Language

ENहिગુ
Scripture Library

Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 6.6

6.6.1

svādhyāyasaṃyamābhyāṃ sa dṛśyate puruṣottamaḥ
tatprāptikāraṇaṃ brahma tad etad iti paṭhyate //

6.6.2

svādhyāyād yogam āsīta yogāt svādhyāyam ācaret
svādhyāyayogasaṃpattyā paramātmā prakāśate //

6.6.3

tadīkṣaṇāya svādhyāyaś cakṣur yogas tathāparam
na māṃsacakṣuṣā draṣṭuṃ brahmabhūtaḥ sa śakyate //

6.6.4

bhagavaṃs tam ahaṃ yogaṃ jñātum icchāmi taṃ vada
jñāte yatrākhilādhāraṃ paśyeyaṃ parameśvaram //

6.6.5

yathā keśidhvajaḥ prāha khāṇḍikyāya mahātmane
janakāya purā yogaṃ tathāhaṃ kathayāmi te //

6.6.6

khāṇḍikyaḥ ko 'bhavad brahman ko vā keśidhvajo 'bhavat
kathaṃ tayoś ca saṃvādo yogasaṃbandhavān abhūt //

6.6.7

dharmadhvajo vai janakas tasya putro 'mitadhvajaḥ
kṛtadhvajaś ca nāmnāsīt sadādhyātmaratir nṛpaḥ //

6.6.8

kṛtadhvajasya putro 'bhūt khyātaḥ keśidhvajo dvija
putro 'mitadhvajasyāpi khāṇḍikyajanako 'bhavat //

6.6.9

karmamārge 'ti khāṇḍikyaḥ pṛthivyām abhavat kṛtī
keśidhvajo 'py atīvāsīd ātmavidyāviśāradaḥ //

6.6.10

tāv ubhāv api caivāstāṃ vijigīṣū parasparam
keśidhvajena khāṇḍikyaḥ svarājyād avaropitaḥ //

6.6.11

purodhasā mantribhiś ca samaveto 'lpasādhanaḥ
rājyān nirākṛtaḥ so 'tha durgāraṇyacaro 'bhavat //

6.6.12

iyāja so 'pi subahūn yajñāñ \jñānavyapāśrayaḥ
brahmavidyām adhiṣṭhāya tartuṃ mṛtyum avidyayā //

6.6.13

ekadā vartamānasya yāge yogavidāṃ vara
dharmadhenuṃ jaghānograḥ śārdūlo vijane vane //

6.6.14

tato rājā hatāṃ jñātvā dhenuṃ vyāghreṇa ṛtvijaḥ
prāyaścittaṃ sa papraccha kim atreti vidhīyate //

6.6.15

te cocur na vayaṃ vidmaḥ kaśeruḥ pṛcchyatām iti
kaśerur api tenoktas tatheti prāha bhārgavam //

6.6.16

śunakaṃ pṛccha rājendra nāhaṃ vedmi sa vetsyati
sa gatvā tam apṛcchac ca so 'py āha śṛṇu yan mune //

6.6.17

na kaśerur na caivāhaṃ na cānyaḥ sāmprataṃ bhuvi
vetty eka eva tvacchatruḥ khāṇḍikyo yo jitas tvayā //

6.6.18

sa cāha taṃ prayāmy eṣa praṣṭum ātmaripuṃ mune
prāpta eva mayā yajño yadi māṃ sa haniṣyati //

6.6.19

prāyaścittaṃ sa cet pṛṣṭo vadiṣyati ripur mama
tataś cāvikalo yāgo muniśreṣṭha bhaviṣyati //

6.6.20

ity uktvā ratham āruhya kṛṣṇājinadharo nṛpaḥ
vanaṃ jagāma yatrāste khāṇḍikyaḥ sa mahāmatiḥ //

6.6.21

tam āyāntaṃ samālokya khāṇḍikyo ripum ātmanaḥ
provāca krodhatāmrākṣaḥ samāropitakārmukaḥ //

6.6.22

kṛṣṇājinaṃ tvaṃ kavacam ābadhyāsmān nihaṃsyasi
kṛṣṇājinadhare vetsi na mayi prahariṣyati //

6.6.23

mṛgāṇāṃ vada pṛṣṭheṣu mūḍha kṛṣṇājinaṃ na kim
yeṣāṃ mayā tvayā cogrāḥ prahitāḥ śitasāyakāḥ //

6.6.24

sa tvām ahaṃ haniṣyāmi na me jīvan vimokṣyase
ātatāyy asi durbuddhe mama rājyaharo ripuḥ //

6.6.25

khāṇḍikya saṃśayaṃ praṣṭuṃ bhavantam aham āgataḥ
na tvāṃ hantuṃ vicāryaitat kopaṃ bāṇaṃ vimuñca vā //

