Viṣṇupurāṇa (critical edition) · Chapter 1.14

pṛthoḥ putrau mahāvīryau jajñāte 'ntardhivādinau
śikhaṇḍinī havirdhānam antardhānād vyajāyata //

havirdhānāt ṣaḍ āgneyī dhiṣaṇājanayat sutān
prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vṛjājinau //

prācīnabarhir bhagavān mahān āsīt prajāpatiḥ
havirdhānir mahārājo yena saṃvardhitāḥ prajāḥ //

prācīnāgrāḥ kuśās tasya pṛthivyāṃ viśrutā mune
prācīnabarhir abhavat khyāto bhuvi mahābalaḥ //

samudratanayāyāṃ tu kṛtadāro mahīpatiḥ
mahatas tapasaḥ pāre savarṇāyāṃ mahīpateḥ //

savarṇādhatta sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ
sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ //

apṛthagdharmacaraṇās te 'tapyanta mahat tapaḥ
daśa varṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ //

yadarthaṃ te mahātmānas tapas tepur mahāmune
pracetasaḥ samudrāmbhasy etad ākhyātum arhasi //

pitrā pracetasaḥ proktāḥ prajārtham amitātmanā
prajāpatiniyuktena bahumānapuraḥsaram //

brahmaṇā devadevena samādiṣṭo 'smy ahaṃ sutāḥ
prajāḥ saṃvardhanīyās te mayā coktaṃ tatheti tat //

tan mama prītaye putrāḥ prajāvṛddhim atandritāḥ
kurudhvaṃ mānanīyā ca samyag ājñā prajāpateḥ //

tatas te tat pituḥ śrutvā vacanaṃ nṛpanandanāḥ
tathety uktvā ca taṃ bhūyaḥ papracchuḥ pitaraṃ mune //

yena tāta prajāvṛddhau samarthāḥ karmaṇā vayam
bhavema tat samastaṃ naḥ karma vyākhyātum arhasi //

ārādhya varadaṃ viṣṇum iṣṭaprāptim asaṃśayam
sameti nānyathā martyaḥ kim anyat kathayāmi vaḥ //

tasmāt prajāvivṛddhyarthaṃ sarvabhūtaprabhuṃ harim
ārādhayata govindaṃ yadi siddhim abhīpsatha //

dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ cānvicchatā sadā
ārādhanīyo bhagavān anādiḥ puruṣottamaḥ //

yasminn ārādhite sargaṃ cakārādau prajāpatiḥ
tam ārādhyācyutaṃ vṛddhiḥ prajānāṃ vo bhaviṣyati //

ity evam uktās te pitrā putrāḥ pracetaso daśa
magnāḥ payodhisalile tapas tepuḥ samāhitāḥ //

daśa varṣasahasrāṇi nyastacittā jagatpatau
nārāyaṇe muniśreṣṭha sarvalokaparāyaṇe //

tatraiva te sthitā devam ekāgramanaso harim
tuṣṭuvur yaḥ stutaḥ kāmān stotur iṣṭān prayacchati //

stavaṃ pracetaso viṣṇoḥ samudrāmbhasi saṃsthitāḥ
cakrus taṃ me muniśreṣṭha supuṇyaṃ vaktum arhasi //

śṛṇu maitreya govindaṃ yathāpūrvaṃ pracetasaḥ
tuṣṭuvus tanmayībhūtāḥ samudrasalileśayāḥ //

natāḥ sma sarvavacasāṃ pratiṣṭhā yatra śāśvatī
tam ādyantam aśeṣasya jagataḥ paramaṃ prabhum //

jagadbījatayā natvā carurūpavibhāgataḥ //

śuddharūpapraṇāmeta tuṣṭo viṣṇuḥ pracetasām //

jyotir ādyam anaupamyam aṇv anantam apāravat
yonibhūtam aśeṣasya sthāvarasya carasya ca //

