Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 3.2
proktāny etāni bhavatā sapta manvantarāṇi vai
bhaviṣyāṇy api viprarṣe mamākhyātuṃ tvam arhasi //
sūryasya patnī saṃjñābhūt tanayā viśvakarmaṇaḥ
manur yamo yamī caiva tadapatyāni vai mune //
asahantī tu sā bhartus tejaś chāyāṃ yuyoja vai
bhartuḥ śuśrūṣaṇe 'raṇyaṃ svayaṃ ca tapase yayau //
saṃjñeyam ity athārkaś ca chāyāyām ātmajatrayam
śanaiścaraṃ manuṃ cānyaṃ tapatīṃ cāpy ajījanat //
chāyāsaṃjñā dadau śāpaṃ yamāya kupitā yadā
tadānyeyam asau buddhir ity āsīd yamasūryayoḥ //
tato vivasvān ākhyāte tayaivāraṇyasaṃsthitām
samādhidṛṣṭyā dadṛśe tām aśvāṃ tapasi sthitām //
vājirūpadharaḥ so 'pi tasyāṃ devāv athāśvinau
janayām āsa revantaṃ retaso 'nte ca bhāskaraḥ //
āninye ca punaḥ saṃjñāṃ svasthānaṃ bhagavān raviḥ
tejasaḥ śamanaṃ cāsya viśvakarmā cakāra ha //
bhramam āropya sūryaṃ tu tasya tejoviśātanam
kṛtavān aṣṭamaṃ bhāgaṃ na vyaśātayatāvyayam //
yat sūryād vaiṣṇavaṃ tejaḥ śātitaṃ viśvakarmaṇā
jājvalyamānam apatat tad bhūmau munisattama //
tvaṣṭaiva tejasā tena viṣṇoś cakram akalpayat
triśūlaṃ caiva śarvasya śibikāṃ dhanadasya ca //
śaktiṃ guhasya devānām anyeṣāṃ ca yad āyudham
tat sarvaṃ tejasā tena viśvakarmā vyavardhayat //
chāyāsaṃjñāsuto yo 'sau dvitīyaḥ kathito manuḥ
pūrvajasya savarṇo 'sau sāvarṇis tena kathyate //
tasya manvantaraṃ hy etat sāvarṇikam athāṣṭamam
tac chṛṇuṣva mahābhāga bhaviṣyaṃ kathayāmi te //
sāvarṇis tu manur yo 'sau maitreya bhavitā tataḥ
sutapāś cāmitābhāś ca mukhyāś cāpi tadā surāḥ //
teṣāṃ gaṇas tu devānām ekaiko viṃśakaḥ smṛtaḥ
saptarṣīn api vakṣyāmi bhaviṣyān munisattama //
dīptimān gālavo rāmaḥ kṛpo drauṇis tathāparaḥ
matputraś ca tathā vyāsa ṛśyaśṛṅgaś ca saptamaḥ //
viṣṇuprasādād anaghaḥ pātālāntaragocaraḥ
virocanasutas teṣāṃ balir indro bhaviṣyati //
virajāś cārvarīvaṃś ca nirmohādyās tathāpare
sāvarṇes tu manoḥ putrā bhaviṣyanti nareśvarāḥ //
navamo dakṣasāvarṇir maitreya bhavitā manuḥ //
pārā marīcigarbhāś ca sudharmāṇas tathā tridhā
bhaviṣyanti tadā devā ekaiko dvādaśo gaṇaḥ //
teṣām indro mahāvīryo bhaviṣyaty adbhuto dvija //
savano dyutimān bhavyo vasur medhātithis tathā
jyotiṣmān saptamaḥ satyas tatraite ca maharṣayaḥ //
dhṛtaketur dīptiketuḥ pañcahasto nirāmayaḥ
pṛthuśravādyāś ca tathā dakṣasāvarṇikātmajāḥ //
daśamo brahmasāvarṇir bhaviṣyati mune manuḥ
sudhāmāno viruddhāś ca śatasaṃkhyās tathā surāḥ //
teṣām indraś ca bhavitā śāntir nāma mahābalaḥ
saptarṣayo bhaviṣyanti ye tadā tāñ chṛṇuṣva ca //
haviṣmān sukṛtiḥ satyo hy apāṃmūrtis tathāparaḥ
nābhāgo 'pratimaujāś ca satyaketus tathaiva ca //
sukṣetraś cottamaujāś ca bhūriṣeṇādayo daśa
brahmasāvarṇiputrās tu rakṣiṣyanti vasuṃdharām //
ekādaśaś ca bhavitā dharmasāvarṇiko manuḥ //
vihaṃgamāḥ kāmagamā nirmāṇarucayas tathā
gaṇās tv ete tadā mukhyā devānāṃ ca bhaviṣyatām
ekaikas triṃśakas teṣāṃ gaṇaś cendraś ca vai vṛṣaḥ //
niścaraś cāgnitejāś ca vapuṣmān viṣṇur āruṇiḥ
haviṣmān anaghaś caite bhavyāḥ saptarṣayas tathā //
sarvagaḥ sarvadharmā ca devānīkādayas tathā
bhaviṣyanti manos tasya tanayāḥ pṛthivīśvarāḥ //
