viduḥ(?)

15.99

devānāṃ paridhīn dikṣu catasṛṣvapi kārayet /
viṣṇuyāge viśeṣeṇa dvijānāmagnikarmaṇi

15.100

triṣveva tu mune buddhi homāntaṃ paścimādikam(?) /
viṣṇormakhe mahendrādidarbhān sarvāsu cobhayoḥ

15.101

niśācarāṇāṃ rakṣāyai viśeṣaṃ munisattama /
mahendraprabhṛtīnāṃ tu homadravyāpahāriṇām

15.102

evaṃ jñātvā muniśreṣṭha idhmādyairhemamācaret /
karālyāṃ samidho hutvā mūlamantreṇa mantravit

15.103

manojavāyāmājyena vedādyenaiva deśikaḥ /
lohitāyāṃ tathānnena juhuyānmūrtimantrataḥ

15.104

sudhūmrāyāṃ tathā lājān vidhāyātha dvitīyayā /
tṛtīyena tu mantreṇa sphuliṅginyāṃ tilaṃ tathā

15.105

viśvarūpyāṃ caturthena tattaddravyaṃ dine dine /
adhomukhāṅguṣṭhasahitānāmikā sahamadhyamā

15.106

āmadhyaparva gṛhṇāti kriyāṃ tenaiva kārayet /
homadravyeṇa homaṃ tu sarpiṣā śuktikāhutim

15.107

prāyaścittāhutiṃ pūrṇāṃ paridhyādi tathā (tataḥ?) param /
anuktasthānakaṃ sarvaṃ kālyāṃ tu juhuyāt punaḥ

15.108

samidāditilāntaṃ ca dravyamaṣṭottaraṃ śatam /
prāyaścittāhutiṃ kuryādekāṃ mūlena vidyayā

15.109

pūrṇāhutiṃ tato hutvā srucā mūlena sādhakaḥ /
vauṣaḍantena mantreṇa dvādaśākṣarasaṃjñayā

15.110

paridhiprabhṛtīn sarvān vauṣaḍantaṃ tathā hunet /
svāhāntaṃ mūlamantreṇa muṣṭyājyena ca pūraṇam

15.111

āhutīśca yathāśāstraṃ juhuyāt sādhakottamaḥ /
pūrṇāhutyavasāne tu mūlenāṣṭottaraṃ japet

15.112

paridhīnutsavānte ca dāhayedutsave mune /
nityāgnau ca yathākāmaṃ sarvaṃ naimittikaṃ tathā

15.113

utsavānutsavāgnau vā kuryānnaimittikaṃ budhaḥ /
ācāryebhyo yathākāmaṃ dakṣiṇāmādadettataḥ

15.114

dakṣiṇāhīnametaccet sarvaṃ niṣphalameva hi /
tasmādācāryatṛptyarthaṃ rājarāṣṭravivṛddhaye

15.115

ācāryaṃ pūjayecchiṣyaṃ bhūṣaṇācchādanairapi /
dhānyaiścaiva dhanaiścaiva yajamānena satkṛtaḥ

15.116

dakṣiṇāṃ gurave dadyāt yajamāno yathābalam /
anyathākṛtametaccet sarvaṃ rāṣṭraṃ vinaśyati

15.117

tasmāt sarvaprayatnena vidhānoktaṃ samācaret /
kuṇḍastha pūjayeddevamupacāreṇa yatnataḥ

15.118

anantaraṃ praviśyātha mudrāmañjalisaṃjñitām /
udvāsayettataḥ kuṇḍāt mūlabere vidhānavit

15.119

karṣaṇādyutsave kāle nityotsavavidhāvapi /
evamuktaprakāreṇa homaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

15.120

hareratipriyāśeṣalokān samavikārayet (?) /
nityahome tu paridhīn barhīṃṣi ca na dāhayet

15.121

etadrahasyaṃ kathitaṃ mune homavidhikramam /
hareratipriyakaraṃ yaḥ kuryāt kārayedapi

Original text: Viṣvaksenasaṃhitā · Edition: Lakshmi Narasimha Bhatta, Tirupati 1972 (Kendriya Sanskrit Vidyapeetha Series, 17) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc