Language

ENहिગુ
Scripture Library

Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 2.1

2.1.1

bhagavan sarvam ākhyātaṃ mamaitad akhilaṃ tvayā
jagataḥ sargasaṃbandhi yat pṛṣṭo 'si guro mayā //

2.1.2

yo 'yam aṃśo jagatsṛṣṭi saṃbandho gaditas tvayā
tatrāhaṃ śrotum icchāmi bhūyo 'pi munisattama //

2.1.3

priyavratottānapādau sutau svāyambhuvasya yau
tayor uttānapādasya dhruvaḥ putras tvayoditaḥ //

2.1.4

priyavratasya naivoktā bhavatā dvija saṃtatiḥ
tām ahaṃ śrotum icchāmi prasanno vaktum arhasi //

2.1.5

kardamasyātmajāṃ kanyām upayeme priyavrataḥ
samrāṭ kukṣiś ca tatkanye daśaputrās tathāpare //

2.1.6

mahāprajñā mahāvīryā vinītā dayitāḥ pituḥ
priyavratasutāḥ khyātās teṣāṃ nāmāni me śṛṇu //

2.1.7

āgnīdhraś cāgnibāhuś ca vapuṣmān dyutimāṃs tathā
medhā medhātithir bhavyaḥ savanaḥ putra eva ca //

2.1.8

jyotiṣmān daśamas teṣāṃ satyanāmā suto 'bhavat
priyavratasya putrāṇāṃ prakhyātā balavīryataḥ //

2.1.9

medhāgnibāhuputrās tu trayo yogaparāyaṇāḥ
jātismarā mahābhāgā na rājyāya mano dadhuḥ //

2.1.10

nirmamāḥ sarvakālaṃ tu samastārtheṣu vai mune
cakruḥ kriyā yathānyāyam aphalākāṅkṣiṇo hi te //

2.1.11

priyavrato dadau teṣāṃ saptānāṃ munisattama
vibhajya sapta dvīpāni maitreya sumahātmanām //

2.1.12

jambūdvīpaṃ mahābhāga so 'gnīdhrāya dadau pitā
medhātithes tathā prādāt plakṣadvīpam athāparam //

2.1.13

śālmale ca vapuṣmantaṃ narendram abhiṣiktavān
jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavān prabhuḥ //

2.1.14

dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat
śākadvīpeśvaraṃ cāpi bhavyaṃ cakre priyavrataḥ //

2.1.15

puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ cāpi sa prabhuḥ
jambūdvīpeśvaro yas tu āgnīdhro munisattama
tasya putrā babhūvus te prajāpatisamā nava //

2.1.16

nābhiḥ kiṃpuruṣaś caiva harivarṣa ilāvṛtaḥ
ramyo hiraṇvān ṣaṣṭhas tu kurur bhadrāśva eva ca
ketumālas tathaivānyaḥ sādhuceṣṭo nṛpo 'bhavat //

2.1.17

jambūdvīpavibhāgāṃs tu teṣāṃ vipra niśāmaya
pitrā dattaṃ himāhvaṃ tu varṣaṃ nābhes tu dakṣiṇam //

2.1.18

hemakūṭaṃ tathā varṣaṃ dadau kiṃpuruṣāya saḥ
tṛtīyaṃ naiṣadhaṃ varṣaṃ harivarṣāya dattavān //

2.1.19

ilāvṛtāya pradadau merur yatra tu madhyame
nīlācalāśritaṃ varṣaṃ ramyāya pradadau pitā //

2.1.20

śvetaṃ yad uttaraṃ tasmāt pitrā dattaṃ hiraṇvate //

2.1.21

yad uttaraṃ śṛṅgavato varṣaṃ tat kurave dadau
meroḥ pūrveṇa yad varṣaṃ bhadrāśvāya pradattavān //

2.1.22

gandhamādanavarṣaṃ tu ketumālāya dattavān
ity etāni dadau tebhyaḥ putrebhyaḥ sa nareśvaraḥ //

