Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 1.7

tato 'bhidhyāyatas tasya jajñire mānasāḥ prajāḥ
taccharīrasamutpannaiḥ kāryais taiḥ karaṇaiḥ saha
kṣetrajñāḥ samavartanta gātrebhyas tasya dhīmataḥ //

te sarve samavartanta ye mayā prāg udāhṛtāḥ
devādyāḥ sthāvarāntāś ca traiguṇyaviṣaye sthitāḥ //

evaṃ bhūtāni sṛṣṭāni carāṇi sthāvarāṇi ca //

yadāsya tāḥ prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ
tadānyān mānasān putrān sadṛśān ātmano 'sṛjat //

bhṛguṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum aṅgirasaṃ tathā
marīciṃ dakṣam atriṃ ca vasiṣṭhaṃ caiva mānasān //

nava brahmāṇa ity ete purāṇe niścayaṃ gatāḥ //

khyātiṃ bhūtiṃ ca saṃbhūtiṃ kṣamāṃ prītiṃ tathaiva ca //

sannatiṃ ca tathaivorjām anasūyāṃ tathaiva ca //

prasūtiṃ ca tataḥ sṛṣṭvā dadau teṣāṃ mahātmanām //

patnyo bhavadhvam ity uktvā teṣām eva tu dattavān //

sanandanādayo ye ca pūrvaṃ sṛṣṭās tu vedhasā
na te lokeṣv asajjanta nirapekṣāḥ prajāsu te //

sarve te 'bhyāgatajñānā vītarāgā vimatsarāḥ
teṣv evaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau mahātmanaḥ
brahmaṇo 'bhūn mahān krodhas trailokyadahanakṣamaḥ //

tasya krodhasamudbhūtaṃ jvālāmālāvidīpitam
brahmaṇo 'bhūt tadā sarvaṃ trailokyam akhilaṃ mune //

bhrukuṭīkuṭilāt tasya lalāṭāt krodhadīpitāt
samutpannas tadā rudro madhyāhnārkasamaprabhaḥ
ardhanārīnaravapuḥ pracaṇḍo 'tiśarīravān //

vibhajātmānam ity uktvā taṃ brahmāntardadhe tataḥ //

tathokto 'sau dvidhā strītvaṃ puruṣatvaṃ tathākarot
bibheda puruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā ca saḥ //

saumyāsaumyais tathā śānta (a)śāntaiḥ strītvaṃ ca sa prabhuḥ
bibheda bahudhā devaḥ svarūpair asitaiḥ sitaiḥ //

tato brahmātmasaṃbhūtaṃ pūrvaṃ svāyambhuvaṃ prabhuḥ
ātmānam eva kṛtavān prājāpatye manuṃ dvija //

śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponirdhūtakalmaṣām
svāyambhuvo manur devaḥ patnītve jagṛhe vibhuḥ //

tasmāc ca puruṣād devī śatarūpā vyajāyata
priyavratottānapādau prasūtyākūtisaṃjñitam
kanyādvayaṃ ca dharmajña rūpaudāryaguṇānvitam //

dadau prasūtiṃ dakṣāya ākūtiṃ rucaye purā
prajāpatiḥ sa jagrāha tayor jajñe sadakṣiṇaḥ
putro yajño mahābhāga dampatyor mithunaṃ tataḥ //

yajñasya dakṣiṇāyāṃ tu putrā dvādaśa jajñire
yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyambhuve manau //

prasūtyāṃ ca tathā dakṣaś catasro viṃśatiṃ tathā
sasarja kanyās tāsāṃ tu samyaṅ nāmāni me śṛṇu //

śraddhā lakṣmīr dhṛtis tuṣṭir puṣṭir medhā kriyā tathā
buddhir lajjā vapuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrtis trayodaśī //

patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ
tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasya ekādaśa sulocanāḥ //

khyātiḥ saty atha saṃbhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā
sannatiś cānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā //

bhṛgur bhavo marīciś ca tathā caivāṅgirā muniḥ
pulastyaḥ pulahaś caiva kratuś carṣivaras tathā //

atrir vasiṣṭho vahniś ca pitaraś ca yathākramam
khyātyādyā jagṛhuḥ kanyā munayo munisattama //

śraddhā kāmaṃ calā darpaṃ niyamaṃ dhṛtir ātmajam
saṃtoṣaṃ ca tathā tuṣṭir lobhaṃ puṣṭir asūyata //

medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ nayaṃ vinayam eva ca
bodhaṃ buddhis tathā lajjā vinayaṃ vapur ātmajam
vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntir asūyata //

sukhaṃ siddhir yaśaḥ kīrtir ity ete dharmasūnavaḥ
kāmād ratiḥ sutaṃ harṣaṃ dharmapautram asūyata //

hiṃsā bhāryā tv adharmasya tayor jajñe tathānṛtam
kanyā ca nikṛtis tābhyāṃ bhayaṃ narakam eva ca //

māyā ca vedanā caiva mithunaṃ tv idam etayoḥ
tayor jajñe 'tha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam //

vedanā svasutaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñe 'tha rauravāt
mṛtyor vyādhijarāśoka tṛṣṇākrodhāś ca jajñire //

duḥkhottarāḥ smṛtā hy ete sarve cādharmalakṣaṇāḥ
naiṣāṃ bhāryāsti putro vā te sarve hy ūrdhvaretasaḥ //

raudrāṇy etāni rūpāṇi viṣṇor munivarātmaja
nityapralayahetutvaṃ jagato 'sya prayānti vai //

dakṣo marīcir atriś ca bhṛgvādyāś ca prajeśvarāḥ
jagaty atra mahābhāga nityaṃ sargasya hetavaḥ //

manavo manuputrāś ca bhūpā vīryadharāś ca ye
sanmārgābhiratāḥ śūrās te nityaṃ sthitikāriṇaḥ //

yeyaṃ nityasthitir brahman nityasargas tatheritaḥ
nityābhāvaś ca teṣāṃ vai svarūpaṃ mama kathyatām //

sargasthitivināśāṃś ca bhagavān madhusūdanaḥ
tais tai rūpair acintyātmā karoty avyāhatān vibhuḥ //

naimittikaḥ prākṛtikas tathaivātyantiko dvija
nityaś ca sarvabhūtānāṃ pralayo 'yaṃ caturvidhaḥ //

brāhmo naimittikas tatra yac chete jagataḥ patiḥ
prayāti prākṛte caiva brahmāṇḍaṃ prakṛtau layam //

jñānād ātyantikaḥ prokto yoginaḥ paramātmani
nityaḥ sadaiva jātānāṃ yo vināśo divāniśam //

prasūtiḥ prakṛter yā tu sā sṛṣṭiḥ prākṛtā smṛtā
dainaṃdinī tathā proktā yāntarapralayād anu //

bhūtāny anudinaṃ yatra jāyante munisattama
nityasargo hi sa proktaḥ purāṇārthavicakṣaṇaiḥ //

evaṃ sarvaśarīreṣu bhagavān bhūtabhāvanaḥ
saṃsthitaḥ kurute viṣṇur utpattisthitisaṃyamān //

sṛṣṭisthitivināśānāṃ śaktayaḥ sarvadehiṣu
vaiṣṇavyaḥ parivartante maitreyāharniśaṃ sadā //

guṇatrayamayaṃ hy etad brahmañ chaktitrayaṃ mahat
yo 'tiyāti sa yāty eva paraṃ nāvartate punaḥ //