Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 1.4

brahmā nārāyaṇākhyo 'sau kalpādau bhagavān yathā
sasarja sarvabhūtāni tad ācakṣva mahāmune //

prajāḥ sasarja bhagavān brahmā nārāyaṇātmakaḥ
prajāpatipatir devo yathā tan me niśāmaya //

atītakalpāvasāne niśāsuptotthitaḥ prabhuḥ
sattvodriktas tathā brahmā śūnyaṃ lokam avaikṣata //

nārāyaṇaḥ paro 'cintyaḥ pareṣām api sa prabhuḥ
brahmasvarūpī bhagavān anādiḥ sarvasaṃbhavaḥ //

imaṃ codāharanty atra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati
brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavāpyayam //

āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ
ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ //

toyāntaḥ sa mahīṃ jñātvā jagaty ekārṇave prabhuḥ
anumānāt taduddhāraṃ kartukāmaḥ prajāpatiḥ //

akarot sa tanūm anyāṃ kalpādiṣu yathā purā
matsyakūrmādikāṃ tadvad vārāhaṃ vapur āsthitaḥ //

vedayajñamayaṃ rūpam aśeṣajagataḥ sthitau
sthitaḥ sthirātmā sarvātmā paramātmā prajāpatiḥ //

janalokagataiḥ siddhaiḥ sanakādyair abhiṣṭutaḥ
praviveśa tadā toyam ātmādhāro dharādharaḥ //

nirīkṣya taṃ tadā devī pātālatalam āgatam
tuṣṭāva praṇatā bhūtvā bhaktinamrā vasuṃdharā //

namas te sarvabhūtāya tubhyaṃ śaṅkhagadādhara
mām uddharāsmād adya tvaṃ tvatto 'haṃ pūrvam utthitā //

tvayāham uddhṛtā pūrvaṃ tvanmayāhaṃ janārdana
tathānyāni ca bhūtāni gaganādīny aśeṣataḥ //

namas te paramātmātman puruṣātman namo 'stu te
pradhānavyaktabhūtāya kālabhūtāya te namaḥ //

tvaṃ kartā sarvabhūtānāṃ tvaṃ pātā tvaṃ vināśakṛt
sargādiṣu prabho brahma viṣṇurudrātmarūpadhṛk //

saṃbhakṣayitvā sakalaṃ jagaty ekārṇavīkṛte
śeṣe tvam eva govinda cintyamāno manīṣibhiḥ //

bhavato yat paraṃ rūpaṃ tan na jānāti kaścana
avatāreṣu yad rūpaṃ tad arcanti divaukasaḥ //

tvām ārādhya paraṃ brahma yātā muktiṃ mumukṣavaḥ
vāsudevam anārādhya ko mokṣaṃ samavāpsyati //

yat kiṃcin manasā grāhyaṃ yad grāhyaṃ cakṣurādibhiḥ
buddhyā ca yat paricchedyaṃ tad rūpam akhilaṃ tava //

tvanmayāhaṃ tvadādhārā tvatsṛṣṭā tvām upāśritā
mādhavīm iti loko 'yam abhidhatte tato hi mām //

jayākhilajñānamaya jaya sthūlamayāvyaya
jayānanta jayāvyakta jaya vyaktamaya prabho
parāparātman viśvātmañ jaya yajñapate 'nagha //

tvaṃ yajñas tvaṃ vaṣaṭkāras tvam oṃkāras tvam agnayaḥ
tvaṃ vedās tvaṃ tadaṅgāni tvaṃ yajñapuruṣo hare //

sūryādayo grahās tārā nakṣatrāṇy akhilāni ca
mūrtāmūrtam adṛśyaṃ ca dṛśyaṃ ca puruṣottama //

tathaiva māyayā sarvaṃ tvatto 'ham iva dṛśyate //

yac coktaṃ yac ca naivoktaṃ mayātra parameśvara
tat sarvaṃ tvaṃ namas tubhyaṃ bhūyo bhūyo namo namaḥ //

evaṃ saṃstūyamānas tu pṛthivyā pṛthivīdharaḥ
sāmasvaradhvaniḥ śrīmāñ jagarja parighargharam //

tataḥ samutkṣipya dharāṃ svadaṃṣṭrayā mahāvarāhaḥ sphuṭapadmalocanaḥ
rasātalād utpalapatrasaṃnibhaḥ samutthito nīla ivācalo mahān //

uttiṣṭhatā tena mukhānilāhataṃ tatsaṃplavāmbho janalokasaṃśrayān
sanandanādīn apakalmaṣān munīn cakāra bhūyo 'pi pavitratāspadam //

