Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 2.6

tataś ca narakān vipra bhuvo 'dhaḥ salilasya ca
pāpino yeṣu pātyante tāñ chṛṇuṣva mahāmune //

rauravaḥ sūkaro rodhas tālo viśasanas tathā
mahājvālas taptakumbho lavaṇo 'tha vilohitaḥ //

rudhirāmbho vaitaraṇī kṛmiśaḥ kṛmibhojanaḥ
asipatravanaṃ kṛṣṇo lālābhakṣaś ca dāruṇaḥ //

tathā pūyavahaḥ pāpo vahnijvālo hy adhaḥśirāḥ
saṃdaṃśaḥ kṛṣṇasūtraś ca tamaś cāvīcir eva ca //

śvabhojano 'thāpratiṣṭho avīciś ca tathāparaḥ
ity evamādayaś cānye narakā bhṛśadāruṇāḥ //

yamasya viṣaye ghorāḥ śastrāgnibhayadāyinaḥ
patanti yeṣu puruṣāḥ pāpakarmaratās tu ye //

kūṭasākṣī tathāsamyak pakṣapātena yo vadet
yaś cānyad anṛtaṃ vakti sa naro yāti rauravam //

bhrūṇahā guruhantā ca goghnaś ca munisattama
yānti te narakaṃ rodhaṃ yaś cocchvāsanirodhakaḥ //

surāpo brahmahā hartā suvarṇasya ca sūkare
prayāti narake yaś ca taiḥ saṃsargam upaiti vai //

rājanyavaiśyahā tāle tathaiva gurutalpagaḥ
taptakumbhe svasāgāmī hanti rājabhaṭāṃś ca yaḥ //

sādhvīvikrayakṛd bandha pālaḥ kesarivikrayī
taptalohe patanty ete yaś ca bhaktaṃ parityajet //

snuṣāṃ sutāṃ cāpi gatvā mahājvāle nipātyate
avamantā gurūṇāṃ yo yaś cākroṣṭā narādhamaḥ //

vedadūṣayitā yaś ca vedavikrayakaś ca yaḥ
agamyagāmī yaś ca syāt te yānti lavaṇaṃ dvija //

cauro vimohe patati maryādādūṣakas tathā //

devadvijapitṛdveṣṭā ratnadūṣayitā ca yaḥ
sa yāti kṛmibhakṣe vai kṛmiśe ca duriṣṭakṛt //

pitṛdevātithīn yas tu paryaśnāti narādhamaḥ
lālābhakṣe sa yāty ugre śarakartā ca vedhake //

karoti karṇino yaś ca yaś ca khaḍgādikṛn naraḥ
prayānty ete viśasane narake bhṛśadāruṇe //

asatpratigrahītā tu narake yāty adhomukhe
ayājyayājakas tatra tathā nakṣatrasūcakaḥ //

vegī pūyavahaṃ caiko yāti miṣṭānnabhuṅ naraḥ //

lākṣāmāṃsarasānāṃ ca tilānāṃ lavaṇasya ca
vikretā brāhmaṇo yāti tam eva narakaṃ dvija //

mārjārakukkuṭacchāga śvavarāhavihaṃgamān
poṣayan narakaṃ yāti tam eva dvijasattama //

apūpavikrayāc caiva tathā pustakavikrayāḥ //

raṅgopajīvī kaivartaḥ kuṇḍāśī garadas tathā
sūcī māhiṣikaś caiva parvagāmī ca yo dvijaḥ //

agāradāhī mitraghnaḥ śākunir grāmayājakaḥ
rudhirāndhe patanty ete somaṃ vikrīṇate ca ye //

madhuhā grāmahantā ca yāti vaitaraṇīṃ naraḥ //

dhanayauvanamattās tu maryādābhedino hi ye
te kṛṣṇe yānty aśaucāś ca kuhakājīvinaś ca ye //

asipatravanaṃ yāti vanacchedī vṛthaiva yaḥ
aurabhriko mṛgavyādho vahnijvāle patanti vai //

