Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 1.3

nirguṇasyāprameyasya śuddhasyāpy amalātmanaḥ
kathaṃ sargādikartṛtvaṃ brahmaṇo 'bhyupagamyate //

śaktayaḥ sarvabhāvānām acintyajñānagocarāḥ
yato 'to brahmaṇas tās tu sargādyā bhāvaśaktayaḥ
bhavanti tapatāṃ śreṣṭha pāvakasya yathoṣṇatā //

tan nibodha yathā sarge bhagavān saṃpravartate
nārāyaṇākhyo bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ //

utpannaḥ procyate vidvan nitya evopacārataḥ //

nijena tasya mānena āyur varṣaśataṃ smṛtam
tat parākhyaṃ tadardhaṃ ca parārdham abhidhīyate //

kālasvarūpaṃ viṣṇoś ca yan mayoktaṃ tavānagha
tena tasya nibodha tvaṃ parimāṇopapādanam //

anyeṣāṃ caiva jantūnāṃ carāṇām acarāś ca ye
bhūbhūbhṛtsāgarādīnām aśeṣāṇāṃ ca sattama //

kāṣṭhā pañcadaśākhyātā nimeṣā munisattama
kāṣṭhātriṃśat kalā triṃśat kalā mauhūrtiko vidhiḥ //

tāvatsaṃkhyair ahorātraṃ muhūrtair mānuṣaṃ smṛtam
ahorātrāṇi tāvanti māsaḥ pakṣadvayātmakaḥ //

taiḥ ṣaḍbhir ayanaṃ varṣaṃ dve 'yane dakṣiṇottare
ayanaṃ dakṣiṇaṃ rātrir devānām uttaraṃ dinam //

divyair varṣasahasrais tu kṛtatretādisaṃjñitam
caturyugaṃ dvādaśabhis tadvibhāgaṃ nibodha me //

catvāri trīṇi dve caikaṃ kṛtādiṣu yathākramam
divyābdānāṃ sahasrāṇi yugeṣv āhuḥ purāvidaḥ //

tatpramāṇaiḥ śataiḥ saṃdhyā pūrvā tatrābhidhīyate
saṃdhyāṃśakaś ca tattulyo yugasyānantaro hi saḥ //

saṃdhyāsaṃdhyāṃśayor antar yaḥ kālo munisattama
yugākhyaḥ sa tu vijñeyaḥ kṛtatretādisaṃjñitaḥ //

kṛtaṃ tretā dvāparaś ca kaliś caiva caturyugam
procyate tatsahasraṃ ca brahmaṇo divasaṃ mune //

brahmaṇo divase brahman manavas tu caturdaśa
bhavanti parimāṇaṃ ca teṣāṃ kālakṛtaṃ śṛṇu //

saptarṣayaḥ surāḥ śakro manus tatsūnavo nṛpāḥ
ekakāle hi sṛjyante saṃhriyante ca pūrvavat //

caturyugāṇāṃ saṃkhyātā sādhikā hy ekasaptatiḥ
manvantaraṃ manoḥ kālaḥ surādīnāṃ ca sattama //

aṣṭau śatasahasrāṇi divyayā saṃkhyayā smṛtam
dvāpañcāśat tathānyāni sahasrāṇy adhikāni tu //

triṃśatkoṭyas tu saṃpūrṇāḥ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā dvija
saptaṣaṣṭis tathānyāni niyutāni mahāmune //

dvicatvāriṃśatā yukta śatenāpy adhikās tathā //

divyāhnaḥ pañcasāhasra māsā daśa dināṣṭakam //

catur yāmā muhūrtau dvāv aṣṭāv api kalās tathā //

kāṣṭā saptadaśa dvau ca nimeṣau tadanantaram //

daivasyaikanimeṣasya saptamo bhāga iṣyate //

mānuṣābdās tu lakṣyāṇi tathāṣṭādaśa tatparam //

sahasram aṣṭāviṃśatyā yutāś cābdā catuḥśatī //

caturviṃśed ahorātre yutā māsāś ca ṣaṭ tathā //

nāḍyo dvādaśa tāvatyaḥ kalāś ca tadanantaram //

pañcaviṃśati kāṣṭāś ca nimeṣā daśasāyikā //

viṃśatiś ca sahasrāṇi kālo 'yam adhikaṃ vinā
manvantarasya saṃkhyeyaṃ mānuṣair vatsarair dvija //

caturdaśaguṇo hy eṣa kālo brāhmam ahaḥ smṛtam
brāhmo naimittiko nāma tasyānte pratisaṃcaraḥ //

tadā hi dahyate sarvaṃ trailokyaṃ bhūrbhuvādikam
janaṃ prayānti tāpārtā maharlokanivāsinaḥ //

ekārṇave tu trailokye brahmā nārāyaṇātmakaḥ
bhogiśayyāgataḥ śete trailokyagrāsabṛṃhitaḥ //

janasthair yogibhir devaś cintyamāno 'bjasaṃbhavaḥ
tatpramāṇāṃ hi tāṃ rātriṃ tadante sṛjate punaḥ //

evaṃ tu brahmaṇo varṣam evaṃ varṣaśataṃ ca yat
śataṃ hi tasya varṣāṇāṃ paramāyur mahātmanaḥ //

ekam asya vyatītaṃ tu parārdhaṃ brahmaṇo 'nagha
tasyānte 'bhūn mahākalpaḥ pādma ity abhiviśrutaḥ //

dvitīyasya parārdhasya vartamānasya vai dvija
vārāha iti kalpo 'yaṃ prathamaḥ parikīrtitaḥ //