2.1.23

varṣeṣv eteṣu tān putrān abhiṣicya sa bhūpatiḥ
sālagrāmaṃ mahāpuṇyaṃ maitreya tapase yayau //

2.1.24

yāni kiṃpuruṣādīni varṣāṇy aṣṭau mahāmune
teṣāṃ svābhāvikī siddhiḥ sukhaprāyā hy ayatnataḥ //

2.1.25

viparyayo na teṣv asti jarāmṛtyubhayaṃ na ca
dharmādharmau na teṣv āstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ //

2.1.26

na teṣv asti yugāvasthā kṣetreṣv aṣṭasu sarvadā
himāhvayaṃ tu vai varṣaṃ nābher āsīn mahātmanaḥ
tasyarṣabho 'bhavat putro merudevyāṃ mahādyutiḥ //

2.1.27

ṛṣabhād bharato jajñe jyeṣṭhaḥ putraśatasya saḥ
kṛtvā rājyaṃ svadharmeṇa tatheṣṭvā vividhān makhān //

2.1.28

abhiṣicya sutaṃ vīraṃ bharataṃ pṛthivīpatiḥ
tapase sa mahābhāgaḥ pulahasyāśramaṃ yayau //

2.1.29

vānaprasthavidhānena tatrāpi kṛtaniścayaḥ
tapas tepe yathānyāyam iyāja sa mahīpatiḥ //

2.1.30

tapasā karṣito 'tyarthaṃ kṛśo dhamanisaṃtataḥ
nagno vīṭāṃ mukhe dattvā vīrādhvānaṃ tato gataḥ //

2.1.31

tataś ca bhārataṃ varṣam etal lokeṣu gīyate
bharatāya yataḥ pitrā dattaṃ prātiṣṭhatā vanam //

2.1.32

sumatir bharatasyābhūt putraḥ paramadhārmikaḥ
kṛtvā samyag dadau tasmai rājyam iṣṭamakhaḥ pitā //

2.1.33

putrasaṃkrāmitaśrīs tu bharataḥ sa mahīpatiḥ
yogābhyāsarataḥ prāṇān sālagrāme 'tyajan mune //

2.1.34

ajāyata ca vipro 'sau yogināṃ pravare kule
maitreya tasya caritaṃ kathayiṣyāmi te punaḥ //

2.1.35

sumates tejasas tasmād indradyumno vyajāyata
parameṣṭhī tatas tasmāt pratihāras tadanvayaḥ //

2.1.36

pratiharteti vikhyāta utpannas tasya cātmajaḥ
bhuvas tasmād athodgīthaḥ prastāvas tatsuto vibhuḥ //

2.1.37

pṛthus tatas tato nakto naktasyāpi gayaḥ sutaḥ
naro gayasya tanayas tatputro 'bhūd virāṭ tataḥ //

2.1.38

tasya putro mahāvīryo dhīmāṃs tasmād ajāyata
mahānto 'pi tataś cābhūn manasyus tasya cātmajaḥ //

2.1.39

tvaṣṭā tvaṣṭuś ca virajo rajas tasyāpy abhūt sutaḥ
śatajid rajasas tasya jajñe putraśataṃ mune //

2.1.40

viṣvagjyotiḥpradhānās te yair imā vardhitāḥ prajāḥ
tair idaṃ bhārataṃ varṣaṃ navabhedam alaṃkṛtam //

2.1.41

teṣāṃ vaṃśaprasūtais tu bhukteyaṃ bhāratī purā
kṛtatretādisargeṇa yugākhyā hy ekasaptatiḥ //

2.1.42

eṣa svāyaṃbhuvaḥ sargo yenedaṃ pūritaṃ jagat
vārāhe tu mune kalpe pūrvamanvantarādhipaḥ //

Original text: Viṣṇupurāṇa · Edition: The Critical Edition of the Viṣṇupurāṇam, critically edited by M. M. Pathak. Vadodara : Oriental Institute 1997-1999 · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc