Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 6.2
vyāsaś cāha mahābuddhir yad atraiva hi vastuni
tac chrūyatāṃ mahābhāga gadato mama tattvataḥ //
kasmin kāle 'lpako dharmo dadāti sumahat phalam
munīnām apy abhūd vādaḥ kaiś cāsau kriyate sukham //
saṃdehanirṇayārthāya vedavyāsaṃ mahāmunim
yayus te saṃśayaṃ praṣṭuṃ maitreya munipuṃgavāḥ //
dadṛśus te muniṃ tatra jāhnavīsalile dvija
vedavyāsaṃ mahābhāgam ardhasnātaṃ sutaṃ mama //
snānāvasānaṃ te tasya pratīkṣanto maharṣayaḥ
tasthus taṭe mahānadyās taruṣaṇḍam upāśritāḥ //
magno 'tha jāhnavītoyād utthāyāha suto mama
vyāsaḥ sādhuḥ kaliḥ sādhur ity evaṃ śṛṇvatāṃ vacaḥ
teṣāṃ munīnāṃ bhūyaś ca mamajja sa nadījale //
utthāya sādhu sādhv iti śūdra dhanyo 'si cābravīt //
nimagnaś ca samutthāya punaḥ prāha mahāmuniḥ
yoṣitaḥ sādhu dhanyās tās tābhyo dhanyataro 'sti kaḥ //
tataḥ snātvā yathānyāyam ācāntaṃ taṃ kṛtakriyam
upatasthur mahābhāgā munayas te sutaṃ mama //
kṛtasaṃvandanāṃś cāha kṛtāsanaparigrahān
kimartham āgatā yūyam iti satyavatīsutaḥ //
tam ūcuḥ saṃśayaṃ praṣṭuṃ bhavantaṃ vayam āgatāḥ
alaṃ tenāstu tāvan naḥ kathyatām aparaṃ tvayā //
kaliḥ sādhv iti yat proktaṃ śūdraḥ sādhv iti yoṣitaḥ
yac cāha bhagavān sādhu dhanyāś ceti punaḥ punaḥ //
tat sarvaṃ śrotum icchāmo na ced guhyaṃ mahāmune
tat kathyatāṃ tato hṛtsthaṃ pṛcchāmas tvāṃ prayojanam //
ity ukto munibhir vyāsaḥ prahasyedam athābravīt
śrūyatāṃ bho muniśreṣṭhā yad uktaṃ sādhu sādhv iti //
yat kṛte daśabhir varṣais tretāyāṃ hāyanena tat
dvāpare tac ca māsena ahorātreṇa tat kalau //
tapaso brahmacaryasya japādeś ca phalaṃ dvijāḥ
prāpnoti puruṣas tena kaliḥ sādhv iti bhāṣitam //
dhyāyan kṛte yajan yajñais tretāyāṃ dvāpare 'rcayan
yad āpnoti tad āpnoti kalau saṃkīrtya keśavam //
dharmotkarṣam atīvātra prāpnoti puruṣaḥ kalau
svalpāyāsena dharmajñās tena tuṣṭo 'smy ahaṃ kaleḥ //
vratacaryopahāraiś ca grāhyo vedo dvijātibhiḥ
tataḥ svadharmasaṃprāptair yaṣṭavyaṃ vidhivad dhanaiḥ //
vṛthā kathā vṛthā bhojyaṃ vṛthejyā ca dvijanmanām
patanāya tathā bhāvyaṃ tais tu saṃyamibhiḥ sadā //
asamyakkaraṇe doṣas teṣāṃ sarveṣu vastuṣu
bhojyapeyādikaṃ caiṣāṃ necchāprāptikaraṃ dvijāḥ //
pāratantryaṃ samasteṣu teṣāṃ kāryeṣu vai tataḥ
jayanti te nijāṃl lokān kleśena mahatā dvijāḥ //
dvijaśuśrūṣayaivaiṣa pākayajñādhikāravān
nijāñ jayati vai lokāñ śūdro dhanyataras tataḥ //
bhakṣyābhakṣyeṣu nāsyāsti peyāpeyeṣu vai yataḥ
niyamo muniśārdūlās tenāsau sādhv itīritam //
svadharmasyāvirodhena narair labdhaṃ dhanaṃ sadā
pratipādyaṃ ca pātreṣu yaṣṭavyaṃ ca yathāvidhi //
tasyārjane mahān kleśaḥ pālane ca dvijottamāḥ
tathāsadviniyogāya vijñeyaṃ gahanaṃ nṛṇām //
ebhir anyais tathā kleśaiḥ puruṣo dvijasattamāḥ
nijāñ jayati vai lokān prājāpatyādikān kramāt //
yoṣic chuśrūṣaṇaṃ bhartuḥ karmaṇā manasā girā
kurvatī samavāpnoti tatsālokyaṃ yato dvijāḥ //
nātikleśena mahatā tān eva puruṣo yathā
tṛtīyaṃ vyāhṛtaṃ tena mayā sādhv iti yoṣitām //
etad vaḥ kathitaṃ viprā yannimittam ihāgatāḥ
tat pṛcchata yathākāmaṃ ahaṃ vakṣyāmi vaḥ sphuṭam //
tatas te munayaḥ procur yat praṣṭavyaṃ mahāmune
anyasminn eva tat praśne yathāvat kathitaṃ tvayā //
tataḥ prahasya tān prāha kṛṣṇadvaipāyano muniḥ
vismayotphullanayanāṃs tāpasāṃs tān upāgatān //
mayaiṣa bhavatāṃ praśno jñāto divyena cakṣuṣā
tato hi vaḥ prasaṅgena sādhu sādhv iti bhāṣitam //
svalpena hi prayatnena dharmaḥ sidhyati vai kalau
narair ātmaguṇāmbhobhiḥ kṣālitākhilakilbiṣaiḥ //
śūdraiś ca dvijaśuśrūṣā tatparair munisattamāḥ
tathā strībhir anāyāsāt patiśuśrūṣayaiva hi //
tatas tritayam apy etan mama dhanyatamaṃ matam
dharmasaṃsādhane kleśo dvijātīnāṃ kṛtādiṣu //
bhavadbhir yad abhipretaṃ tad etat kathitaṃ mayā
apṛṣṭenāpi dharmajñāḥ kim anyat kriyatāṃ dvijāḥ //
tataḥ saṃpūjya te vyāsaṃ praśaśaṃsuḥ punaḥ punaḥ
yathāgataṃ dvijā jagmur vyāsoktikṣatasaṃśayāḥ //
bhavato 'pi mahābhāga rahasyaṃ kathitaṃ mayā
atyantaduṣṭasya kaler ayam eko mahān guṇaḥ //
yac cāhaṃ bhavatā pṛṣṭo jagatām upasaṃhṛtim
prākṛtām antarālāṃ ca tām apy eṣa vadāmi te //
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: The Critical Edition of the Viṣṇupurāṇam, critically edited by M. M. Pathak. Vadodara : Oriental Institute 1997-1999 · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0