yānty ete dvija tatraiva yaś cāpākeṣu vahnidaḥ //

vrateṣu lopako yaś ca svāśramād vicyutaś ca yaḥ
saṃdaṃśayātanāmadhye patatas tāv ubhāv api //

divā svapneṣu skandante ye narā brahmacāriṇaḥ
putrair adhyāpitā ye ca te patanti śvabhojane //

ete cānye ca narakāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
yeṣu duṣkṛtakarmāṇaḥ pacyante yātanāgatāḥ //

tathaiva pāpāny etāni tathānyāni sahasraśaḥ
bhujyante yāni puruṣair narakāntaragocaraiḥ //

varṇāśramaviruddhaṃ ca karma kurvanti ye narāḥ
karmaṇā manasā vācā nirayeṣu patanti te //

adhaḥśirobhir dṛśyante nārakair divi devatāḥ
devāś cādhomukhān sarvān adhaḥ paśyanti nārakān //

sthāvarāḥ kṛmayo 'bjāś ca pakṣiṇaḥ paśavo narāḥ
dhārmikās tridaśās tadvan mokṣiṇaś ca yathākramam //

sahasrabhāgaprathamā dvitīyānukramās tathā
sarve hy ete mahābhāga yāvan muktisamāśrayāḥ //

yāvanto jantavaḥ svarge tāvanto narakaukasaḥ
pāpakṛd yāti narakaṃ prāyaścittaparāṅmukhaḥ //

pāpānām anurūpāṇi prāyaścittāni yad yathā
tathā tathaiva saṃsmṛtya proktāni paramarṣibhiḥ //

pāpe gurūṇi guruṇi svalpāny alpe ca tadvidaḥ
prāyaścittāni maitreya jaguḥ svāyaṃbhuvādayaḥ //

prāyaścittāny aśeṣāṇi tapaḥkarmātmakāni vai
yāni teṣām aśeṣāṇāṃ kṛṣṇānusmaraṇaṃ param //

kṛte pāpe 'nutāpo vai yasya puṃsaḥ prajāyate
prāyaścittaṃ tu tasyaikaṃ harisaṃsmaraṇaṃ param //

prātar niśi tathā saṃdhyā madhyāhnādiṣu saṃsmaran
nārāyaṇam avāpnoti sadyaḥ pāpakṣayaṃ naraḥ //

viṣṇusaṃsmaraṇāt kṣīṇa samastakleśasaṃcayaḥ
muktiṃ prayāti svargāptis tasya vighno 'numīyate //

vāsudeve mano yasya japahomārcanādiṣu
tasyāntarāyo maitreya devendratvādikaṃ phalam //

kva nākapṛṣṭhagamanaṃ punarāvṛttilakṣaṇam
kva japo vāsudeveti muktibījam anuttamam //

tasmād aharniśaṃ viṣṇuṃ saṃsmaran puruṣo mune
na yāti narakaṃ śuddhaḥ saṃkṣīṇākhilapātakaḥ //

manaḥprītikaraḥ svargo narakas tadviparyayaḥ
narakasvargasaṃjñe vai pāpapuṇye dvijottama //

vastv ekam eva duḥkhāya sukhāyerṣyodbhavāya ca
kopāya ca yatas tasmād vastu vastvātmakaṃ kutaḥ //

tad eva prītaye bhūtvā punar duḥkhāya jāyate
tad eva kopāya yataḥ prasādāya ca jāyate //

tasmād duḥkhātmakaṃ nāsti na ca kiṃcit sukhātmakam
manasaḥ pariṇāmo 'yaṃ sukhaduḥkhādilakṣaṇaḥ //

jñānam eva paraṃ brahma jñānaṃ bandhāya ceṣyate
jñānātmakam idaṃ viśvaṃ na jñānād vidyate param //

vidyāvidyeti maitreya jñānam evopadhāraya //

evam etan mayākhyātaṃ bhavato maṇḍalaṃ bhuvaḥ
pātālāni ca sarvāṇi tathaiva narakā dvija //

samudrāḥ parvatāś caiva dvīpā varṣāṇi nimnagāḥ
saṃkṣepāt sarvam ākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi //