Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 3.9

bālaḥ kṛtopanayano vedāharaṇatatparaḥ
gurugehe vased bhūpa brahmacārī samāhitaḥ //

śaucācāravatā tatra kāryaṃ śuśrūṣaṇaṃ guroḥ
vratāni caratā grāhyo vedaś ca kṛtabuddhinā //

ubhe saṃdhye raviṃ bhūpa tathaivāgniṃ samāhitaḥ
upatiṣṭhet tathā kuryād guror apy abhivādanam //

sthite tiṣṭhed vrajed yāte nīcair āsīta cāsati
śiṣyo gurau nṛpaśreṣṭha pratikūlaṃ na saṃcaret //

tenaivoktaḥ paṭhed vedaṃ nānyacittaḥ puraḥ sthitaḥ
anujñātaś ca bhikṣānnam aśnīyād guruṇā tataḥ //

avagāhed apaḥ pūrvam ācāryeṇāvagāhitāḥ
samijjalādikaṃ cāsya kālyaṃ kālyam upānayet //

gṛhītagrāhyavedaś ca tato 'nujñām avāpya vai
gārhasthyam āvaset prājño niṣpannaguruniṣkṛtiḥ //

vidhināvāptadāras tu dhanaṃ prāpya svakarmaṇā
gṛhasthakāryam akhilaṃ kuryād bhūpāla śaktitaḥ //

nivāpena pitṝn arced yajñair devāṃs tathātithīn
annair munīṃś ca svādhyāyair apatyena prajāpatim //

balikarmaṇā ca bhūtāni vātsalyenākhilaṃ jagat
prāpnoti lokān puruṣo nijakarmasamārjitān //

bhikṣābhujaś ca ye kecit parivrāḍbrahmacāriṇaḥ
te 'py atraiva pratiṣṭhante gārhasthyaṃ tena vai param //

vedāharaṇakāryeṇa tīrthasnānāya ca prabho
aṭanti vasudhāṃ viprāḥ pṛthivīdarśanāya ca //

aniketā hy anāhārā yatrasāyaṃgṛhās tu ye
teṣāṃ gṛhasthaḥ sarveṣāṃ pratiṣṭhā yonir eva ca //

teṣāṃ svāgatadānādi vaktavyaṃ madhuraṃ nṛpa
gṛhāgatānāṃ dadyāc ca śayanāsanabhojanam //

atithir yasya bhagnāśo gṛhāt pratinivartate
sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyam ādāya gacchati //

avajñānam ahaṃkāro dambhaś caiva gṛhe sataḥ
paritāpopaghātau ca pāruṣyaṃ ca na śasyate //

yas tu samyak karoty evaṃ gṛhasthaḥ paramaṃ vidhim
sarvabandhavimukto 'sau lokān āpnoty anuttamān //

vayaḥpariṇatau rājan kṛtakṛtyo gṛhāśramī
putreṣu bhāryāṃ nikṣipya vanaṃ gacchet sahaiva vā //

parṇamūlaphalāhāraḥ keśaśmaśrujaṭādharaḥ
bhūmiśāyī bhavet tatra muniḥ sarvātithir nṛpa //

carmakāśakuśaiḥ kuryāt paridhānottarīyake
tadvat triṣavaṇaṃ snānaṃ śastam asya nareśvara //

devatābhyarcanaṃ homaḥ sarvābhyāgatapūjanam
bhikṣābalipradānaṃ ca śastam asya nareśvara //

vanyasnehena gātrāṇām abhyaṅgaś cāsya śasyate
tapasyataś ca rājendra śītoṣṇādisahiṣṇutā //

yas tv etāṃ niyataś caryāṃ vānaprasthaś caren muniḥ
sa dahaty agnivad doṣāñ jayel lokāṃś ca śāśvatān //

caturthaś cāśramo bhikṣoḥ procyate yo manīṣibhiḥ
tasya svarūpaṃ gadato mama śrotuṃ nṛpārhasi //

putradravyakalatreṣu tyaktasneho narādhipa
caturtham āśramasthānaṃ gacchen nirdhūtamatsaraḥ //

traivargikāṃs tyajet sarvān ārambhān avanīpate
mitrādiṣu samo maitraḥ samasteṣv eva jantuṣu //

jarāyujāṇḍajādīnāṃ vāṅmanaḥkarmabhiḥ kvacit
yuktaḥ kurvīta na drohaṃ sarvasaṅgāṃś ca varjayet //

ekarātrasthitir grāme pañcarātrasthitiḥ pure
tathā tiṣṭhed yathā prītir dveṣo vā nāsya jāyate //

prāṇayātrānimittaṃ ca vyaṅgāre bhuktavajjane
kāle praśastavarṇānāṃ bhikṣārthaṃ paryaṭed gṛhān //

kāmaḥ krodhas tathā darpa mohalobhādayaś ca ye
tāṃs tu doṣān parityajya parivrāḍ nirmamo bhavet //

abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā yaś carate muniḥ
na tasya sarvabhūtebhyo bhayam utpadyate kvacit //

kṛtvāgnihotraṃ svaśarīrasaṃsthaṃ śārīram agniṃ svamukhe juhoti
vipras tu bhikṣopagatair havirbhiś citāgninā sa vrajati sma lokān //

mokṣāśramaṃ yaś carate yathoktaṃ śuciḥ svasaṃkalpitabuddhiyuktaḥ
anindhanaṃ jyotir iva praśāntaḥ sa brahmalokaṃ śrayate dvijātiḥ //