rudraputras tu sāvarṇir bhavitā dvādaśo manuḥ
ṛtadhāmā ca tatrendro bhavitā śṛṇu me surān //
haritā lohitā devās tathā sumanaso dvija
sukarmāṇaḥ supārāś ca daśakāḥ pañca vai gaṇāḥ //
tapasvī sutapāś caiva tapomūrtis taporatiḥ
tapodhṛtir dyutiś cānyaḥ saptamas tu tapodhanaḥ //
devavān upadevaś ca devaśreṣṭhādayas tathā
manos tasya mahāvīryā bhaviṣyanti sutā nṛpāḥ //
trayodaśo raucyanāmā bhaviṣyati mune manuḥ //
sutrāmāṇaḥ sukarmāṇaḥ sudharmāṇas tathā surāḥ
trayas triṃśadvibhedās te devānāṃ ye tu vai gaṇāḥ //
divaspatir mahāvīryas teṣām indro bhaviṣyati //
nirmohas tattvadarśī ca niṣprakampo nirutsukaḥ
dhṛtimān avyayaś cānyaḥ saptamaḥ sutapā muniḥ
saptarṣayas tv ime tasya putrān api nibodha me //
citrasenavicitrādyā bhaviṣyanti mahīkṣitaḥ //
bhautyaś caturdaśaś cātra maitreya bhavitā manuḥ
śucir indraḥ suragaṇās tatra pañca śṛṇuṣva tān //
cākṣuṣāś ca pavitrāś ca kaniṣṭhā bhrājirās tathā
vācāvṛddhāś ca vai devāḥ saptarṣīn api me śṛṇu //
agnibāhuḥ śuciḥ śukro māgadho 'gnīdhra eva ca
yuktas tathā jitaś cānyo manuputrān ataḥ śṛṇu //
ūrugambhīrabudhnādyā manos tasya sutā nṛpāḥ
kathitā muniśārdūla pālayiṣyanti ye mahīm //
caturyugānte vedānāṃ jāyate kila viplavaḥ
pravartayanti tān etya bhuvi saptarṣayo divaḥ //
kṛte kṛte smṛter vipra praṇetā jāyate manuḥ
devā yajñabhujas te tu yāvan manvantaraṃ tu tat //
bhavanti ye manoḥ putrā yāvan manvantaraṃ tu taiḥ
tadanvayodbhavaiś caiva tāvad bhūḥ paripālyate //
manuḥ saptarṣayo devā bhūpālāś ca manoḥ sutāḥ
manvantare bhavanty ete śakraś caivādhikāriṇaḥ //
caturdaśabhir etais tu gatair manvantarair dvija
sahasrayugaparyantaḥ kalpo niḥśeṣa ucyate //
tāvatpramāṇā ca niśā tato bhavati sattama
brahmarūpadharaḥ śete śeṣāhāv ambusaṃplave //
trailokyam akhilaṃ grastvā bhagavān ādikṛd vibhuḥ
svamāyāsaṃsthito vipra sarvabhūto janārdanaḥ //
tataḥ prabuddho bhagavān yathā pūrvaṃ tathā punaḥ
sṛṣṭiṃ karoty avyayātmā kalpe kalpe rajoguṇaḥ //
manavo bhūbhujaḥ sendrā devāḥ saptarṣayas tathā
sāttviko 'ṃśaḥ sthitikaro jagato dvijasattama //
caturyuge 'py asau viṣṇuḥ sthitivyāpāralakṣaṇaḥ
yugavyavasthāṃ kurute yathā maitreya tac chṛṇu //
kṛte yuge paraṃ jñānaṃ kapilādisvarūpadhṛk
dadāti sarvabhūtātmā sarvabhūtahite rataḥ //
cakravartisvarūpeṇa tretāyām api sa prabhuḥ
duṣṭānāṃ nigrahaṃ kurvan paripāti jagattrayam //
vedam ekaṃ caturbhedaṃ kṛtvā śākhāśatair vibhuḥ
karoti bahulaṃ bhūyo vedavyāsasvarūpadhṛk //
vedāṃs tu dvāpare vyasya kaler ante punar hariḥ
kalkisvarūpī durvṛttān mārge sthāpayati prabhuḥ //
evam eṣa jagat sarvaṃ paripāti karoti ca
hanti cānteṣv anantātmā nāsty asmād vyatireki yat //
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sarvabhūtān mahātmanaḥ
tad atrānyatra vā vipra sadbhāvaḥ kathitas tava //
manvantarāṇy aśeṣāṇi kathitāni mayā tava
manvantarādhipāṃś caiva kim anyat kathayāmi te //
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: The Critical Edition of the Viṣṇupurāṇam, critically edited by M. M. Pathak. Vadodara : Oriental Institute 1997-1999 · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0