Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 2.1
bhagavan sarvam ākhyātaṃ mamaitad akhilaṃ tvayā
jagataḥ sargasaṃbandhi yat pṛṣṭo 'si guro mayā //
yo 'yam aṃśo jagatsṛṣṭi saṃbandho gaditas tvayā
tatrāhaṃ śrotum icchāmi bhūyo 'pi munisattama //
priyavratottānapādau sutau svāyambhuvasya yau
tayor uttānapādasya dhruvaḥ putras tvayoditaḥ //
priyavratasya naivoktā bhavatā dvija saṃtatiḥ
tām ahaṃ śrotum icchāmi prasanno vaktum arhasi //
kardamasyātmajāṃ kanyām upayeme priyavrataḥ
samrāṭ kukṣiś ca tatkanye daśaputrās tathāpare //
mahāprajñā mahāvīryā vinītā dayitāḥ pituḥ
priyavratasutāḥ khyātās teṣāṃ nāmāni me śṛṇu //
āgnīdhraś cāgnibāhuś ca vapuṣmān dyutimāṃs tathā
medhā medhātithir bhavyaḥ savanaḥ putra eva ca //
jyotiṣmān daśamas teṣāṃ satyanāmā suto 'bhavat
priyavratasya putrāṇāṃ prakhyātā balavīryataḥ //
medhāgnibāhuputrās tu trayo yogaparāyaṇāḥ
jātismarā mahābhāgā na rājyāya mano dadhuḥ //
nirmamāḥ sarvakālaṃ tu samastārtheṣu vai mune
cakruḥ kriyā yathānyāyam aphalākāṅkṣiṇo hi te //
priyavrato dadau teṣāṃ saptānāṃ munisattama
vibhajya sapta dvīpāni maitreya sumahātmanām //
jambūdvīpaṃ mahābhāga so 'gnīdhrāya dadau pitā
medhātithes tathā prādāt plakṣadvīpam athāparam //
śālmale ca vapuṣmantaṃ narendram abhiṣiktavān
jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavān prabhuḥ //
dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat
śākadvīpeśvaraṃ cāpi bhavyaṃ cakre priyavrataḥ //
puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ cāpi sa prabhuḥ
jambūdvīpeśvaro yas tu āgnīdhro munisattama
tasya putrā babhūvus te prajāpatisamā nava //
nābhiḥ kiṃpuruṣaś caiva harivarṣa ilāvṛtaḥ
ramyo hiraṇvān ṣaṣṭhas tu kurur bhadrāśva eva ca
ketumālas tathaivānyaḥ sādhuceṣṭo nṛpo 'bhavat //
jambūdvīpavibhāgāṃs tu teṣāṃ vipra niśāmaya
pitrā dattaṃ himāhvaṃ tu varṣaṃ nābhes tu dakṣiṇam //
hemakūṭaṃ tathā varṣaṃ dadau kiṃpuruṣāya saḥ
tṛtīyaṃ naiṣadhaṃ varṣaṃ harivarṣāya dattavān //
ilāvṛtāya pradadau merur yatra tu madhyame
nīlācalāśritaṃ varṣaṃ ramyāya pradadau pitā //
śvetaṃ yad uttaraṃ tasmāt pitrā dattaṃ hiraṇvate //
yad uttaraṃ śṛṅgavato varṣaṃ tat kurave dadau
meroḥ pūrveṇa yad varṣaṃ bhadrāśvāya pradattavān //
gandhamādanavarṣaṃ tu ketumālāya dattavān
ity etāni dadau tebhyaḥ putrebhyaḥ sa nareśvaraḥ //
varṣeṣv eteṣu tān putrān abhiṣicya sa bhūpatiḥ
sālagrāmaṃ mahāpuṇyaṃ maitreya tapase yayau //
yāni kiṃpuruṣādīni varṣāṇy aṣṭau mahāmune
teṣāṃ svābhāvikī siddhiḥ sukhaprāyā hy ayatnataḥ //
viparyayo na teṣv asti jarāmṛtyubhayaṃ na ca
dharmādharmau na teṣv āstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ //
na teṣv asti yugāvasthā kṣetreṣv aṣṭasu sarvadā
himāhvayaṃ tu vai varṣaṃ nābher āsīn mahātmanaḥ
tasyarṣabho 'bhavat putro merudevyāṃ mahādyutiḥ //
ṛṣabhād bharato jajñe jyeṣṭhaḥ putraśatasya saḥ
kṛtvā rājyaṃ svadharmeṇa tatheṣṭvā vividhān makhān //
abhiṣicya sutaṃ vīraṃ bharataṃ pṛthivīpatiḥ
tapase sa mahābhāgaḥ pulahasyāśramaṃ yayau //
vānaprasthavidhānena tatrāpi kṛtaniścayaḥ
tapas tepe yathānyāyam iyāja sa mahīpatiḥ //
tapasā karṣito 'tyarthaṃ kṛśo dhamanisaṃtataḥ
nagno vīṭāṃ mukhe dattvā vīrādhvānaṃ tato gataḥ //
tataś ca bhārataṃ varṣam etal lokeṣu gīyate
bharatāya yataḥ pitrā dattaṃ prātiṣṭhatā vanam //
sumatir bharatasyābhūt putraḥ paramadhārmikaḥ
kṛtvā samyag dadau tasmai rājyam iṣṭamakhaḥ pitā //
putrasaṃkrāmitaśrīs tu bharataḥ sa mahīpatiḥ
yogābhyāsarataḥ prāṇān sālagrāme 'tyajan mune //
ajāyata ca vipro 'sau yogināṃ pravare kule
maitreya tasya caritaṃ kathayiṣyāmi te punaḥ //
sumates tejasas tasmād indradyumno vyajāyata
parameṣṭhī tatas tasmāt pratihāras tadanvayaḥ //
pratiharteti vikhyāta utpannas tasya cātmajaḥ
bhuvas tasmād athodgīthaḥ prastāvas tatsuto vibhuḥ //
pṛthus tatas tato nakto naktasyāpi gayaḥ sutaḥ
naro gayasya tanayas tatputro 'bhūd virāṭ tataḥ //
tasya putro mahāvīryo dhīmāṃs tasmād ajāyata
mahānto 'pi tataś cābhūn manasyus tasya cātmajaḥ //
tvaṣṭā tvaṣṭuś ca virajo rajas tasyāpy abhūt sutaḥ
śatajid rajasas tasya jajñe putraśataṃ mune //
viṣvagjyotiḥpradhānās te yair imā vardhitāḥ prajāḥ
tair idaṃ bhārataṃ varṣaṃ navabhedam alaṃkṛtam //
teṣāṃ vaṃśaprasūtais tu bhukteyaṃ bhāratī purā
kṛtatretādisargeṇa yugākhyā hy ekasaptatiḥ //
eṣa svāyaṃbhuvaḥ sargo yenedaṃ pūritaṃ jagat
vārāhe tu mune kalpe pūrvamanvantarādhipaḥ //
Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: The Critical Edition of the Viṣṇupurāṇam, critically edited by M. M. Pathak. Vadodara : Oriental Institute 1997-1999 · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0