prayānti toyāni khurāgravikṣate rasātale 'dhaḥ kṛtaśabdasaṃtatam
śvāsānilārtāḥ paritaḥ prayānti siddhā jane ye niyataṃ vasanti //

nārāyaṇasyāpi tanur viśanti ... //

uttiṣṭhatas tasya jalārdrakukṣer mahāvarāhasya mahīṃ vigṛhya
vidhunvato vedamayaṃ śarīraṃ romāntarasthā munayaḥ stuvanti //

taṃ tuṣṭuvus toṣaparītacetaso loke jane ye nivasanti yoginaḥ
sanandanādyā natinamrakandharā dharādharaṃ dhīrataroddhatekṣaṇam //

jayeśvarāṇāṃ parameśa keśava prabho gadāśaṅkhadharāsicakradhṛk
prasūtināśasthitihetur īśvaras tvam eva nānyat paramaṃ ca yat padam //

pādeṣu vedās tava yūpadaṃṣṭra danteṣu yajñāś citayaś ca vaktre
hutāśajihvo 'si tanūruhāṇi darbhāḥ prabho yajñapumāṃs tvam eva //

vilocane rātryahanī mahātman sarvāspadaṃ brahma paraṃ śiras te
sūktāny aśeṣāṇi saṭākalāpo ghrāṇaṃ samastāni havīṃṣi deva //

sruktuṇḍa sāmasvaradhīranāda prāgvaṃśakāyākhilasatrasaṃdhe
pūrteṣṭadharmaśravaṇo 'si deva sanātanātman bhagavan prasīda //

padakramākrāntam anantam ādi sthitaṃ tvam evākṣara viśvamūrte
viśvasya vidmaḥ parameśvaro 'si prasīda nātho 'si carācarasya //

daṃṣṭrāgravinyastam aśeṣam etad bhūmaṇḍalaṃ nātha vibhāvyate te
vigāhataḥ padmavanaṃ vilagnaṃ sarojinīpatram ivoḍhapaṅkam //

dyāvāpṛthivyor atulaprabhāva yad antaraṃ tad vapuṣā tavaiva
vyāptaṃ jagad vyāptisamarthadīpte hitāya viśvasya vibho bhava tvam //

paramārthas tvam evaiko nānyo 'sti jagataḥ pate
tavaiṣa mahimā yena vyāptam etac carācaram //

yad etad dṛśyate mūrtam etaj jñānātmanas tava
bhrāntijñānena paśyanti jagadrūpam ayoginaḥ //

jñānasvarūpam akhilaṃ jagad etad abuddhayaḥ
arthasvarūpaṃ paśyanto bhrāmyante mohasaṃplave //

ye tu jñānavidaḥ śuddha cetasas te 'khilaṃ jagat
jñānātmakaṃ prapaśyanti tvadrūpaṃ parameśvara //

prasīda sarvasarvātman bhavāya jagatām imām
uddharorvīm ameyātmañ śaṃ no dehy abjalocana //

sattvodrikto 'si bhagavan govinda pṛthivīm imām
samuddhara bhavāyeśa śaṃ no dehy abjalocana //

sargapravṛttir bhavato jagatām upakāriṇī
bhavatv eṣā namas te 'stu śaṃ no dehy abjalocana //

evaṃ saṃstūyamānas tu paramātmā mahīdharaḥ
ujjahāra kṣitiṃ kṣipraṃ nyastavāṃś ca mahārṇave //

tasyopari jalaughasya mahatī naur iva sthitā
vitatatvāt tu dehasya na mahī yāti saṃplavam //

tataḥ kṣitiṃ samāṃ kṛtvā pṛthivyāṃ so 'cinod girīn
yathāvibhāgaṃ bhagavān anādiḥ sarvasaṃbhavaḥ //

prāksargadagdhān akhilān parvatān pṛthivītale
amoghena prabhāvena sasarjāmoghavāñchitaḥ //

bhūvibhāgaṃ tataḥ kṛtvā saptadvīpaṃ yathātatham
bhūrādyāṃś caturo lokān pūrvavat samakalpayat //

brahmarūpadharo devas tato 'sau rajasā vṛtaḥ
cakāra sṛṣṭiṃ bhagavāṃś caturvaktradharo hariḥ //

nimittamātram evāsau sṛjyānāṃ sargakarmaṇi
pradhānakāraṇībhūtā yato vai sṛjyaśaktayaḥ //

nimittamātraṃ muktvaikaṃ nānyat kiṃcid apekṣyate
nīyate tapatāṃ śreṣṭha svaśaktyā vastu vastutām //