Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 2.3

uttaraṃ yat samudrasya himādreś caiva dakṣiṇam
varṣaṃ tad bhārataṃ nāma bhāratī yatra saṃtatiḥ //

navayojanasāhasro vistāro 'sya mahāmune
karmabhūmir iyaṃ svargam apavargaṃ ca gacchatām //

mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān ṛkṣaparvataḥ
vindhyaś ca pāriyātraś ca saptātra kulaparvatāḥ //

ataḥ saṃprāpyate svargo muktim asmāt prayānti ca
tiryaktvaṃ narakaṃ cāpi yānty ataḥ puruṣā mune //

itaḥ svargaś ca mokṣaś ca madhyaṃ cāntaś ca gamyate
na khalv anyatra martyānāṃ karma bhūmau vidhīyate //

bhāratasyāsya varṣasya nava bhedān niśāmaya
indradvīpaḥ kaseruś ca tāmraparṇo gabhastimān //

nāgadvīpas tathā saumyo gāndharvas tv atha vāruṇaḥ
ayaṃ tu navamas teṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ //

yojanānāṃ sahasraṃ tu dvīpo 'yaṃ dakṣiṇottarāt
pūrve kirātā yasyānte paścime yavanāḥ sthitāḥ //

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāś ca bhāgaśaḥ
ijyāyudhavaṇijyādyair vartayanto vyavasthitāḥ //

śatadrūcandrabhāgādyā himavatpādaniḥsṛtāḥ
vedasmṛtimukhāś cānyāḥ pāriyātrodbhavā mune //

narmadāsurasādyāś ca nadyo vindhyādrinirgatāḥ
tāpīpayoṣṇīnirvindhyā pramukhā ṛkṣasaṃbhavāḥ //

godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇyādikās tathā
sahyapādodbhavā nadyaḥ smṛtāḥ pāpabhayāpahāḥ //

kṛtamālātāmraparṇī pramukhā malayodbhavāḥ
trisāmā ṛṣikulyādyā mahendraprabhavāḥ smṛtāḥ //

ṛṣikulyākumārādyāḥ śuktimatpādasaṃbhavāḥ
āsāṃ nadyupanadyaś ca santy anyāś ca sahasraśaḥ //

tāsv ime kurupāñcālā madhyadeśādayo janāḥ
pūrvadeśādikāś caiva kāmarūpanivāsinaḥ //

puṇḍrāḥ kaliṅgā magadhā dākṣiṇādyāś ca kṛtsnaśaḥ
tathāparāntāḥ saurāṣṭrāḥ śūrābhīrās tathārbudāḥ //

kārūṣā mālavāś caiva pāriyātranivāsinaḥ
sauvīrāḥ saindhavā hūṇāḥ sālvāḥ śākalavāsinaḥ //

madrā rāmās tathāmbaṣṭhāḥ pārasīkādayas tathā
āsāṃ pibanti salilaṃ vasanti saritāṃ sadā
samīpato mahābhāgā hṛṣṭapuṣṭajanākulāḥ //

catvāri bhārate varṣe yugāny atra mahāmune
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś cānyatra na kvacit //

tapas tapyanti yatayo juhvate cātra yajvinaḥ
dānāni cātra dīyante paralokārtham ādarāt //

puruṣair yajñapuruṣo jambūdvīpe sadejyate
yajñair yajñamayo viṣṇur anyadvīpeṣu cānyathā //

atrāpi bhārataṃ śreṣṭhaṃ jambūdvīpe mahāmune
yato hi karmabhūr eṣā hy ato 'nyā bhogabhūmayaḥ //

atra janmasahasrāṇāṃ sahasrair api sattama
kadācil labhate jantur mānuṣyaṃ puṇyasaṃcayāt //

gāyanti devāḥ kila gītakāni dhanyās tu ye bhāratabhūmibhāge
svargāpavargāspadahetubhūte bhavanti bhūyaḥ puruṣāḥ suratvāt //

karmāṇy asaṃkalpitatatphalāni saṃnyasya viṣṇau paramātmarūpe
avāpya tāṃ karmamahīm anante tasmiṃl layaṃ ye tv amalāḥ prayānti //

jānīma naitat kva vayaṃ vilīne svargaprade karmaṇi dehabandham
prāpsyāma dhanyāḥ khalu te manuṣyā ye bhārate nendriyaviprahīnāḥ //

navavarṣaṃ tu maitreya jambūdvīpam idaṃ mayā
lakṣayojanavistāraṃ saṃkṣepāt kathitaṃ tava //

jambūdvīpaṃ samāvṛtya lakṣayojanavistaraḥ
maitreya valayākāraḥ sthitaḥ kṣārodadhir bahiḥ //