yasyāhaḥ prathamaṃ rūpam arūpasya tato niśā
saṃdhyā ca parameśasya tasmai kālātmane namaḥ //

bhujyate 'nudinaṃ devaiḥ pitṛbhiś ca sudhātmakaḥ
jīvabhūtaḥ samastasya tasmai somātmane namaḥ //

yas tamo hanti tīvrātmā svabhābhir bhāsayan nabhaḥ
gharmaśītāmbhasāṃ yonis tasmai sūryātmane namaḥ //

kāṭhinyavān yo bibharti jagad etad aśeṣataḥ
śabdādisaṃśrayo vyāpī tasmai bhūmyātmane namaḥ //

yad yonibhūtaṃ jagato bījaṃ yat sarvadehinām
tat toyarūpam īśasya namāmo harimedhasaḥ //

yo mukhaṃ sarvadevānāṃ havyabhuk kavyabhuk tathā
pitṝṇāṃ ca namas tasmai viṣṇave pāvakātmane //

pañcadhāvasthito dehe yaś ceṣṭāṃ kurute 'niśam
ākāśayonir bhagavāṃs tasmai vāyvātmane namaḥ //

avakāśam aśeṣāṇāṃ bhūtānāṃ yaḥ prayacchati
anantamūrtimāñ chuddhas tasmai vyomātmane namaḥ //

samastendriyavargasya yaḥ sadā sthānam uttamam
tasmai śabdādirūpāya namaḥ kṛṣṇāya vedhase //

gṛhṇāti viṣayān nityam indriyātmā kṣarākṣaraḥ
yas tasmai jñānamūlāya natāḥ sma harimedhase //

gṛhītān indriyair arthān ātmane yaḥ prayacchati
antaḥkaraṇabhūtāya tasmai viśvātmane namaḥ //

yasminn anante sakalaṃ viśvaṃ yasmāt tathodgatam
layasthānaṃ ca yas tasmai namaḥ prakṛtidharmiṇe //

śuddhaḥ saṃllakṣyate bhrāntyā guṇavān iva yo 'guṇaḥ
tam ātmarūpiṇaṃ devaṃ natāḥ sma puruṣottamam //

avikāram ajaṃ śuddhaṃ nirguṇaṃ yan nirañjanam
natāḥ sma tat paraṃ brahma viṣṇor yat paramaṃ padam //

adīrghahrasvam asthūlam anaṇv agryam alohitam
asnehacchāyam atanum asaktam asamīraṇam //

anākāśam asaṃsparśam agandham arasaṃ ca yat
acakṣuḥśrotram acalam avākpāṇim amānasam //

anāmagotram asukham atejaskam ahetukam
abhayaṃ bhrāntirahitam anidram ajarāmaram //

arajo 'śabdam amṛtam aplutaṃ yad asaṃvṛtam
pūrvāpare na vai yasmiṃs tad viṣṇoḥ paramaṃ padam //

param īśitvaguṇavat sarvabhūtam asaṃśrayam
natāḥ sma tat padaṃ viṣṇor jihvādṛggocaraṃ na yat //

evaṃ pracetaso viṣṇuṃ stuvantas tatsamādhayaḥ
daśa varṣasahasrāṇi tapaś cerur mahārṇave //

tataḥ prasanno bhagavāṃs teṣām antarjale hariḥ
dadau darśanam unnidra nīlotpaladalacchaviḥ //

patatrirājam ārūḍham avalokya pracetasaḥ
praṇipetuḥ śirobhis taṃ bhaktibhārāvanāmitaiḥ //

tatas tān āha bhagavān vriyatām īpsito varaḥ
prasādasumukho 'haṃ vo varadaḥ samupasthitaḥ //

tatas tam ūcur varadaṃ praṇipatya pracetasaḥ
yathā pitrā samādiṣṭaṃ prajānāṃ vṛddhikāraṇam //

sa cāpi devas taṃ dattvā yathābhilaṣitaṃ varam
antardhānaṃ jagāmāśu te ca niścakramur jalāt //