Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 3.10

kathitaṃ cāturāśramyaṃ cāturvarṇyakriyās tathā
puṃsaḥ kriyām ahaṃ śrotum icchāmi dvijasattama //

nityāṃ naimittikīṃ kāmyāṃ kriyāṃ puṃsām aśeṣataḥ
samākhyāhi bhṛguśreṣṭha sarvajño hy asi me mataḥ //

yad etad uktaṃ bhavatā nityanaimittikāśritam
tad ahaṃ kathayiṣyāmi śṛṇuṣvaikamanā nṛpa //

jātasya jātakarmādi kriyākāṇḍam aśeṣataḥ
putrasya kurvīta pitā śrāddhaṃ cābhyudayātmakam //

yugmāṃs tu prāṅmukhān viprān bhojayen manujeśvara
yathāvṛtti tathā kuryād daivaṃ pitryaṃ dvijanmanām //

dadhnā yavaiḥ sabadarair miśrān piṇḍān mudā yutaḥ
nāndīmukhebhyas tīrthena dadyād daivena pārthiva //

prājāpatyena vā sarvam upacāraṃ pradakṣiṇam
kurvīta tat tathāśeṣa vṛddhikāleṣu bhūpate //

tataś ca nāma kurvīta pitaiva daśame 'hani
devapūrvaṃ narākhyaṃ hi śarmavarmādisaṃyutam //

nāmadheyaṃ daśamyāṃ tu kecid icchanti pārthiva //

dvādaśyām athavā rājan māse pūrṇe 'thavā pare //

śarmeti brāhmaṇasyoktaṃ varmeti kṣatrasaṃśrayam
guptadāsātmakaṃ nāma praśastaṃ vaiśyaśūdrayoḥ //

nārthahīnaṃ na cāśastaṃ nāpaśabdayutaṃ tathā
nāmaṅgalyaṃ jugupsyaṃ vā nāma kuryāt samākṣaram //

nātidīrghaṃ na hrasvaṃ vā nātigurvakṣarānvitam
sukhoccāryaṃ tu tan nāma kuryād yat pravaṇākṣaram //

tato 'nantarasaṃskāra saṃskṛto guruveśmani
yathoktaṃ vidhim āśritya kuryād vidyāparigraham //

gṛhītavidyo gurave dattvā ca gurudakṣiṇām
gārhasthyam icchan bhūpāla kuryād dāraparigraham //

brahmacaryeṇa vā kālaṃ kuryāt saṃkalpapūrvakam
guroḥ śuśrūṣaṇaṃ kuryāt tatputrāder athāpi vā //

vaikhānaso vāpi bhavet parivrāḍ athavecchayā
pūrvasaṃkalpitaṃ yādṛk tādṛk kuryān mahīpate //

varṣair ekaguṇāṃ bhāryām udvahet triguṇaḥ svayam
nātikeśām akeśāṃ vā nātikṛṣṇāṃ na piṅgalām //

nisargato vikalāṅgīm adhikāṅgīṃ ca nodvahet
nāviśuddhāṃ saromāṃ vā 'kulajāṃ vātirogiṇīm //

na duṣṭāṃ duṣṭavācālāṃ vyaṅginīṃ pitṛmātṛtaḥ
na śmaśruvyañjanavatīṃ na caiva puruṣākṛtim //

na ghargharasvarāṃ kṣāma vākyāṃ kākasvarāṃ na ca
nātibaddhekṣaṇāṃ tadvad vṛttākṣīṃ nodvahet striyam //

yasyāś ca lomaśe jaṅghe gulphau yasyās tathonnatau
kūpo yasyā hasantyāś ca gaṇḍayos tāṃ ca nodvahet //

nodvahet tādṛśīṃ kanyāṃ prājñaḥ kāryaviśāradaḥ //

nātirūkṣacchaviṃ pāṇḍu karajām aruṇekṣaṇām
āpīnahastapādāṃ ca na kanyām udvahed budhaḥ //

na vāmanāṃ nātidīrghāṃ nodvahet saṃhatabhruvam
na cāticchidradaśanāṃ na karālamukhīṃ naraḥ //

pañcamīṃ mātṛpakṣāc ca pitṛpakṣāc ca saptamīm
gṛhasthas tūdvahet kanyāṃ nyāyyena vidhinā nṛpa //

brāhmo daivas tathaivārṣaḥ prājāpatyas tathāsuraḥ
gāndharvarākṣasau cānyau paiśācaś cāṣṭamo 'dhamaḥ //

yajñeṣu ṛtvije daiva ādāyārṣas tu godvayam //

sahau tau caratāṃ dharmaṃ prājāpatyo vidhiḥ smṛtaḥ //

eteṣāṃ yasya yo dharmo varṇasyokto maharṣibhiḥ
kurvīta dārāharaṇaṃ tenānyaṃ parivarjayet //

sadharmacāriṇīṃ prāpya gārhasthyaṃ sahitas tayā
samudvahed dadāty etat samyagūḍhaṃ mahāphalam //