6.6.26

tataḥ sa mantribhiḥ sārdham ekānte sapurohitaiḥ
mantrayām āsa khāṇḍikyaḥ sarvair eva mahāmatiḥ //

6.6.27

tam ūcur mantriṇo vadhyo ripur eṣa vaśaṃ gataḥ
hate tu pṛthivī sarvā tava vaśyā bhaviṣyati //

6.6.28

khāṇḍikyaś cāha tān sarvān evam etan na saṃśayaḥ
hate tu pṛthivī sarvā mama vaśyā bhaviṣyati //

6.6.29

paralokajayas tasya pṛthivī sakalā mama
na hanmi cel lokajayo mama tv asya vasuṃdharā //

6.6.29*11

nāhaṃ manye lokajayād adhikā syād vasuṃdharā //

6.6.30

paralokajayo 'nantaḥ svalpakālo mahījayaḥ
tasmād enaṃ na haniṣye yat pṛcchati vadāmi tat //

6.6.31

tatas tam abhyupetyāha khāṇḍikyajanako ripum
praṣṭavyaṃ yat tvayā sarvaṃ tat pṛcchasva vadāmy aham //

6.6.32

tataḥ sarvaṃ yathāvṛttaṃ dharmadhenuvadhaṃ dvija
kathayitvā sa papraccha prāyaścittaṃ hi tadgatam //

6.6.33

sa cācaṣṭa yathānyāyaṃ dvija keśidhvajāya tat
prāyaścittam aśeṣeṇa yad vai tatra vidhīyate //

6.6.34

viditārthaḥ sa tenaiva anujñāto mahātmanā
yāgabhūmim upāgamya cakre sarvāḥ kriyāḥ kramāt //

6.6.35

krameṇa vidhivad yāgaṃ nītvā so 'vabhṛthāplutaḥ
kṛtakṛtyas tato bhūtvā cintayām āsa pārthivaḥ //

6.6.36

pūjitā ṛtvijaḥ sarve sadasyā mānitā mayā
tathaivārthijano 'py arthair yojito 'bhimatair mayā //

6.6.37

yathārham atra lokasya mayā sarvaṃ viceṣṭitam
aniṣpannakriyaṃ cetas tathāpi mama kiṃ yathā //

6.6.38

itthaṃ saṃcintayann eva sasmāra sa mahīpatiḥ
khāṇḍikyāya na datteti mayā vai gurudakṣiṇā //

6.6.39

sa jagāma tato bhūyo ratham āruhya pārthivaḥ
maitreya durgagahanaṃ khāṇḍikyo yatra saṃsthitaḥ //

6.6.40

khāṇḍikyo 'pi punar dṛṣṭvā tam āyāntaṃ dhṛtāyudhaḥ
tasthau hantuṃ kṛtamatis tam āha sa punar nṛpaḥ //

6.6.41

bho nāhaṃ te 'pakārāya prāptaḥ khāṇḍikya mā krudhaḥ
guror niṣkrayadānāya mām avehi tvam āgatam //

6.6.42

niṣpādito mayā yāgaḥ samyak tvadupadeśataḥ
so 'haṃ te dātum icchāmi vṛṇuṣva gurudakṣiṇām //

6.6.43

bhūyaḥ sa mantribhiḥ sārdhaṃ mantrayām āsa pārthivaḥ
guruniṣkṛtikāmo 'tra kim ayaṃ prārthyatām iti //

6.6.44

tam ūcur mantriṇo rājyam aśeṣaṃ prārthyatām ayam
kṛtibhiḥ prārthyate rājyam anāyāsitasainikaiḥ //

6.6.45

prahasya tān āha nṛpaḥ sa khāṇḍikyo mahāmatiḥ
svalpakālaṃ mahīrājyaṃ mādṛśaiḥ prārthyate katham //

6.6.46

evam etad bhavanto 'tra arthasādhanamantriṇaḥ
paramārthaḥ kathaṃ ko 'tra yūyaṃ nātra vicakṣaṇāḥ //

6.6.47

ity uktvā samupetyainaṃ sa tu keśidhvajaṃ nṛpam
uvāca kim avaśyaṃ tvaṃ dadāsi gurudakṣiṇām //

6.6.48

bāḍham ity eva tenoktaḥ khāṇḍikyas tam athābravīt
bhavān adhyātmavijñāna paramārthavicakṣaṇaḥ //

6.6.49

yadi ced dīyate mahyaṃ bhavatā guruniṣkrayaḥ
tat kleśapraśamāyālaṃ yat karma tad udīraya //

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: The Critical Edition of the Viṣṇupurāṇam, critically edited by M. M. Pathak. Vadodara : Oriental Institute 1997-1999 · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc